Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 lutego 2021 r. oddalił skargę W.M. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z [...] października 2020 w przedmiocie zasiłku celowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania bądź uwzględnienie skargi oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej w całości ani części pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
- 1) prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 39 ust. 1 i 2, art. 7 pkt 6 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507, z późn. zm.), dalej: ups, przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje zasiłek celowy w żądanej wysokości, pomimo spełniania przesłanek do otrzymania pomocy społecznej, jak i błędne przyjęcie, że w sytuacji życiowej skarżącego, na zasadzie uznania administracyjnego, można odmówić mu przyznania zasiłku celowego, przy braku zindywidualizowanej, dogłębnej analizy stanu faktycznego sprawy oraz sytuacji bytowej skarżącego, podczas gdy prawidłowe zastosowanie ww. przepisów winno prowadzić do wydania decyzji o przyznaniu zasiłku celowego;
- 2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 3 § 1 ppsa oraz w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez przekroczenie granic uznania administracyjnego i w konsekwencji tego naruszenia pozbawienie prawa do zasiłku podmiotu, któremu taki zasiłek przysługuje, z uwagi na spełnienie wszelkich ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie zasiłku, jak również ze względu na sytuację majątkową i potrzeby skarżącego, a także przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji wydanej w obliczu braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego sprawy i niedostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego;
- b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 8 i art. 9 kpa w zw. z art. 151 ppsa wyrażające się w przyjęciu, że zgodna z prawem pozostawała decyzja wydana z naruszeniem zasady wzbudzania zaufania do organów administracji, podczas gdy decyzja w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego pozostawała w swoich motywach niejasna oraz sprzeczna ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, należy wyjaśnić, że orzekające w sprawie organy, po ustaleniu stanu faktycznego, odmówiły skarżącemu przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu leków, środków czystości, środków higieny intymnej, środków dezynfekujących, antybakteryjnych i antywirusowych z powodu braku wystarczających środków finansowych w dyspozycji organu pomocy społecznej. Organy ustaliły bowiem, że skarżący zarówno pod względem kryterium dochodowego, jak i sytuacji życiowej spełnia przesłanki uzyskania zasiłku celowego, ale środki pozostające do dyspozycji organu na świadczenia pomocy społecznej nie pozwalają na przyznanie wnioskowanego świadczenia. Orzekający w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił stanowisko organów, wskazując, że mają one prawo do limitowania udzielanej pomocy, która ma charakter uzupełniający i nie ma na celu zaspokajania w pełni potrzeb beneficjentów pomocy społecznej.
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że zgodnie z art. 7 pkt 6 ups pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu długotrwałej lub ciężkiej choroby. Jednocześnie w myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł. Ponadto, stosownie do postanowień art. 39 ups, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).
W rozpoznawanej sprawie organy ustaliły, że skarżący spełnia kryterium dochodowe osoby samotnie prowadzącej gospodarstwo domowe i znajduje się w trudnej sytuacji życiowej uzasadniającej przyznanie zasiłku celowego. Przyczyną natomiast odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia był fakt nieposiadania przez organ pomocy społecznej wypłacający zasiłek celowy środków pozwalających na pokrycie tego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 4 ups potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalenia te są wystarczające do wydania zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że organy administracji publicznej nie naruszyły przepisów postępowania dotyczących zasad ustalenia stanu faktycznego sprawy. Podnoszona przez autora skargi kasacyjnej okoliczność nieustalenia przez organy schorzeń, na które cierpi skarżący, nie ma znaczenia dla sprawy. Należy bowiem odnotować, że kwestia wydatków na leczenie i leki została prawidłowo ustalona w toku postępowania administracyjnego, a skarżący legitymujący się okresowym orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności zgodnie z tym orzeczeniem może podjąć pracę na stanowisku przystosowanym, w związku z czym schorzenia skarżącego nie eliminują go całkowicie z rynku pracy i nie zwalniają z obowiązku podejmowania działań mających na celu zapewnienie mu środków utrzymania. Zauważyć przy tym należy, że kwestia okoliczności, które zadecydowały o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, została dostatecznie opisana w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji.
W świetle powyższych wywodów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak było podstaw uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 39 ust. 1 i 2, art. 7 pkt 6 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 ups oraz zarzutu naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 3 § 1 ppsa oraz w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i 3 kpa. Organy administracji były bowiem uprawnione do limitowania wypłacanych świadczeń, w tym również do odmowy ich przyznania, w związku z posiadanymi możliwościami (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 357/21, z 25 marca 2022 r., sygn. akt 1240/21, z 5 października 2021 r., sygn. akt I OSK 1136/20, czy z 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3661/18).
Odnotować przy tym należy, że art. 3 ust. 4 ups, który stanowił podstawę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku, nie został wskazany przez autora skargi kasacyjnej jako podstawa prawna któregokolwiek z zarzutów skargi kasacyjnej. Tym samym w związku z dyspozycją art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny nie badał prawidłowości zastosowania tego przepisu.
Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 8 i art. 9 kpa w zw. z art. 151 ppsa, należy odnotować, że został on oparty na argumentacji błędnej akceptacji rozstrzygnięć organów administracji pomimo nieprzeprowadzenia przez nie właściwego postępowania dowodowego mającego na celu pełne i wszechstronne wyjaśnienie sprawy. Ponownie w tym miejscu należy zaakcentować, że organy administracji publicznej orzekające w sprawie ustaliły, że skarżący ze względu na osiągany dochód, a w szczególności z uwagi na sytuację, w jakiej się znajduje, w tym z uwagi na stan zdrowia i wydatki związane z przyjmowanymi lekami, spełnia przesłanki przyznania mu wnioskowanego świadczenia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyklucza to możliwość zakwestionowania prawidłowości postępowania z uwagi na zarzucane błędy w prowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Fakt, że z uwagi na brzmienie art. 3 ust. 4 ups skarżącemu odmówiono przyznania wnioskowanego zasiłku, nie może samo z siebie prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady zaufania do władzy publicznej czy zasady informowania stron.
Z uwagi na powyższe zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 8 i art. 9 kpa w zw. z art. 151 ppsa należało uznać za niezasadny.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa.