Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] stycznia 2022 r. K.K., D.K. i M.K. (dalej "skarżący") wnieśli skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 75/19, którym uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1008/18 i oddalono skargę K.K., D.K. i M.K. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 marca 2018 r., nr DAP-WOSR-7281-29/2018/GD w przedmiocie zawieszenia postępowania.
Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 199/22 Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowego oraz zwrócił skarżącym ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi o wznowienie postępowania.
Skargę o wznowienie postępowania sądowego od powyższego postanowienia wnieśli skarżący reprezentowani przez r. pr. I.P.
Jako podstawę wznowienia wskazali art. 271 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a.") podnosząc, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało w warunkach nieważności i z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. I. A. art. 271 pkt 1 P.p.s.a. – wydane przez s. Monikę Nowicką podlegającą wyłączeniu z mocy ustawy (art. 18 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), a to sędzię osobiście zainteresowaną odrzuceniem skargi od prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 75/19 jako że ww. wyrok zawiera rażące naruszenia prawa, takie same jakich w innych orzeczeniach dopuszczała się s. Monika Nowicka sprowadzające się do wywłaszczania zabużan z praw podlegających konstytucyjnej ochronie dziedziczenia i ochronie praw majątkowych, albowiem oparty jest na wprost sprzecznych z ustawą twierdzeniach, że uprawnienie jest niedziedziczne i niezbywalne, podczas gdy z ustawy wprost wynika, że jest dziedziczne i zbywalne;
B. art. 271 pkt 2 P.p.s.a. poprzez pozbawienie przez sąd skarżących możliwości działania w sprawie, na skutek rozpatrzenia skargi o wznowienie – w zakresie w jakim powinna być badana na rozprawie – na posiedzeniu niejawnym, podczas gdy przedmiotem posiedzenia niejawnego jest jedynie stwierdzenie istnienia ustawowych podstaw wznowienia i stwierdzenie dochowania terminu na wniesienie skargi, podczas gdy badanie sprawy, w tym badanie ustawowych podstaw wznowienia następuje na rozprawie.
- II. Wskazano, że zaskarżone orzeczenie wydane zostało z naruszeniem art. 166 P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez skonstruowanie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia:
- - na tezach sprzecznych z powołanymi w nim przepisami prawa, a to podawaniu innych podstaw do wyznaczenia posiedzenia niejawnego, aniżeli wynikają z art. 15 zzs4 ust. 1-3 ustawy o COVID, by uzyskać podstawę do stwierdzenia, że przewodniczący w sprawie I OSK 75/19 miał prawo skierować sprawę na posiedzenie niejawne i że skarżący nie zostali pozbawieni możliwości działania w sprawie,
- - oparciu uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie na jasnym i zgodnym z prawdą określeniu stanu faktycznego, a na niedomówieniach i przeinaczaniu treści pism sądu i przeciwnika procesowego skarżących – wywodzenia z nich wniosków sprzecznych z treścią tych pism.
- III. W oparciu o wskazane wyżej podstawy wznowienia, zarzucając jednocześnie naruszenie przez sąd ww. przepisów postępowania (jak też naruszenie przepisów prawa materialnego rangi ustrojowej – art. 7 Konstytucji RP), poprzez naruszenie obowiązku działania na podstawie i w granicach prawa oraz art. 178 ust. Konstytucji RP poprzez ignorowanie prawa, któremu sędzia podlega oraz art. 2 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie zakazu wywłaszczenia i bezprawnej ingerencji w prawo dziedziczenia i prawa majątkowe, które to naruszenia miały oczywisty i opisany wyżej wpływ na wynik sprawy wniesiono o:
- - uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, względnie jego zmianę w całości i wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem NSA z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 75/19 oraz przekazanie sprawy na rozprawę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu.
Na wstępie wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego - art. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania winny być zachowane wymogi określone w dziale VII ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie z brzmieniem art. 280 § 1 P.p.s.a., sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Wedle natomiast art. 281 P.p.s.a., na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy.
Badanie pod kątem dopuszczalności wznowienia, o którym mowa w powyższych przepisach, nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem tego badania jest stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania. Podstawą oceny są twierdzenia zawarte w skardze. Uznać zatem należy, że na wstępnym etapie, sąd administracyjny odrzuca skargę o wznowienie postępowania, która w ogóle nie opiera się na jednej z podstaw wznowienia opisanych w przepisie działu VII P.p.s.a., względnie, gdy powołana podstawa treściowo odpowiada powyższym przepisom, ale już tylko na podstawie oceny akt sprawy sąd władny jest ocenić, że powołane przez stronę przesłanki nie stanowią rzeczywistej podstawy wznowienia.
W niniejszej sprawie nie zostały spełnione łącznie przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania sądowego. Rozpatrywana skarga o wznowienie postępowania sądowego nie opiera się bowiem na ustawowej podstawie wznowienia.
Pełnomocnik skarżących jako podstawę wznowienia wskazał zarówno art. 271 pkt 1 i jak i pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z punktem 1 ww. przepisu można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Podnieść należy, że w sprawie niniejszej podstawa określona w art. 271 pkt 1 P.p.s.a. nie została przez pełnomocnika wnoszącego skargę o wznowienie postępowania należycie uzasadniona. Pełnomocnik nie wykazał bowiem, iż w składzie sądu rozpoznającego sprawę ze skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 199/22 uczestniczyła osoba nieuprawniona albo orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy.
Wskazać trzeba, że zgodnie z § 24 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 4 lipca 2020 r. - Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego - Przewodniczący wydziału orzeczniczego kieruje pracą wydziału, a w szczególności przeprowadza losowania składów orzekających. Wedle § 29 ust. 1 Regulaminu Przewodniczący wydziału zarządza wyznaczenie składu orzekającego w drodze losowania w przypadku wyłączenia sędziego oraz w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania. Skład orzekający w sprawie losuje się spośród wszystkich sędziów wydziału, z wyłączeniem sędziów, którzy nie mogą brać udziału w składzie orzekającym z powodu przeszkód prawnych (§ 30 ust. 2). Losowanie przeprowadza przewodniczący wydziału, przy udziale protokolanta, który losuje karty z nazwiskami sędziów. Osobno losuje się skład orzekający oraz sędziego sprawozdawcę (§ 30 ust. 4). Z przebiegu losowania sporządza się protokół losowania, który podpisują przewodniczący wydziału i protokolant.
Protokół powinien zawierać oznaczenie sprawy, imiona i nazwiska sędziów spośród których losowano skład orzekający, imiona i nazwiska wyznaczonych w drodze losowania sędziów składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy oraz imiona i nazwiska sędziów wyłączonych z losowania wraz z podaniem przyczyny tego wyłączenia. Protokół dołącza się do akt sprawy (§ 30 ust. 5).
W wyniku przeprowadzonego w dniu 27 stycznia 2022 r. protokołu losowania, spośród wszystkich sędziów Izby Ogólnoadministracyjnej wyłączono 3 sędziów – Iwonę Bogucką, Aleksandrę Łaskarzewską oraz Ewę Kręcichwost-Durchowską. Natomiast sędzia Monika Nowicka w wyniku losowania została ustalona jako sędzia sprawozdawca w sprawie skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem NSA z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 75/19. Podnieść nadto należy, że sędzia Monika Nowicka nie złożyła oświadczenia w trybie art. 19 P.p.s.a. ani też, jak wskazuje skarga, nie podlegała wyłączeniu na mocy art. 18 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Odnosząc się natomiast do wskazanych w skardze o wznowienie postępowania spraw o podanych sygnaturach, podnieść należy, iż sędzia Monika Nowicka orzekała jedynie w dwóch z nich (I OSK 1743/21 i I OSK 1744/21) i sprawy te dotyczyły zupełnie innych stron postępowania oraz innego rodzaju spraw (sprawa o wyłączenie sędziego).
Istotną kwestią jest również fakt, że sędzia Monika Nowicka orzeka w Wydziale I Izby Ogólnoadministracyjnej NSA, w którym to wydziale rozpatrywane są sprawy dotyczące rekompensat za pozostawione mienie zabużańskie. Z powyższych względów, wbrew twierdzeniom skarżących, nie można uznać, że ww. sędzia winna być wyłączona z mocy ustawy, a tym samym zaistniała przesłanka wznowienia wynikająca z art. 271 pkt 1 P.p.s.a.
Pełnomocnik skarżących jako drugą podstawę wznowienia wskazał art. 271 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania (...). Nieważność postępowania wskutek pozbawienia strony możności obrony swych praw zachodzi wówczas, gdy strona, wbrew swej woli, na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej nie mogła brać i rzeczywiście nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części w sposób prawem przewidziany.
Rozpatrując tę przesłankę w kontekście przyczyn wznowienia wskazanych przez skarżących, wyjaśnić należy, że w myśl art. 15zzs4 ust. 1 ustawy COVID-19, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. W przypadku skierowania sprawy podlegającej rozpoznaniu na rozprawie na posiedzenie niejawne Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów. Zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Z uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 199/22 wynika, iż "w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia [...] sierpnia 2021 r., pełnomocnik skarżących kasacyjnie wskazał, że nie wyraża zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Wolę taką wyraził natomiast Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. W związku z powyższym, zarządzeniem z dnia 10 września 2021 r. Przewodniczący Wydziału I - uznając rozpoznanie sprawy za konieczne i wobec braku zgody wszystkich stron postępowania na przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku - sprawę skierował do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie ww. art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19.". W zaskarżonym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził ponadto, że " tym stanie rzeczy uznać należało, że wniesiona przez skarżących skarga o wznowienie postępowania nie opiera się w istocie na ustawowych podstawach wznowienia, bowiem Sąd - nie będąc związanym żądaniem skarżących kasacyjnie o przeprowadzenie rozprawy – rozpoznał ją na posiedzeniu niejawnym korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy COVID-19.".
Z powyższym stanowiskiem nie sposób się nie zgodzić, bowiem z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia [...] sierpnia 2021 r. wynika, iż zarówno organ, jak i pełnomocnik skarżących zostali poinformowani, że w sprawach, w których strony nie wyraziły zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, rozprawa zdalna zostanie przeprowadzona tylko wówczas, gdy wszystkie strony wyrażą na to zgodę. Sąd poinformował ubocznie, że jeżeli którakolwiek ze stron oświadczy, iż nie ma możliwości technicznych uczestnictwa w rozprawie zdalnej, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne.
W związku z tym, zwrócono się do stron o udzielenie informacji, czy wyrażają zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz poinformowano, że w razie wyrażenia zgody, strony mogą w terminie 7 dni przedstawić dodatkowe wyjaśnienia w sprawie a także o możliwości skierowania sprawy na posiedzenie niejawne na podstawie ww. przepisu art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19. Mając zatem na uwadze treść zarządzenia z dnia 27 sierpnia 2021 r. wydanego w związku z trwającym w kraju stanem epidemii, jak też fakt, iż w postępowaniu, którego obecnie wznowienia domagają się skarżący byli oni reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, do którego skierowane zostało pismo informujące o treści tego zarządzenia, wskazać należy, iż nie było przeszkód ku temu, aby skarżący - niezależnie od tego, że nie wyrazili zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, a jednocześnie będąc świadomym tego, iż taką zgodę może wyrazić organ administracji - przedstawili na piśmie swoje stanowisko w sprawie.
Tym samym, wbrew twierdzeniom skargi o wznowienie postępowania obie występujące w sprawie strony postępowania miały możliwość wypowiedzenia się na piśmie co do podniesionych zarzutów, a także obie strony zostały poinformowane, że rozprawa zdalna zostanie przeprowadzona tylko wówczas, gdy wszystkie strony wyrażą na to zgodę. Taka sytuacja zaś nie miała miejsca, bowiem tylko jedna strona wyraziła zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym.
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.
O zwrocie wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.