Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1478/20

Uzasadnienie

Wyrokiem z 11 marca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 520/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z [...] listopada 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu [...] lutego 2019 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. wpłynął wniosek W. Z. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, M. J. Decyzją z [...] marca 2019 r. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta J., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. Powodem odmowy była okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w wieku do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W wyniku odwołania wniesionego przez skarżącą, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z [...] maja 2019 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania i związanej z tym konieczności wyjaśnienia zakresu sprawy, mającego istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Kolegium wskazało, że niezasadna była odmowa przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że niepełnosprawność u jej 87-letniej matki powstała w 1999 r. Organ odwoławczy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Podniesiono, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 Konstytucji RP. Ponadto Kolegium uznało, że w aktach sprawy brak jest dokumentacji, która świadczyłaby o zakresie sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z [...] lipca 2019 r. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta J., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. odmówił przyznania W. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką, M. J. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przywołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, normujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. podał, że decyzją nr [...] z [...] lipca 2014 r. przyznano stronie zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką, bezterminowo, od [...] lipca 2013 r. Organ wskazał na orzeczenie lekarza orzecznika ZUS dotyczące matki skarżącej, znajdujące się w aktach sprawy, a następnie podniósł, że wystąpił do ZUS w L. z zapytaniem o podanie daty powstania jej niepełnosprawności. W dniu [...] marca 2019 r. ZUS poinformował, że całkowita niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od [...] grudnia 1999 r., a zatem po ukończeniu 67 lat.

Organ wskazał, że po ponownym przeanalizowaniu sprawy, na podstawie przeprowadzonego [...] czerwca 2019 r. wywiadu środowiskowego, ustalił, że wnioskodawczyni codziennie rano jedzie do mieszkania swojej matki, która mieszka wspólnie z niepełnosprawnym synem, Z. Jest on osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności z brakiem możliwości świadczenia pomocy matce z przyczyn zdrowotnych. Podniesiono, że matka strony jest osobą starszą (87 lat), choruje na cukrzycę insulinozależną i wiele schorzeń wieku starczego: jest po przebytych zawałach serca, ma problemy krążeniowe, ma wstawiony kardiowerter – defibrylator. Skarżąca pomaga matce codziennie podczas porannej i wieczornej toalety, w pielęgnacji, ubieraniu, czesaniu, badaniu poziomu cukru, zrobieniu zastrzyku z insuliny, przygotowaniu i podaniu posiłków dietetycznych, podaniu leków. Skarżąca oświadczyła, że gdy wymaga tego sytuacja zdrowotna matki, skarżąca zostaje u niej na noc. Organ wskazał, że skarżąca wypisuje również recepty dla matki, wykupuje leki, zamawia wizyty lekarskie do domu, pilnuje i zawozi matkę na badania specjalistyczne.

Organ pierwszej instancji podniósł, że nie kwestionuje faktu wykonywania przez stronę czynności opiekuńczych. Jednak warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest powstanie niepełnosprawności nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Wskazano, że dla oceny, kiedy rzeczywiście matka skarżącej stała się osobą wymagającą opieki, w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, decydujące pozostaje orzeczenie właściwego organu. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] listopada 2010 r. wynika, że matka skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od [...] grudnia 1999 r., czyli po ukończeniu 67 roku życia. Zdaniem organu dopiero od tego momentu matka strony stała się osobą wymagającą opieki, w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaś skarżąca z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką zrezygnowała z gotowości do pracy, a zatem również z potencjalnego zatrudnienia.

Strona zeznała, że nie może podjąć zatrudnienia, gdyż nie jest w stanie pogodzić tego z opieką nad schorowaną matką. Wskazano, że brat strony – Z., również jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i nie jest w stanie pomóc siostrze w opiece nad matką.

Dodatkowo organ stwierdził, że w obiegu nadal pozostaje decyzja przyznająca zasiłek dla opiekuna, a skarżąca podtrzymuje swoją decyzję, że w dniu przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego będzie wnioskowała o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna.

Organ przytoczył też wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 i wskazał, że Trybunał w wyroku tym orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu wyrok nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy, a skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Ponadto, Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie.

Po rozpoznaniu odwołania i analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z [...] listopada 2019 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium stwierdziło, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 z późn. zm., dalej jako "u.ś.r."). Świadczeniami rodzinnymi, w rozumieniu ustawy (art. 2), są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne.

Organ wskazał na treść art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3, ust. 5 a także art. 27 ust. 5 powołanej ustawy i dodał, że Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest tzw. wyrokiem zakresowym. Oznacza to, że nie wywołuje on skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego (przepisu). Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Stosując w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazany wyżej sposób wykładni organ odwoławczy stwierdził, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności.

Stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia.

Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to w niniejszej sprawie oceny spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

Organ odwoławczy dodał, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji (wskutek ponownego rozpatrywania sprawy) organ pierwszej instancji przeprowadził dokładne postępowanie wyjaśniające w kontekście m.in. zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką. Tak więc zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do dokonania przez Kolegium oceny spełnienia przez stronę pozostałych przesłanek niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a także sprawdzenia czy w sprawie nie zaistniał zbieg uprawnień do świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy.

Organ odwoławczy przypomniał, że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Skarżąca spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – należy do kręgu "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny", gdyż jest córką osoby wymagającej opieki, a więc jest jej krewną w linii prostej. Ponadto strona nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Z przywołanych wyżej przepisów ustawy wynika, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Okolicznością niesporną w sprawie jest to, że matka skarżącej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności ustalonym w orzeczeniu Lekarza Orzecznika ZUS z [...] listopada 2000 r.

W dniu [...] czerwca 2019 r. ze skarżącą został przeprowadzony wywiad środowiskowy, z którego wynika, że strona opiekuje się matką, która mieszka z bratem skarżącej, Z. Brat skarżącej, podobnie jak jej matka, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym z brakiem możliwości świadczenia pomocy matce z przyczyn zdrowotnych. Wskazano, że matka strony jest osobą starszą (87 lat) leczoną z powodu cukrzycy insulinozależnej i wielu schorzeń wieku starczego. Jest po przebytych dwóch zawałach serca, ma problemy krążeniowe, wstawiony kardiowenter-defibrylator. Stan zdrowia pogarsza się, nie jest stabilny, a z racji wieku jest "spowolniona", niezdolna do samoobsługi, zależna od osób drugich. Szeroko rozumianą pomoc zapewnia jej skarżąca, która codziennie rano o godzinie 7:00 jedzie do mieszkania matki i zaczyna dzień od porannej toalety, pielęgnacji, wykonuje czynności takie jak ubieranie mamy, uczesanie, następnie badanie poziomu cukru, zrobienie zastrzyku z insuliny, przygotowanie śniadania, podanie leków, nastawienie prania, uporządkowanie mieszkania, przygotowanie i podanie obiadu zgodnie z dietą diabetologiczną, towarzyszenie w rozmowach, pomoc przy zrobieniu kolacji, podanie leków, toaleta wieczorna i położenie do snu.

Strona oświadczyła, że często, jeżeli sytuacja zdrowotna mamy tego wymaga, zostaje u niej na noc i służy pomocą na każde wezwanie. Ponadto strona załatwia recepty, wykupuje leki, zamawia wizyty lekarskie do domu. Pilnuje terminowych badań specjalistycznych wskazanych przez lekarzy, na które wozi mamę oraz brata, uczestniczy i jest obecna przy konsultacjach, badaniach. Wnioskodawczyni oświadczyła, że cały ciężar opieki i odpowiedzialności za chorych członków rodziny spoczywa na niej. Wskazała, że brat Z. ma kłopoty zdrowotne dotyczące serca. Jest po dwóch operacjach, ma wstawione zastawki - mitralną i aortową, jest po ich reoperacji w bieżącym roku. Wymaga pomocy siostry w procesie leczenia. Skarżąca oświadczyła podczas wywiadu, że kilka lat temu uzgodniła z rodzeństwem, że to ona zaopiekuje się mamą i bratem, ponieważ oni mają swoje rodziny i pracę zawodową.

Pracownik socjalny ocenił, że sytuacja matki i brata skarżącej jest poważna i trudna. Matka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, wymaga pomocy innych osób we wszystkich czynnościach dnia codziennego, nigdzie samodzielnie nie wychodzi, nie załatwia żadnych spraw urzędowych. Nie może liczyć na pomoc chorego syna. Całodobową opiekę zapewnia im skarżąca, pod każdym względem i w każdym zakresie, zarówno w prowadzeniu gospodarstwa domowego, załatwianiu spraw urzędowych i medycznych, zaopatrzeniu w potrzebne produkty, przygotowaniu posiłków. W dalszym ciągu wymagają oni opieki innej osoby w czynnościach życiowych ze względów zdrowotnych.

Organ odwoławczy, oceniając wskazane wyżej ustalenia faktyczne, stwierdził, że skarżąca niewątpliwie sprawuje stałą opiekę nad matką.

Jednak pomimo spełnienia przez skarżącą pozytywnych przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w niniejszej sprawie, w ocenie organu, zaistniała negatywna przesłanka do przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b tej ustawy – skarżąca ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. Wobec tego w analizowanej sprawie zaistniał zbieg uprawnień do świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Jak podkreślił organ odwoławczy, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Okolicznością niesporną jest, że skarżąca pobiera zasiłek opiekuńczy. W związku z tym Kolegium w poprzedniej decyzji z [...] maja 2019 r. wskazało na konieczność usunięcia ewentualnego zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i pobieranego przez stronę zasiłku dla opiekuna. W toku ponownego rozpatrywania sprawy organ pierwszej instancji nie podjął żadnych działań w tym kierunku. Natomiast skarżąca w oświadczeniu z [...] czerwca 2019 r. podtrzymała swoje stanowisko, że w dniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, i tylko wtedy, wniesie o uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna.

Kierując się w zasadami zawartymi w art. 7, 8 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r.. poz. 2096 z późn. zm., dalej jako "k.p.a."), a także stosownie do art. 79a k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., pismem z [...] września 2019 r., wystąpiło do strony o zajęcie stanowiska w przedmiocie złożenia wniosku o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji z [...] lipca 2014 r., następnie zmienioną decyzją z [...] listopada 2018 r., na mocy której strona pobiera zasiłek dla opiekuna. Kolegium wskazało jednocześnie, że jeżeli przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy skarżąca nie złoży do organu pierwszej instancji wniosku o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, zaś organ ten nie wyeliminuje z obrotu prawnego tej decyzji, to Kolegium, na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., utrzyma w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W związku z tym pismem skarżąca poinformowała organ, że dopiero z chwilą otrzymania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne zaakceptuje decyzję uchylającą pobieranie zasiłku dla opiekuna wydaną przez organ pierwszej instancji, z datą poprzedzającą wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Strona oświadczyła, że obawia się, że jeżeli wcześniej złoży wniosek o uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, to zostanie pozbawiona środków do życia i nie będą odprowadzane składki emerytalno-rentowe, co spowoduje drastyczne pogorszenie jej warunków życiowych i zostanie pozbawiona możliwości korzystania z bezpłatnej opieki lekarskiej.

Kolegium wskazało, że nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna ustalonego na mocy przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacji gdy opiekun ma już ustalone, na mocy decyzji, prawo do zasiłku dla opiekuna, nie można przyznać mu świadczenia pielęgnacyjnego. Dla uniknięcia zbiegu powyższych świadczeń możliwe jest wydanie decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem wcześniejszego zrzeczenia się z ustalonego już zasiłku dla opiekuna. Wobec tego ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest jedynie w sytuacji niekorzystania przez opiekuna z innych konkurencyjnych świadczeń.

Skoro zatem, w warunkach rozpoznawanej sprawy, skarżąca jest uprawniona do pobierania bezterminowo zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką, to tym samym stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie jest możliwe przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję złożyła skarżąca, zarzucając jej:

1. 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
2. a) zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
3. b) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 ze zm.) stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,
4. c) niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń jak wynika z treści art. 27 ust. 5,
5. 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, że sam fakt pobierania zasiłku dla opiekuna przez skarżącą skutkuje brakiem prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił.

Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku stwierdził m.in., że stan faktyczny sprawy jest niesporny. Skarżąca w związku z opieką nad matką pobiera zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna, przyznany decyzją Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z [...] lipca 2014 r., nr [...], zmienioną decyzją z [...] listopada 2018 r., bezterminowo, od [...] lipca 2013 r.

Wobec tego w sprawie wystąpiła przesłanka negatywna do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Strona otrzymuje bowiem zasiłek opiekuńczy i wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W takiej sytuacji, na podstawie art. 17 ust. 5 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

Mimo istnienia negatywnej przesłanki organ, mając na uwadze treść art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. i wskazując na orzecznictwo sądowoadministracyjne, a także wcześniejsze wytyczne, zwrócił się do skarżącej pismem z [...] września 2019 r., w którym wyjaśnił, że nie może ona pobierać jednocześnie dwóch świadczeń i ma możliwość wyboru świadczenia "jednak w dniu orzekania o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie może pobierać obu wyżej wymienionych świadczeń". Organ odwoławczy pouczył też skarżącą, że jeżeli przed wydaniem decyzji nie złoży ona wniosku o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, a organ nie wyeliminuje z obrotu prawnego wskazanej decyzji, to Kolegium utrzyma w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Skarżąca, w odpowiedzi, w piśmie z [...] września 2019 r. stwierdziła, że jest świadoma, że pobierając zasiłek dla opiekuna nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym poinformowała, że w chwili otrzymania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne zaakceptuje decyzję uchylającą pobranie zasiłku dla opiekuna wydaną przez organ pierwszej instancji z datą poprzedzającą wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Oceniając wypowiedź skarżącej Sąd pierwszej instancji stwierdził, skarżąca oczekuje przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie działania organu z urzędu, uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku opiekuńczego, oświadczając, że nie będzie jej kwestionowała. Zatem skarżąca nie złożyła oświadczenia o rezygnacji z zasiłku opiekuńczego. Sąd podkreślił, że oświadczenie woli w tym przedmiocie składa osoba zainteresowana, a organ nie działa z urzędu.

Sąd podkreślił, przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych, że osobom, które spełniając pozostałe warunki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jednocześnie pobierają zasiłek opiekuńczy, umożliwiono uzyskanie tego świadczenia przez złożenie oświadczenia o rezygnacji z zasiłku opiekuńczego.

Wskazane wyżej orzecznictwo jednoznacznie stanowi, że z propozycją rozważenia złożenia oświadczenia występuje organ do zainteresowanego tylko w przypadku, gdy po zebraniu materiału dowodowego stwierdzi, że inne przesłanki osoba zainteresowana spełnia. Jest to podyktowane tym aby osoba zainteresowana nie doznała szkody z tytułu choćby przerwy w uzyskiwaniu dochodu. W orzecznictwie dopuszcza się też możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wydanie decyzji przyznającej zasiłek, czy też rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach, w jednej decyzji.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy spełnił ww. wymagania, wysyłając do skarżącej pismo z [...] września 2019 r. Skarżąca nie skorzystała z przedstawionej możliwości.

Sąd wojewódzki przypomniał, że orzecznictwo sądowoadministracyjne przyjęło wykładnię celowościową i systemową art. 7, 8, 9 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 § 2 i art. 27 ust. 5 u.ś.r., aby przyjść z pomocą osobom będącym w takiej sytuacji, jak skarżąca. Takie działanie wymaga jednak współpracy z osobą zainteresowaną. W niniejszej sprawie taka współpraca ze skarżącą nie miała miejsca.

Sąd dodał również, że podziela stanowisko organów, że skarżąca spełnia przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak również podzielił stanowisko organu odwoławczego co do interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, odnośnie do stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zaskarżając go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił mu:

1. 1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez:
2. – błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy oraz przyjęciu, że okoliczność przyznania i pobierania przez stronę zasiłku dla opiekuna stanowi kryterium negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,
3. – niezastosowanie art. 27 ust. 5 u.ś.r. w wyniku wadliwej wykładni art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., polegającej na przyjęciu, że w sytuacji skarżącej nie nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna implikujący prawo dokonania wyboru jednego ze świadczeń, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia jej prawa dokonania wyboru świadczenia, a także błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania zasiłku dla opiekuna z uwagi na istnienie przeszkody wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.,
4. 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę stanu faktycznego, wynikającą z wadliwej wykładni art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i nieuwzględnienia oświadczenia skarżącej, złożonego wraz z wnioskiem z 25 lutego 2019 r., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało oddaleniem skargi w sytuacji, gdy przy prawidłowej wykładni wskazanych przepisów u.ś.r. w świetle ustaleń faktycznych, zasadne było uwzględnienie skargi i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 520/19, uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] lipca 2019 r., Nr [...].

Skarżący kasacyjnie wniósł też o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Rzecznik Praw Obywatelskich obszernie uzasadnił treść stawianych zarzutów.

Zarządzeniem z [...] lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1478/20 Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej poinformował strony, że Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony posiadają możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej lub nie zajmie stanowiska w tej kwestii, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne.

Wobec powyższego, strony zostały wezwane do zajęcia stanowiska w przedmiocie rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W związku z tym, że nie wszystkie strony postępowania wyraziły zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, zarządzeniem z [...] marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1478/20, Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm., dalej jako "ustawa COVID-19") zarządził skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne celem rozpoznania skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1. 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2. 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego są zasadne.

Na wstępie zgodzić się trzeba z Rzecznikiem Praw Obywatelskich, że na gruncie niniejszej sprawy nie sposób pominąć okoliczności, że skarżąca należy do osób, których dotknęły skutki ustawy z 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548). Konsekwencją uznania przez Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z 5 grudnia 2013 (sygn. akt K 27/13), niekonstytucyjności przepisu art. 11 ust. 1 i 3 ww. ustawy, na mocy którego doszło do wygaszenia decyzji w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego było uchwalenie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092 ze zm.), na mocy której osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji, umożliwiono wystąpienie z wnioskiem o przyznanie zasiłku dla opiekuna w okresie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

Z uprawnienia tego skorzystała skarżąca i decyzją z [...] lipca 2014 r., zmienioną decyzją z [...] listopada 2018 r., uzyskała prawo do zasiłku dla opiekuna. Następnie z uwagi na powyższy wyrok, [...] lutego 2019 r., wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, M. J. W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. przez błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy oraz przyjęciu, że okoliczność przyznania i pobierania przez stronę zasiłku dla opiekuna stanowi kryterium negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącego kasacyjnie skutkiem tej błędnej wykładni było niezastosowanie art. 27 ust. 5 u.ś.r. i uznanie, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania zasiłku dla opiekuna z uwagi na istnienie przeszkody wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1ust. 5 pkt 1 lit. b świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W myśl natomiast art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W rozpoznawanej sprawie sporne jest czy W. Z. dokonała wyboru świadczenia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżąca nie złożyła oświadczenia o rezygnacji z zasiłku opiekuńczego. Z kolei w ocenie skarżącego kasacyjnie strona dokonała wyboru i jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku.

Nie jest natomiast sporne, że w razie zbiegu uprawnień do zasiłku dla opiekuna i świadczenia pielęgnacyjnego, strona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. Norma prawna wynikająca z treści art. 17 ust. 5 pkt 1b i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyraźnie statuuje uprawnienie do jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną.

Należy wskazać, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie rozważana była kwestia proceduralnych możliwości dokonania przez stronę uprawnioną wyboru na gruncie art. 27 ust. 5 u.ś.r., a tym samym usunięcia przeszkody do przyznania świadczenia, o której stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. Orzeczenia te w okolicznościach niniejszej sprawy zachowują aktualność. W orzeczeniach tych uznano, że zagwarantowanie osobie uprawnionej do świadczeń wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie może polegać na wymaganiu rezygnacji z przyznanego świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że wybrane przez stronę świadczenie rzeczywiście zostanie jej przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia, jeszcze przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego przez nią, stawia ją bowiem w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń, w miejsce aktualnie otrzymywanego.

Konieczność unikania tego rodzaju stanu niepewności co do rzeczywistych uprawnień strony (braku pewności prawa), nakazuje zaniechać czynienia ze strony organów administracji przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia wybranego (korzystniejszego), a przeciwnie, organy winny przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać. W tym zakresie organy winny zastosować adekwatne do okoliczności sprawy rozwiązania proceduralne, które będą gwarantowały stronie urzeczywistnienie przewidzianego w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawa wyboru świadczenia (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18; 12 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1175/18; 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18; 19 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 300/19; 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2122/20; 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20, 4 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 304/21; 25 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 1004/20 – wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stanowisko to w całości podziela.

Uwzględniając powyższe uwagi, w realiach niniejszej sprawy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego złożone przez skarżącą oświadczenie z [...] lutego 2019 r. (i kilkukrotnie powtarzane na kolejnych etapach postępowania), dostatecznie uzewnętrznia wolę strony, co do wyboru jednego spośród zbiegających się świadczeń. Domaganie się formalnej rezygnacji z przyznanego skarżącej zasiłku dla opiekuna, nie realizuje bowiem w dostateczny sposób przewidzianego w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawa strony do wyboru świadczenia. Z oświadczenia skarżącej wynika zamiar zachowania ciągłości pobierania świadczeń i uniknięcia sytuacji, w której nie doszłoby do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z oświadczenia skarżącej bez wątpienia wynika także, że skarżąca była świadoma co do konieczności zaprzestania pobierania zasiłku dla opiekuna.

W konsekwencji, skarżąca miała zatem prawo oczekiwać od organu podjęcia działań zamierzających do przyznania wybranego przez nią świadczenia bez oczekiwania na odrębny wniosek o uchylenie prawa do zasiłku dla opiekuna, ponieważ z art. 32 u.ś.r. wynika, że organ prowadzący postępowanie jest uprawniony do podejmowania również z urzędu działań w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w sytuacji, gdy sytuacja strony, mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, uległa zmianie.

Z uwagi na powyższe nietrafnie uznał Sąd pierwszej instancji, że "oceniając wypowiedź skarżącej należy stwierdzić, że oczekuje przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie działania organu z urzędu, uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku opiekuńczego, oświadczając, że nie będzie jej kwestionowała. Zatem skarżąca nie złożyła oświadczenia o rezygnacji z zasiłku opiekuńczego. W tym miejscu należy podkreślić, że oświadczenie woli w tym przedmiocie składa osoba zainteresowana (art. 27 ust. 5 ustawy), a organ nie działa z urzędu.".

Należy dodać, że Naczelny Sąd Administracyjny podziela w całości stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 1004/20 (CBOSA), że co do zasady decyzje podejmowane w trybie art.32 u.ś.r. wydawane są z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego.

Zasadny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania.

Prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie organy działały z naruszeniem art. 8 i 9 k.p.a., tj. zasad prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów państwa. Organy mają też obowiązek czuwania, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Z kolei z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika obowiązek podejmowania przez organy wszelkich niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, zgodnie z prawda obiektywną.

W rozpoznawanej sprawie naruszenia powyższych przepisów przez organy Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł. Z tych względów zasadny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania.

W tym stanie rzeczy stwierdzając, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 p.p.s.a., a w następstwie tego do uchylenia zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a.).

W myśl art. 15zzs4 ust. 1 ustawy COVID-19 w brzmieniu od 3 lipca 2021 r. (Dz. U. z 2021 r. poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie Sąd uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, zaś wobec braku zgody wszystkich stron postępowania na przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19.