Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1042/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, po rozpoznaniu sprawy ze skargi G.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z [...] czerwca 2020 r. nr [...], a także zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] na rzecz G.N. kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z dnia 28 kwietnia 2020 r. G.N. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
Decyzją z [...] czerwca 2020 r., nr [...], Wójt Gminy K. odmówił G.N. (dalej zwanej "skarżącą") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, po przywołaniu treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 – dalej zwanej "u.ś.r."), nie zanegował faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jednak stwierdził, że przeszkodą dla przyznania świadczenia jest okoliczność pobierania przez wnioskodawczynię emerytury.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że w jej sytuacji zachodzą przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy ustalonym świadczeniem emerytalnym a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we [...] (dalej zwane "Kolegium") decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca nie spełnia warunków koniecznych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem, jak wynika z decyzji ZUS z [...] marca 2019 r., nr [...], ma ustalone prawo do emerytury, a tym samym zachodzi negatywna przesłanka opisana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zdaniem Kolegium brak jest też podstaw do miarkowania kwoty przyznawanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem ustalonego świadczenia emerytalnego. Kolegium przyznało, że skarżącej przysługuje prawo wyboru świadczenia, jednak w okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca nie złożyła oświadczenia ani dowodów potwierdzających zawieszenie przyznanego uprawnienia emerytalnego.
Skargę na powyższą decyzję wniosła skarżąca zarzucając naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że fakt nabycia przez nią prawa do emerytury jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, oraz stwierdzenie, że żaden przepis prawa nie uprawnia organu do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy przyznaną emeryturą, a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy organ posiada takie uprawnienie dokonując wykładni prokonstytucyjnej ww. przepisu.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazanym na wstępie wyrokiem uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Sąd I instancji zwrócił uwagę, że organ pierwszej instancji decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oparł wyłącznie na językowej wykładni treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. uznając, że okoliczność, iż osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, wyłącza możliwość uzyskania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką.
Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej jest osobą legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. z 2013 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczonym na stałe. Niesporne w sprawie pozostaje, co potwierdza zalegająca w aktach sprawy decyzja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. [...] marca 2019 r., nr [...], że skarżąca jest uprawniona do emerytury. Wobec tego skarżąca wystąpiła 28 kwietnia 2020 r. z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, mając ustalone prawo do emerytury.
Sąd I instancji rozpoznając sprawę podzielił poglądy prawne, w których dostrzega się potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Konieczność takiego działania wynika m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji Sąd podzielił argumentację NSA zwartą w wyroku z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20 odwołującą się do podstawowych zasad konstytucyjnych i stwierdził, że obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.
W ocenie Sądu nie jest jednak zasadna argumentacja skargi, że w sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie, prawidłowe byłoby zmiarkowanie kwoty wnioskowanego świadczenia przy uwzględnieniu kwoty wypłacanej emerytury. Sąd za trafny przyjął bowiem pogląd wyrażony w wyrokach NSA (z 20 maja 2020 r. sygn. I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., sygn.: I OSK 254/20, I OSK 764/20, I OSK 650/20), że wypłata różnicy między wysokością emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo.
Powyższe przemawia zatem – w opinii Sądu – za celowością dopuszczenia możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę - świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest jednak dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałaby możliwości przejścia na emeryturę.
Biorąc powyższe pod uwagę zdaniem Sądu uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie - emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ustawodawca bowiem nie wprowadził żadnych ograniczeń w zakresie złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W miesiącu wydania decyzji o wstrzymaniu emerytura nie będzie wypłacana i strona nabędzie prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że odmowa przyznania świadczenia uzasadniona jest tym, iż skarżąca nie przedstawiła dowodów potwierdzających zawieszenie uprawnienia emerytalnego. W aktach sprawy brak jest jednak informacji wystosowanej do skarżącej, a tym bardziej wezwania do uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające zawieszenie emerytury. Tymczasem to na organach ciążył obowiązek poinformowania o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Wezwanie do złożenia wymaganych dokumentów winno odbyć się w oparciu o art. 24a ust. 1-3 u.ś.r., regulującym tryb postępowania w przypadku wniosku nieprawidłowo wypełnionego lub niezawierającego wymaganych dokumentów. Obowiązek informowania stron wynika zaś z art. 9 i art. 79a K.p.a. Powyższe zaś skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia i uzasadniało uchylenie przez Sąd decyzji organów obu instancji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Kolegium. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciło:
- 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a) tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zw. art. 103 ust. 3 w zw. 100 ust. 1 i 134 ust. 1 pkt 1 i 134 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.), przez jego błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na uznaniu, że przepis ten nie może prowadzić do wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w razie posiadania ustalonego prawa do emerytury w przypadku gdy prawo do emerytury ulegnie zawieszeniu, gdy tymczasem prawidłowa wykładnia przepisu powinna być taka, iż zawieszenie prawa do emerytury nie ma wpływu na istnienie przesłanki w postaci ustalenia tego prawa i brak jest wystarczających podstaw do innej niż literalna wykładania przepisu;
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 P.p.s.a), tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., w związku z art. 79a K.p.a. i art. 24a ust. 1-3 u.ś.r. przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że na organie administracji spoczywał w okolicznościach sprawy obowiązek poinformowania strony o prawie do zawieszenia emerytury, gdy tymczasem obowiązku takiego organy nie miały, wobec przyjętej i w ocenie organu prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, iż zawieszenie prawa do emerytury nie niweczy negatywnej przesłanki przyznania świadczenia, tj. posiadania ustalenia prawa do emerytury.
Z uwagi na powyższe Kolegium wniosło o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego, rozpoznanie sprawy bez przeprowadzania rozprawy (zrzekając się rozprawy na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a.), a także rozważanie przedstawienia zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z art. 187 P.p.s.a., w zakresie wykładni i stosowania zarzuconych w skardze przepisów prawa materialnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono stosowną argumentację oraz wskazano, że w orzecznictwie sądowym na tle wykładni i stosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyróżnia się trzy różne linie orzecznicze: 1) uznającą brak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przy zbiegu z uprawnieniem do emerytury, 2) uznającą takie prawo do wysokości różnicy między świadczeniem pielęgnacyjnym a wysokością emerytury, 3) uznającą prawo wyboru między emeryturą a zasiłkiem pielęgnacyjnego wskutek zawieszenia prawa do emerytury.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwanej dalej "P.p.s.a."), zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu w sprawie sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.
Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu zgodnie z literalną wykładnią powyższego przepisu osobom, które mają ustalone prawo do emerytury nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym zawieszenie prawa do emerytury nie niweczy negatywnej przesłanki przyznania tego świadczenia tj. ustalenia prawa do emerytury.
Zgodzić się należy ze skarżącym kasacyjnie, że do niedawana w taki właśnie sposób przepis ten interpretowano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Jednak stanowisko to w ostatnim czasie uległo modyfikacji dostrzeżono bowiem potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, czego wyrazem jest argumentacja przedstawiona w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 2305/20 i sygn. I OSK 2304/20; 16 kwietnia 2021, sygn. I OSK 2813/20; 24 czerwca 2021 r., sygn. I OSK 349/21 i sygn. I OSK 350/21; 25 czerwca 2021 r., sygn. I OSK 563/21 i sygn. I OSK 305/21; 12 października 2021 r., sygn. I OSK 544/21; 12 stycznia 2022 r., sygn. I OSK 943/21; 9 lutego 2022 r., sygn. I OSK 1072/21; 11 lutego 2022 r., sygn. I OSK 1166/21.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie zgadzając się, że jakkolwiek proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie mogąc się jedynie do nich ograniczać, za uprawnione uznał odstąpienie od jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Potrzeba takiego działania – jak słusznie zauważył Sąd I Instancji – wynika przede wszystkim ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Przypomnienia wymaga, że uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie.
Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie wynosiło 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. W tym miejscu wskazać należy, że w dniu 8 listopada 2021 r. w Monitorze Polskim (M. P. z 2021 r., poz. 1021) ukazało się Obwieszczenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022, zgodnie z którym wysokość świadczenia pielęgnacyjnego wynosi 2.119 zł. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego omawiane wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe.
Z tego względu ograniczenie się w obecnych warunkach wyłącznie do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy. Wobec tego konieczne jest sięgnięcie do dyrektyw wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej. Tego rodzaju stanowisko uwzgledniające także prokonstytucyjną interpretację powyższego przepisów jest - jak wskazano już wyżej - aktualnie dominujące w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i podziela go również skład orzekający w niniejszej sprawie.
Należy podkreślić, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, iż wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (zob. m.in. wyrok z 4 stycznia 2000 r. sygn. akt K 18/99, z 18 grudnia 2000 r. sygn. akt K 10/00, z 21 maja 2002 r. sygn. akt K 30/01, z 28 maja 2002 r. sygn. akt P 10/01 oraz z 18 marca 2014 r. sygn. akt SK 53/12).
Wskazania wymaga, że istotną cechą osób, którym na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego.
Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznano bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. wyroki TK z 18 czerwca 2013 r. sygn. akt K 37/12, z 5 listopada 2013 r. sygn. akt K 40/12 i z 17 czerwca 2014 r. sygn. akt P 6/12). Odnośnie zaś zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny wskazał (sygn. akt K 38/13), że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.
Ponadto należy zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. z 2019 r., poz. 1257), który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r. W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis w zakresie wskazanym w wyroku utracił moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego wyroku TK przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne.
Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów – rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Równocześnie Trybunał wskazał, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego.
Z kolei w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Z tego względu w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjny przyjmuje się, że brak jest przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.
Należy również zwrócić uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że z powodu sprawowania opieki po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.
Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej rozważania Naczelny Sąd Administracyjny uznał za trafne stanowisko Sądu I instancji, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w niniejszej sprawie emerytury). Przy czym, jak wskazywał Sąd I instancji, źródłem takiego uprawnienia jest właśnie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. interpretowany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej. Wnioskodawca może dokonać wyboru świadczenia przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.
Należy podkreślić, że ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 tej ustawy). Zgodzić się należy również z Sądem I instancji, że emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.
Wobec tego skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur.
W konsekwencji uznać należy, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i zasadnie uchylił decyzje organów obu instancji. Tym samym zarzut naruszenia prawa materialnego okazał się nieusprawiedliwiony. Podobnie zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie były zasadne. Prawidłowe rozumienie prawa materialnego wytycza bowiem kierunek i zakres przeprowadzanego postępowania dowodowego.
Biorąc po uwagę powyższe okoliczności, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do przedstawienia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego, wynikającego zdaniem autora skargi kasacyjnej, ze stosowania przepisów prawa materialnego stanowiących podstawy zarzutów skargi kasacyjnej.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.