Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę A.D. i uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2016 r. w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Od ww. wyroku skargę kasacyjną wniósł Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania:
1/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., w zw. z art. 10 ust. 1 i art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2016 r. poz. 2042), dalej ustawa, poprzez odmowę przyznania mocy dowodowej prawidłowo sporządzonemu operatowi szacunkowemu z dnia 14 września 2016 r. i przyjęcie za wiążący w sprawie dowód nieaktualnego, sporządzonego na podstawie błędnie wskazanych dowodów, operatu szacunkowemu z dnia 7 czerwca 2010 r.;
2/ art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., poprzez błędne zastosowanie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na błędnym przyjęciu, że operat szacunkowy z dnia [...] czerwca 2010 r. ma moc obowiązującą, pomimo uchylenia postanowienia z dnia [...] lutego 2010 r. oraz poprzez odmowę mocy dowodowej operatowi szacunkowemu z dnia [...] września 2016 r. bez wskazania podstaw faktycznych i prawnych.
Wskazując na powyższe naruszenia składający skargę kasacyjną organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniesioną w terminie 14 dni od otrzymania jej odpisu, A.D. wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów, powołanych w ramach podstawy wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 193 in fine uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie nie jest okolicznością sporną prawo A.D. do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Polski. Nie ma aktualnie również sporu, co do składników tego mienia. Są to nieruchomości gruntowe (20,5 ha ziemi ornej, 0,5 ha sadu i 4 ha łąki) oraz zabudowania (dom, obora wraz ze stajnią, stodoła – o podanych i niekwestionowanych wymiarach). Aktualnie spór sprowadza się do wartości owego mienia i kwoty wypłaty rekompensaty zgodnie z przepisami ustawy.
W aktach sprawy znajdują się dwa operaty szacunkowe (dwa inne zostały skutecznie zakwestionowane przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych).
Pierwszy z nich, sporządzony w dniu [...] czerwca 2010 r., określał wyłącznie wartość nieruchomości gruntowej na kwotę 1 127 600 zł. Rzeczoznawca oszacował jedynie wartość gruntów z uwagi na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2010 r., wydane na podstawie art. 7 ustawy, w którym organ pozytywnie ocenił dowody odnośnie do spełnienia przesłanek przysługiwania stronie prawa do rekompensaty, ale wyłącznie w stosunku do nieruchomości gruntowych. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy w postanowieniu tym organ wezwał stronę do dołączenia do wniosku operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym została określona wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Następnie zostały wydane decyzje organów - Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. oraz Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2011 r. potwierdzające prawo do rekompensaty w kwocie 154 615,40, która to kwota została stronie wypłacona.
Mimo wypłacenia rekompensaty za pozostawiony poza granicami grunt, strona złożyła na ww. decyzje skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się również uwzględnienia wartości pozostawionych budynków. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2012 r., I SA/Wa 633/11, Sąd skargę uwzględnił.
Wobec powyższego Wojewoda [...] wydał w dniu [...] stycznia 2013 r. kolejne postanowienie w trybie art. 7 ustawy, uchylając swoje wcześniejsze postanowienie z dnia [...] lutego 2010 r., ponownie oceniając pozytywnie złożone w sprawie dowody i ponownie wzywając stronę do złożenia operatu szacunkowego, określającego tym razem nie tylko wartość pozostawionego gruntu (o identycznym składzie i powierzchni jak poprzednio), ale i wartość pozostawionych zabudowań.
Ostatecznie strona przedstawiła drugi z operatów szacunkowych, z dnia [...] września 2014 r., w którym wartość całej nieruchomości określona została na kwotę 466 000 zł. Na podstawie tego operatu organy, w kwestionowanych przez stronę decyzjach, określiły wartość rekompensaty należnej skarżącej na kwotę 17 188,49 zł.
W skardze do Sądu I instancji A.D. domagała się uwzględnienia pierwszego z operatów szacunkowych, określającego wartość samego gruntu na kwotę znacznie wyższą, niż operat szacunkowy złożony w 2014 r. i dotyczący również zabudowań. Wyjaśniła, że operat z 2014 r. złożyła wyłącznie w celu spełnienia wymagań formalnych, jednakże nie zgadza się z dokonaną w nim wyceną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną, wskazując w zaskarżonym wyroku, że wobec istnienia dwóch całkowicie rozbieżnych operatów szacunkowych, organ winien w sposób przewidziany prawem – na podstawie art. 157 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – zwrócić się do właściwej organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o dokonanie oceny prawidłowości ich sporządzenia.
Tymczasem składający skargę kasacyjną organ podniósł, że operat z 2010 r. nie może zostać uwzględniony, ponieważ został przedstawiony przez stronę na podstawie uchylonego postanowienia z dnia [...] lutego 2010 r.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumenty organu administracji nie zasługują na uwzględnienie. Sąd I instancji uwzględniając skargę nie zakwestionował prawidłowości sporządzenia któregoś z tych dwóch operatów szacunkowych. Sąd Wojewódzki miał wyłącznie zastrzeżenia do postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organy, które zupełnie pominęły pierwszy operat z dnia [...] czerwca 2010 r., w ogóle się do niego nie odnosząc w uzasadnieniach decyzji. A przecież tak duża rozbieżność w wycenach (w drugim operacie wartość gruntów wraz z budynkami została wyceniona na około 1/3 wartości wskazanej w pierwszym, obejmującym tylko grunty) nasuwa oczywisty wniosek, że jeden z nich został sporządzony wadliwie, bądź też wadliwie są oba. Dlatego w ocenie Sądu I instancji organ winien był wyjaśnić ogromna różnicę w wycenie składników pozostawionego przez stronę majątku. Ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego należy się w pełni zgodzić, pamiętając o tym, że pierwsza z wycen również została pozytywnie oceniona przez organy, które na jej podstawie ustaliły prawo do rekompensaty w znacznie wyższej wysokości, a nawet ustaloną rekompensatę już wypłaciły.
Bez znaczenia pozostaje przy tym okoliczność, że operat z 2010 r. złożony został przez stronę na podstawie uchylonego postanowienia z dnia [...] lutego 2010 r. Wbrew argumentom składającego skargę kasacyjną organu stan faktyczny i prawny sprawy nie uległ zmianie na tyle, żeby pomijać ten dowód w sprawie. Szacował on bowiem tę samą nieruchomość gruntową, którą następnie szacował także operat z 2014 r. Co istotne, operat dotyczący nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami kraju może być wykorzystany po upływie 12 miesięcy, nie ma tu ograniczenia czasowego. Brak limitu czasowego dla ważności operatu dotyczącego wypłaty rekompensaty za pozostawione poza obecnymi granicami kraju nieruchomości potwierdza także wyłączenie na gruncie ustawy stosowania art. 156 ust. 4 u.g.n.
Tym samym należy uznać, że sprawa nie została wyjaśniona w stopniu pozwalającym na jej zakończenie w sposób rozstrzygnięty w zaskarżonej decyzji. Prawidłowo było zatem przyjęcie przez Sąd I instancji, że decyzja organu I instancji zapadła z naruszeniem art. 7, 75 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.
Zgodnie z powołanym w skardze kasacyjnej art. 10 ust. 1 ustawy operaty szacunkowe, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 3, są sporządzane z uwzględnieniem dowodów wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust.
3. Oba operaty dowody te uwzględniały. Wbrew stanowisku organu Sąd Wojewódzki nie odmówił mocy dowodowej operatowi szacunkowemu z dnia 14 września 2016 r. i nie przyjął za wiążący operat szacunkowy z dnia 7 czerwca 2010 r.
Podkreślić należy, że operat z 2010 r. nie został sporządzony na podstawie błędnie wskazanych dowodów. To były te same dowody, które organ powołał w postanowieniu z dnia 18 stycznia 2013 r. – jeśli chodzi o pozostawiony grunt. Drugi z operatów tym się tylko różnił od pierwszego, że szacował także wartość pozostawionych zabudowań, których wcześniej wadliwie nie uznano za pozostawione mienie. Tym samym, skoro przy realizacji prawa do rekompensaty nie bierze się pod uwagę przepisów u.g.n. co do konieczności aktualizacji operatu po upływie 12 miesięcy, przyjąć należy, że operat z 2010r. zachował ważność jeśli chodzi o wycenę nieruchomości gruntowej i jest dowodem w sprawie.
Nie można go było zatem pominąć, a Sąd Wojewódzki prawidłowo zwrócił uwagę na ogromną dysproporcję pomiędzy wartościami oszacowanymi w 2010 r. i w 2016, zupełnie zignorowanymi przez orzekające w sprawie organy. Taka sytuacja nie mogła zostać zaakceptowana w praworządnym państwie.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.