Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 28 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1629/10

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 maja 2010r. sygn. akt IV SA/Wa 327/10 oddalił skargę M. P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) grudnia 2009 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

W 1991 roku Minister Przemysłu i Handlu wszczął postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności trzech aktów administracyjnych:

1. - orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa - w części dotyczącej przedsiębiorstwa W. P. P. D. Spółka komandytowa dawniej B. B., O., pow. W.,
2. - zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) lipca 1949 r. w sprawie objęcia w zarząd państwowy przedsiębiorstwa P. D. w O. B. B.,
3. - orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r. wydanego w porozumieniu z P. P. K. P. G. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa W. P. P. D. Spółka komandytowa dawniej B. B. w O. Decyzją z dnia (...) kwietnia 1995 r. Minister Przemysłu i Handlu nie stwierdził nieważności: orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1948 r., zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) lipca 1949 r. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r. wydanego w porozumieniu z P. P. K. P. G. - w części dotyczącej mienia ściśle związanego z funkcjonowaniem tego zakładu, przejętego na własność Państwa, a objętego protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniach od 25 października do 19 listopada 1948 r., natomiast stwierdził nieważność tego orzeczenia w części dotyczącej objęcia tym protokołem nieruchomości B. B. zabudowanej domem mieszkalnym nr (...).

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 października 1996 r. sygn. akt IV SA 1015/95 uchylił w całości decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) kwietnia 1995 r. wskazując, że nie zostały wyjaśnione okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy; w szczególności nie ustalono, ilu pracowników podlegający nacjonalizacji zakład zatrudniał na jednej zmianie i to wyłącznie przy produkcji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Minister Gospodarki ustalił, że na dzień 5 lutego 1946 r. zakład zatrudniał przy produkcji na jednej zmianie ponad 200 pracowników i następnie decyzją z dnia (...) października 1998 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa oraz zarządzenia z dnia (...) lipca 1949 r. w sprawie objęcia w zarząd państwowy P. P. D. B. B., a także odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo odbiorczego - w części dotyczącej mienia ściśle związanego z funkcjonowaniem zakładu przejętego na własność Państwa, natomiast stwierdził nieważność tego orzeczenia w części dotyczącej przejęcia nieruchomości B. B. zabudowanej domem mieszkalnym nr (...).

W uzasadnieniu tej decyzji Minister Gospodarki stwierdził, że protokołem zdawczo-odbiorczym objęto również działkę (...) z posadowionym na niej budynkiem mieszkalnym, która to działka wyłączona została spod upaństwowienia na podstawie postanowienia z dnia (...) października 1947 r. W. K. do S. U. P. Nieruchomość ta nie stanowiła integralnej części składowej przejmowanego zakładu, a zatem orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy obejmujący jako przejętą także tę nieruchomość rażąco narusza prawo. Decyzją z dnia (...) kwietnia 1999 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy decyzję z dnia (...) października 1998 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 lipca 2001 r. sygn. akt IV SA 703/99 uchylił obie te decyzje wskazując, że zostały podjęte bez jednoznacznego, całościowego ustalenia relacji pomiędzy majątkiem przedsiębiorstwa a majątkiem osobistym rodziny B. oraz bez ustosunkowania się do licznych zarzutów stron formułowanych w postępowaniu administracyjnym.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister Gospodarki decyzją z dnia (...) kwietnia 2002 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa W. P. P. D. Spółka komandytowa dawniej B. B. w O., natomiast na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 1 i 2 K.p.a. stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) lipca 1949 r. w sprawie objęcia w zarząd państwowy przedsiębiorstwa P. D. B. B. w O. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego - w części dotyczącej przejęcia wraz z tym przedsiębiorstwem mienia, będącego w dacie jego nacjonalizacji własnością osoby fizycznej. W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, że orzeczenie nr (...) z dnia (...) czerwca 1948 r. wydane zostało zgodnie z dyspozycją art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17), natomiast z rażącym naruszeniem prawa wydane zostało zarządzenie z dnia (...) lipca 1949 r., jak również orzeczenie z dnia (...) marca 1950 r. o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego - w części dotyczącej przejęcia wraz z tym przedsiębiorstwem mienia będącego w dacie jego nacjonalizacji własnością osoby fizycznej.

Minister Gospodarki ustalił, że przedsiębiorstwo stanowiące wyłączną własność B. B. zostało w dniu (...) grudnia 1945 r. zlikwidowane. Na wniosek właściciela firma została wykreślona z rejestru handlowego. Skoro zatem przedsiębiorstwo nie istniało w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej (5 lutego 1946 r.) to nie mogło być przejęte na własność Państwa. Fakt wydzierżawienia tego przedsiębiorstwa będącego po tej dacie wyłączną własnością B. B. jako osoby fizycznej W. P. P. D. Spółka komandytowa nie może przesądzać, że była to kontynuacja firmy. Skoro zatem orzeczenie z dnia (...) marca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego obejmowało swym zakresem mienie nie będące własnością Wspólnoty, to w tej części zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Decyzją z dnia (...) czerwca 2002 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia (...) kwietnia 2002 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2003r. sygn. akt IV SA 3107/02 uchylił obie powyższe decyzje.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowym, a nie firma. Fakt wykreślenia z rejestru handlowego firmy Z. P. D. B. B. O., pow. W. i zarejestrowanie tego przedsiębiorstwa pod firmą W. P. P. D. nie był równoznaczny z likwidacją przedsiębiorstwa i błędnie uznał organ, że przedsiębiorstwo to przestało istnieć.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przedsiębiorstwo to, w znaczeniu przedmiotowym jako zorganizowany, wyodrębniony pod względem organizacyjnym i ekonomicznym zespół urządzeń technicznych i przedmiotów majątkowych, który w połączeniu z pracą ludzką służył osiąganiu celu w postaci produkcji towarowej lub wykonywaniu usług produkcyjnych, istniało nadal i mimo zmiany nazwy (firmy) stanowiło nadal własność B. B., który po wykreśleniu własnej firmy z rejestru handlowego wydzierżawił to przedsiębiorstwo spółce komandytowej. Istniejące w O. przedsiębiorstwo przemysłowe stanowiące w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. zdolne było zatrudniać przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Zgodnie zatem z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy podlegało przejęciu na własność Państwa za odszkodowaniem. Okoliczność, iż w orzeczeniach administracyjnych wydawanych w sprawie nacjonalizacji oznaczano to przedsiębiorstwo jako W. P. P. D. Spółka komandytowa, dawniej B. B. lub jako przedsiębiorstwo firmy Z. P. D. B. B. (dzierżawca: W. P. P. D. Spółka komandytowa) Orzechowo nie zmienia faktu, że wszystkie te orzeczenia dotyczyły jednego przedsiębiorstwa przemysłowego, znajdującego się w O., pow.

W.i stanowiącego własność B. B.. Sąd wskazał, że zgodnie z § 66 ust. 2 w zw. z § 25 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.) nie miały znaczenia prawnego niedokładności w określeniu nazwy lub przedmiotu przedsiębiorstwa, jeżeli oznaczenie to nie budziło wątpliwości co do tego, o jakie przedsiębiorstwo chodzi. W sprawie tej wątpliwości takie nie zachodziły.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, całkowicie błędne i bezzasadne jest więc stanowisko wyrażone przez organ orzekający w zaskarżonej decyzji, że orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego wydane zostało w odniesieniu do przedsiębiorstwa nieistniejącego. Organ orzekający w sprawie przeoczył, że rozstrzygnięcia zawarte w zaskarżonej decyzji wzajemnie się wykluczają. Decyzja pozostawiała bowiem w obrocie prawnym (odmówiono stwierdzenia nieważności) orzeczenie nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa W. P. P. D. Spółka komandytowa dawniej B. B. O., które to przedsiębiorstwo, jak wyżej wskazano, stanowiło w dacie przejęcia własność B. B., a jednocześnie stwierdziło nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego tego przedsiębiorstwa w części dotyczącej przejęcia wraz z tym przedsiębiorstwem mienia będącego w dacie nacjonalizacji własnością osoby fizycznej, stwierdzając w motywach, że przedsiębiorstwo stanowiące własność B. B. nie mogło być przejęte, bo nie istniało.

Jest oczywiste, że Wspólnota jako dzierżawca przedsiębiorstwa nie była właścicielem mienia wchodzącego w skład dzierżawionego przedsiębiorstwa. Zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy, który w myśl art. 75a ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. stanowił integralną część orzeczenia o nacjonalizacji przedsiębiorstwa, miał znaczenie deklaratoryjne, określał składniki przedsiębiorstwa, które z mocy ustawy nacjonalizacyjnej przeszło na własność Państwa. Skoro zatem przedsiębiorstwo i jego poszczególne składniki stanowiło własność osoby fizycznej B. B., to przypisanie orzeczeniu zatwierdzającemu protokół zdawczo-odbiorczy wady w postaci rażącego naruszenia prawa z przyczyn podanych w motywach zaskarżonej decyzji jest oczywiście bezzasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił natomiast uwagę, że spór dotyczył tego, czy działka 1450/629 wchodziła w skład przedsiębiorstwa, czy też była odrębną nieruchomością, która nie była funkcjonalnie związana z przedsiębiorstwem. Sąd wskazał, że z art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. nie wynikało uprawnienie do przejęcia całego majątku właściciela nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, ale wyłącznie tej jego części, która należała do przedsiębiorstwa.

B. B. i dziewięciu komandytariuszy w imieniu W. P. P. D. Spółka komandytowa w O. zgłosili zastrzeżenia do protokołu zdawczo-odbiorczego, które w orzeczeniu zatwierdzającym ten protokół nie zostały uwzględnione. Natomiast w toku postępowania nieważnościowego podnoszony był zarzut, że działka nr (...), która wymieniona została na stronie 3 protokołu jako wchodząca w skład terenu zakładu i podlegająca przejęciu, jest tą samą działką, na której istnieje budynek mieszkalny właściciela (willa), który został wymieniony w załączniku nr (...) do protokołu oznaczonym jako "wyłączone spod nacjonalizacji". Wskazywałoby to na rozbieżność między częścią podstawową protokołu a załącznikiem. Ta okoliczność, jak również charakter tych obiektów, które wymieniono w zastrzeżeniach do protokółu, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wymagają wyjaśnienia przy dokonywaniu oceny, czy orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy wydano z rażącym naruszeniem prawa przez objęcie nim, jako przejętych w ramach nacjonalizacji, ruchomości i nieruchomości niezwiązanych z działalnością przedsiębiorstwa.

Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z (...) grudnia 2003 r. stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 31 marca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa W. P. P. D. Spółka Komandytowa, dawniej B. B. w O. - w części dotyczącej przejęcia składników majątkowych niezwiązanych z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa w postaci domu mieszkalnego wraz z ogrodem (nr parceli (...)), cegielni wraz z nieruchomościami gruntowymi położonymi przy cegielni oraz maszyn niewykorzystywanych przy produkcji przedsiębiorstwa. Decyzją z dnia (...) marca 2004 r. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję z (...) grudnia 2003 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 marca 2005 r., sygn. akt IVSA/Wa 296/04 uchylił obie decyzje Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż z akt administracyjnych nie wynika, by organ wykazał, że wymieniona w protokole zdawczo-odbiorczym parcela nr (...) była istotnie zabudowana budynkiem mieszkalnym. Bez jednoznacznego ustalenia, jakie składniki mienia zostały objęte protokołem zdawczo-odbiorczym przedsiębiorstwa, nie jest możliwe wydanie prawidłowej decyzji w postępowaniu nadzorczym, którego przedmiotem jest orzeczenie o zatwierdzeniu tego protokołu.

Minister Gospodarki ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia (...) lipca 2008 r. nie stwierdził nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zarządzeniem P. W. K. do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w P. z dnia (...) grudnia 1946 r., przedsiębiorstwo W. P. P. D. Spółka komandytowa dawniej B. B., O., pow. W. zostało umieszczone w trzynastym wykazie przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa, ogłoszonym w P. D. U. Nr 31, poz. 309 z dnia 24 grudnia 1946 r., na zasadzie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Minister Gospodarki wskazał, że analiza treści protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego w dniach od 25 października do 19 listopada 1948 r. oraz jego załączników pozwala określić, jakie składniki majątkowe, tj. mienie ruchome i nieruchome, zostały wymienione jako przejęte na własność Państwa wraz z przedsiębiorstwem.

W. K. do S. U. P. w P., postanowieniem z dnia (...) października 1947 r. wyłączyła z procesu upaństwowienia: dom mieszkalny z ogrodem, cegielnię i grunty orne oraz tereny położone przy cegielni, jak również nie włączone w transmisję maszyny (zmagazynowane w fabryce), uzasadniając to tym, iż mienie to nie jest składnikiem majątkowym przejmowanego przedsiębiorstwa. Przy sporządzaniu protokołu zdawczo-odbiorczego mienie to nie zostało wymienione jako składnik majątkowy przedsiębiorstwa. Skoro mienie to nie było przedmiotem orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r., to nie może również stanowić przedmiotu rozważań w sprawie o ocenę legalności tego orzeczenia.

Organ wskazał, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że nieruchomości objęte orzeczeniem z dnia (...) marca 1950 r., stanowiące własność B. B., tj. parcele: nr (...) o pow. 3439 m², nr (...) o pow. 5108 m², nr (...) o pow. 23035 m², nr (...) o pow. 1874 m², nr (...) o pow. 9812 m², nr (...) o pow. 2380 m² i nr (...) o pow. 24828 m², aktualnie odpowiadają działkom: nr (...) o pow. 1471 m², nr (...) o pow. 1841 m², nr (...) o pow. 28224 m², nr (...) o pow. 39745 m² i nr (...) o pow. 73 m². Nieruchomości te zostały włączone do przedsiębiorstwa przed wejściem w życie ustawy nacjonalizacyjnej (dowód: plan sytuacyjny Z. F. P. D. B. B. w O. z 8 lutego 1937 r.) i znajdowały się pod budynkami fabrycznymi w tej dacie, stanowiąc tym samym integralny składnik przedsiębiorstwa niezbędny dla jego prawidłowego funkcjonowania. Na nieruchomościach tych jeszcze przed nacjonalizacją posadowione były liczne budynki fabryczne, w których odbywała się produkcja i były to przykładowo: magazyny, suszarnie, hale dykt, warsztaty mechaniczne, tartaki, parkieciarnia.

Minister Gospodarki uznał, iż również ujęty w ww. protokole zdawczo-odbiorczym sporządzonym od 25 października do 19 listopada 1948 r. (załącznik nr 3) cały park maszynowy, w tym maszyny, urządzenia i inne ruchomości, pozostające w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej na wyposażeniu tego przedsiębiorstwa, stanowił nierozerwalną jego część i był niezbędny dla jego prawidłowego funkcjonowania, co wynikało z charakteru produkcji. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, w tym oględziny terenu dokonane przez Starostwo Powiatowe w O. w dniu (...) stycznia 2007 r. nie wykazało, aby na parceli nr (...) znajdował się budynek mieszkalny odpowiadający opisowi budynku ujętego pod poz. (...) (numer budynku (...) b) załącznika nr (...) do protokołu zdawczo-odbiorczego. Zdaniem Ministra, należy w tej sytuacji stwierdzić, że zapis w protokole jest błędny, gdyż nie odpowiadał rzeczywistemu stanowi rzeczy.

Niemniej jednak ustalono, iż przedmiotowy budynek znajdował się de facto na dawnej parceli nr (...), która nie została objęta procesem nacjonalizacji, stąd też nie jest przedmiotem rozważań w niniejszej decyzji. Opisany powyżej błąd w zakresie treści protokołu zdawczo-odbiorczego nie obciąża decyzji o jego zatwierdzeniu. Wskazany bowiem, jako znacjonalizowany, budynek mieszkalny był posadowiony na działce, która nie została objęta upaństwowieniem. Zatem pomimo zamieszczenia budynku mieszkalnego w przedmiotowym protokole z racji faktu, iż błąd ten nie miał wpływu na prawa i obowiązki adresata badanego orzeczenia, nie stanowi on o naruszeniu prawa przy jego wydaniu.

Decyzją z dnia (...) października 2008 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) lipca 2008 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 maja 2009r. sygn. akt IVSA/Wa 12/09 uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) października 2008 r. stwierdzając wadę postępowania polegającą na tym, że dowód z oględzin przeprowadzony przez pracowników Starostwa Powiatowego we W. został dokonany z naruszeniem art. 79 § 1 K.p.a., co spowodowało pozbawienie wnioskodawcy uprawnień przewidzianych w art. 10 § 1 i art. 79 § 2 K.p.a.

Decyzją z dnia (...) grudnia 2009 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) lipca 2008 r. Rozpatrując ponownie sprawę zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku z dnia 4 maja 2009 r. organ ponownie przeprowadził dowód z oględzin nieruchomości w sposób zgodny z obowiązującymi wymogami. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał na związanie oceną prawną i wytycznymi zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r. sygn. akt IV SA 3107/02 i w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2005 r. sygn. akt IV SA 296/04.

Mając na względzie ocenę prawną wyrażoną w ww. wyrokach Minister Gospodarki podkreślił, iż za ustalone w przedmiotowej sprawie należy uznać, że przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym stanowiące wyłączną własność B.B. Z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu wynika, że na mocy orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r. przejęte zostały jako składniki majątkowe przedsiębiorstwa nieruchomości będące własnością B. B., tj. parcele: nr (...)o pow. 3439 m², nr (...)o pow. 5108 m², nr (...)o pow. 23035 m², nr (...) o pow. 1874 m², nr (...) o pow. 9812 m², nr (...) o pow. 2380 m² i nr (...) o pow. 24828 m² - które aktualnie odpowiadają działkom nr: (...) o pow. 1471 m², (...) o pow. 1841 m², (...) o pow. 28224 m², (...) o pow. 73 m², (...) o pow. 39745 m². Nieruchomości te zostały włączone do przedsiębiorstwa przed datą wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., na co wskazuje m. in. plan sytuacyjny Z. F. P. D. B. B. w O. z dnia (...) lutego 1937 r. Na nieruchomościach tych, jeszcze przed nacjonalizacją przedsiębiorstwa, posadowione były budynki fabryczne wybudowane w latach od 1923 do 1939. Również ujęte w protokole zdawczo-odbiorczym całe wyposażenie wyszczególnione w załącznikach nr (...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...),(...) pozostające w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej na wyposażeniu przedsiębiorstwa stanowiło jego nierozerwalną część i było niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Minister ustalił, że dawna parcela nr (...) nie była zabudowana budynkiem o charakterze stricte mieszkalnym. Parcela była faktycznie zabudowana budynkiem, który został ujęty pod poz. (...) (numer budynku (...)) załącznika nr (...) do protokołu zdawczo-odbiorczego i określony jako "budynek administracyjny i mieszkalny". Był to jednak budynek, który był wykorzystywany przez zakład do jego niezbędnych potrzeb związanych z produkcją (sensu largo). Aktualnie odpowiada on budynkowi administracyjno-biurowemu O. Z. P. S. w O., który usytuowany jest na działce nr (...). Natomiast, jak ustalił organ, dom mieszkalny znajdował się na dawnej parceli nr (...) sąsiadującej bezpośrednio z parcelą nr (...). Parcela nr (...) nie została objęta procesem nacjonalizacji, stąd nie jest przedmiotem rozważań w niniejszej decyzji.

Na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) grudnia 2009 r. M. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił naruszenie:

1. - art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przez uznanie, że na własność Skarbu Państwa przeszło mienie nie będące w momencie nacjonalizacji własnością nacjonalizowanego podmiotu tj. W. P. Pr. D. Spółka Komandytowa dawniej B. B., dzierżawione od B.B.,
2. - art. 26 § 1 w zw. z art. 34 oraz art. 40 § 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy przez przyjęcie, że w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej istniało indywidualne przedsiębiorstwo B. B.,
3. - art. 143 oraz art. 144 w zw. z art. 81 K.h. przez uznanie za tożsame indywidualnego przedsiębiorstwa B. B. oraz przedsiębiorstwa działającego pod firmą W. P. P. D. B. B. i Sk. Spółka komandytowa,
4. - art. 40 § 1 pkt 6 K.h. przez brak jego zastosowania i stwierdzenia, że na skutek przejęcia własności W. P. P. D. B. B.i i Sk. Spółka komandytowa Skarb Państwa wszedł w stosunek dzierżawy nieruchomości dzierżawionych przez nacjonalizowaną spółkę, stanowiących własność B.B.,
5. - art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przez ignorancję własności prywatnej obywateli polegającą na uznaniu za zgodne z prawem przejęcie przez Skarb Państwa rzeczy nie będących własnością nacjonalizowanego podmiotu tylko własnością osoby trzeciej, wydzierżawiającej te rzeczy nacjonalizowanemu przedsiębiorstwu,
6. - art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) poprzez bezzasadne zastosowanie i uznanie za wiążącą ocenę prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r., sygn. akt IV SA 3107/02, dotyczącą uznania za przedmiot nacjonalizacji przedsiębiorstwa "w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym", a zatem obejmującym również rzeczy niestanowiące własności przedsiębiorcy, jeżeli były niezbędne do funkcjonowania przedsiębiorstwa, która to ocena nie wiąże organów, albowiem miała miejsce istotna zmiana stanu prawnego z uwagi na aktualny pogląd NSA wyrażony w uchwale Składu Siedmiu Sędziów z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07,
7. - art. 99 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), dalej "Przepisy wprowadzające" oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", przez uznanie za wiążące także ustaleń faktycznych potwierdzonych prawomocnymi wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r., sygn. akt IV SA 3107/02 oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2005 r., sygn. akt IV SA 296/04, w sytuacji gdy wyżej wymienione przepisy ograniczają zakres związania organu administracji orzeczeniem sądu administracyjnego jedynie do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania,
8. - art. 16 § 1 K.p.a. przez przyjęcie ustaleń sprzecznych z poczynionymi w ostatecznej decyzji Ministra Gospodarki wydanej w dniu (...) kwietnia 2002 r.,
9. - art. 7 oraz art. 12 § 1 K.p.a. przez brak dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia sprawy, skutkujący nieprawidłowymi ustaleniami,
10. - art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80, art. 107 § 3, art. 156 § 1 pkt 2, art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 6 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 maja 2010r. sygn. akt IV SA/Wa 327/10 oddalił skargę M. P..

W uzasadnieniu wyroku Sąd podsumowując wyniki dotychczasowego postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych stwierdził, że rozstrzygnięcia co do orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1948 r. oraz zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) lipca 1949 r. w sprawie objęcia w zarząd państwowy przedsiębiorstwa P. D. w O. B. B. stały się ostateczne i obowiązują w obrocie prawnym. Natomiast rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa, zawarte w ostatecznej decyzji Ministra Gospodarki z dnia (...) czerwca 2002 r., na skutek skargi O. Z. P. S. w O., zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2003 r. sygn. akt IV SA 3107/02. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zawarł ocenę prawną, zgodnie z którą przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowym, a nie firma.

Przedsiębiorstwo stanowiące własność B. B. w znaczeniu przedmiotowym nadal istniało, mimo wykreślenia z rejestru handlowego jego poprzedniej nazwy (firmy), po czym zostało wydzierżawione spółce komandytowej. Okoliczność, iż w orzeczeniach administracyjnych wydawanych w sprawie nacjonalizacji tego przedsiębiorstwa oznaczano to przedsiębiorstwo jako "W. P. P. D. Spółka Komandytowa, dawniej B. B." lub jako "Z. P. D. B. B. (dzierżawca: W. P. P. D. Spółka Komandytowa) O." nie zmienia faktu, że wszystkie te orzeczenia dotyczyły jednego przedsiębiorstwa przemysłowego znajdującego się w O., pow. W. i stanowiącego własność B. B.. Przedmiotem nacjonalizacji było zatem przedsiębiorstwo Z.P. D. B. B. w O. w znaczeniu przedmiotowym, jako zorganizowana całość, stanowiące własność B. B., a nie przedsiębiorstwo pn. "W. P. P. D. w O.".

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) obowiązującej w dacie wydania wyroku z dnia 8 sierpnia 2003 r., ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Organ ponownie prowadząc postępowanie nadzorcze w przedmiocie orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r. po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r. związany był oceną prawną wyrażoną przez ten Sąd.

Również art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające stanowi, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Także art. 153 P.p.s.a. stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniach sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Biorąc pod uwagę treść powyższych przepisów, zarówno organ jak i Sąd obecnie rozpoznający sprawę, związani są oceną prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r., jak również oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2005 r. i z dnia 4 maja 2009 r.

W orzecznictwie przyjmuje się, że ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego utraci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny, bądź nastąpi zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych, bądź dojdzie do wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 130/97 (OSP 1999, z. 5, poz. 101). W przedmiotowej sprawie żadna z tych okoliczności nie nastąpiła.

W konsekwencji po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r. i wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 marca 2005 r. i z 4 maja 2009 r., Minister Gospodarki zobowiązany był do przeprowadzenia postępowania nadzorczego wobec już tylko orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r. i jedynie w zakresie wyjaśnienia, jakie składniki majątkowe obejmował zatwierdzony tym orzeczeniem protokół zdawczo-odbiorczy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż zarzuty skargi w zasadniczy sposób wykraczają poza tak określony przedmiot postępowania nadzorczego i podważają ocenę prawną zawartą we wskazanych wyrokach sądów administracyjnych, którą to oceną Sąd orzekający obecnie w tej sprawie jest związany na mocy art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające i art. 153 P.p.s.a. Z tego powodu zarzuty skargi w tym zakresie są nieuzasadnione. W szczególności nieuzasadnione jest stanowisko skarżącego utrzymujące, iż znacjonalizowane zostało przedsiębiorstwo W. P. P. D. w O., pow. W.. Orzeczeniem nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa znacjonalizowane zostało przedsiębiorstwo pod nazwą Z.P. D. B. B. O. pow. W. stanowiące własność B. B., które było dzierżawione przez W. P. P. D. w O.. Przedsiębiorstwo to postanowieniem W. K. do S. U. P. w P. z dnia (...) października 1947 r. zostało przedstawione Ministrowi Przemysłu Lekkiego do wydania orzeczenia o przejęciu na własność Państwa.

Natomiast postanowieniem z tej samej daty Wojewódzka Komisja postanowiła skreślić przedsiębiorstwo W. P. P. D. w O., pow. W. z wykazu przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu. Okoliczności te wynikają wprost z materiałów archiwalnych zgromadzonych w aktach sprawy.

Zgodnie z § 72 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. jednocześnie z ogłoszeniem orzeczenia o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa właściwy minister zarządzał objęcie przedsiębiorstwa i wyznaczał odpowiednie osoby lub organizacje gospodarcze do sporządzenia protokółu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa z osobą, pod zarządem której znajdowało się przejmowane przedsiębiorstwo. W przedmiotowej sprawie protokół zdawczo-odbiorczy został sporządzony w dniach od 25 października do 19 listopada 1948 r. Minister Przemysłu Lekkiego orzeczeniem z dnia (...) marca 1950 r. wydanym w porozumieniu z P. P. K.P. G. zatwierdził protokół zdawczo-odbiorczy ustalając tym samym, że składniki majątkowe nim objęte stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i zostają przejęte na własność Państwa. Jednocześnie Minister uznał, iż składniki, których wyłączenia żądano, stanowią integralną część przedsiębiorstwa i służą wykonywaniu zadań i osiąganiu celów przedsiębiorstwa.

W ocenie Sądu, nie potwierdził się zarzut skarżącego, że protokołem zdawczo-odbiorczym zostało przejęte mienie B. B. niezwiązane z przejmowanym przedsiębiorstwem. Organ administracji słusznie wywiódł w zaskarżonej decyzji, że parcele nr (...), nr (...), nr (...), nr (...), nr (...), nr (...) i nr (...), które aktualnie odpowiadają działkom nr (...), nr (...), nr (...), nr (...), nr (...) zostały włączone do przedsiębiorstwa przed wejściem w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. i znajdowały się pod budynkami fabrycznymi w tej dacie, stanowiąc integralny składnik przedsiębiorstwa niezbędny do jego funkcjonowania.

W protokole zdawczo-odbiorczym odnotowano, że teren przejmowanego przedsiębiorstwa graniczy od wschodu z drogą powiatową wiodącą z Orzechowa do Miłosławia, od północy z Państwową Fabryką Mebli w Orzechowie, od zachodu i częściowo od południa z terenami PKP, a w pozostałej części od południa teren przedsiębiorstwa graniczy z posesją B. B.. W piśmie z dnia 7 stycznia 1947 r. B. B. wnosząc o wyłączenie z nacjonalizacji domu mieszkalnego z budynkami gospodarczymi i ogrodem wskazał, że został on wybudowany na terenach zakładów, jednakże był od nich oddzielony płotem.

W ocenie Sądu, z porównania planu sytuacyjnego Z. F. P. D. B. B. w O. z (...) lutego 1937 r., planu sytuacyjnego nieruchomości w O. zapisanych w księdze wieczystej na imię B. B. z 1947 r. oraz kopii mapy stanowiącej załącznik nr 1 do pisma Starosty W. z dnia (...) lutego 2007 r. wynika, że parcela nr (...) zabudowana była budynkiem biurowym, a nie domem mieszkalnym B. B.. Słusznie wywiódł Minister Gospodarki, że dom mieszkalny B. B. znajdował się na parceli nr (...)sąsiadującej bezpośrednio z parcelą nr (...). Parcela nr (...)nie została objęta procesem nacjonalizacji.

W protokole zdawczo-odbiorczym zostało wyszczególnione również mienie ruchome przedsiębiorstwa. Do protokołu W. P. P. D. Spółka Komandytowa O., pow. W. zgłosiła zastrzeżenia, w tym podniosła, że składniki wymienione w protokole pod pozycjami (...)(...)(...)(...)(...)(...)i(...) stanowią własność B. B. i zostały powierzone Wspólnocie pod opiekę. W. K. do S. U. P. w P. z postanowieniu z dnia (...) października 1947 r. stwierdziła, że należy wyłączyć ze składników majątkowych przedsiębiorstwa podlegających upaństwowieniu m.in. maszyny nie włączone w transmisję przedsiębiorstwa. Nie sprecyzowano jednak, jakie to są maszyny. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, nie ma dowodów, z których by niezbicie wynikało, że są to maszyny wyszczególnione pod pozycjami (...),(...),(...),(...),(...) i (...) protokołu. W tych okolicznościach Minister Przemysłu Lekkiego orzeczeniem z dnia (...) marca 1950 r. zatwierdzając protokół zdawczo-odbiorczy nie miał podstaw do skutecznego zakwestionowania, że maszyny wyszczególnione pod ww. pozycjami nie stanowią części składowej przedsiębiorstwa.

W przedstawionej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że postępowanie nadzorcze wykazało, iż oceniane w nim orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa W. P. P. D. Sp. Komandytowa dawniej B. B. w O. nie jest obarczone wadą nieważności.

MPi, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżając wyrok w całości zarzucono:

1. I. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
2. 1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. (prawidłowo powinno być: "2002 r.") Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. polegające na zaniechaniu uchylenia decyzji Ministra Gospodarki z dnia (...) grudnia 2009 r., nr (...) oraz utrzymanej w mocy decyzji Ministra Gospodarki z dnia (...) lipca 2008 r., nr (...), naruszających prawo materialne i przepisy postępowania;
3. 2) art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17), dalej "ustawa nacjonalizacyjna", w związku z zasadą nemo plus iuris in alium transfere potest quam ipse habet przez uznanie, że na własność Skarbu Państwa przeszło mienie nie będące w momencie nacjonalizacji własnością nacjonalizowanego podmiotu, tj. W. P. P. D. Spółki Komandytowej dawniej B. B., dzierżawione od B. B. na podstawie kontraktu dzierżawy z dnia (...) grudnia 1945 r., jeżeli było ono niezbędne do prawidłowego funkcjonowania nacjonalizowanego podmiotu;
4. 3) art. 26 § 1 w zw. z art. 34 oraz art. 40 § 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz. U. Nr 502, poz. 57), dalej "K.h.", przez przyjęcie, że w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej istniało indywidualne przedsiębiorstwo B. B., podczas gdy firma tego przedsiębiorstwa: "Z. Pr. D. B. B. O. pow. W." została w dniu 1 grudnia 1945 r. wykreślona z rejestru handlowego;
5. 4) art. 143 oraz art. 144 w zw. z art. 81 K.h. przez uznanie za tożsame indywidualnego przedsiębiorstwa B. B. oraz przedsiębiorstwa działającego pod firmą W. P. P. D. B. B. i Sk. Spółka komandytowa oraz stwierdzenie, że W. P. P. D. B. B. i Sk. Spółka komandytowa była nową firmą, pod którą B. B. prowadził swoje przedsiębiorstwo, podczas gdy: wyżej wymieniona spółka była odrębnym podmiotem praw i obowiązków dysponującym majątkiem pochodzącym z wkładów wspólników, a zatem nie stanowiła indywidualnej własności B.B., tylko własność wszystkich wspólników; jako odrębny podmiot praw i obowiązków spółka ta prowadziła własne przedsiębiorstwo, w ramach którego dzierżawiła nieruchomości i mienie ruchome należące do B. B., spółka nie była następcą prawnym B. B. kontynuatorem jego przedsiębiorstwa;
6. 5) art. 40 § 1 pkt 6 K.h. przez brak jego zastosowania i stwierdzenia, że na skutek przejęcia własności W. P. P. D. B. B. i Sk. Spółka komandytowa, Skarb Państwa wszedł w stosunek dzierżawy, nieruchomości dzierżawionych przez nacjonalizowaną spółkę, stanowiących własność B.B.;
7. 6) art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przez ignorancję własności prywatnej obywateli polegającą na uznaniu za zgodne z prawem przejęcie przez Skarb Państwa rzeczy nie będących własnością nacjonalizowanego podmiotu tylko własnością osoby trzeciej, wydzierżawiającej te rzeczy nacjonalizowanemu przedsiębiorstwu;
8. 7) art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające przez bezzasadne zastosowanie i uznanie za wiążącą ocenę prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r., sygn. akt IV SA 3107/02, dotyczącą uznania za przedmiot nacjonalizacji przedsiębiorstwo "w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym", a zatem obejmującym również rzeczy nie stanowiące własności przedsiębiorcy, jeżeli były niezbędne do funkcjonowania przedsiębiorstwa, a która to ocena, zdaniem skarżącego, obecnie już nie wiąże organów orzekających w niniejszej sprawie, albowiem miała miejsce istotna zmiana stanu prawnego z uwagi na aktualny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wiążącej uchwale Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2007r., sygn. akt I OPS 2/07 (ONSA i WSA 2008/1/5);
9. 8) art. 99 przepisów wprowadzających P.p.s.a. oraz art. 153 P.p.s.a. przez uznanie za wiążące także ustaleń faktycznych potwierdzonych prawomocnymi wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r., sygn. akt IV SA oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2005 r., sygn. akt IV SA 296/04, w sytuacji gdy wyżej wymienione przepisy ograniczają zakres związania organu administracji orzeczeniem sądu administracyjnego jedynie do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania;
10. 9) art. 16 § 1 K.p.a. przez przyjęcie ustaleń sprzecznych z poczynionymi w ostatecznej decyzji Ministra Gospodarki wydanej w dniu (...) kwietnia 2002 r., sygn. akt (...) w zakresie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) lipca 1949 r. w sprawie objęcia w zarząd państwowy indywidualnego przedsiębiorstwa B. B. ze względu na fakt, iż w dacie wydania zarządzenia wyżej wymienione przedsiębiorstwo nie istniało. Rozstrzygnięcie w tym zakresie nie zostało uchylone w toku kontroli sądu administracyjnego;
11. 10) art. 7 oraz art. 12 § 1 K.p.a. przez brak dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia sprawy, skutkujący nieprawidłowym ustaleniem, iż:
12. - procesem nacjonalizacji objęte zostało przedsiębiorstwo stanowiące własność B. B., podczas gdy orzeczenie nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa dotyczyło W. P. P. D. B. B. i Sk. Spółka komandytowa, podobnie jak orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r., wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa;
13. - W.P. P. D. B. B. i Sk. Spółka komandytowa była nową firmą indywidualnego przedsiębiorstwa B. B., wobec czego w orzeczeniu Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r., wydanym w porozumieniu z Pr. P. K. P. G., w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego prawidłowo wskazano jako firmę nacjonalizowanego przedsiębiorstwa: W. P. P. D. Sp. K.. D.. B. B.;
14. - B. B. wydzierżawił W. P. P. D. B. B. i Sk. Spółka komandytowa osobiste przedsiębiorstwo, w sytuacji gdy w umowie spółki komandytowej z dnia 1 grudnia 1945 r. sporządzonej przez notariusza Jana Rylskiego, rep. nr (...) na rok 1945, znajduje się oświadczenie B. B. o likwidacji osobistego przedsiębiorstwa, a z kontraktu dzierżawnego z dnia 27 grudnia 1945 r. wynika, iż przedmiotem dzierżawy był Z. F. w O. z wszystkimi budynkami, maszynami i urządzeniami, za wyjątkiem cegielni i wszystkich budynków mieszkalnych. Z. F. stanowił tylko jeden ze składników osobistego przedsiębiorstwa B. B.;
15. - nieruchomość składająca się z parceli wymienionych w protokole zdawczo-odbiorczym przedsiębiorstwa: "W. P. p. D. Spółka Komandytowa dawn. B. B., O." sporządzonym w dniach od 25 października do 19 listopada 1948 r. została włączona do przedmiotowego przedsiębiorstwa jako niezbędna dla jego prawidłowego funkcjonowania, podczas gdy na mocy kontraktu dzierżawnego z dnia (...) grudnia 1945 r. do tego przedsiębiorstwa zostało włączone jedynie prawo dzierżawy tej nieruchomości;
16. - budynek nr (...),(...),(...) ujęty pod pozycją (...) spisu budynków fabrycznych i administracyjnych przedsiębiorstwa: "W. P. p. D. Spółka Komandytowa dawn. B. B., O." (załącznik nr 2 do protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego w dniach od. 25 października do 19 listopada 1948 r.) znajdujący się na parceli nr (...) był budynkiem administracyjno-biurowym, w sytuacji gdy w wyżej wymienionym załączniku do protokołu budynek ten został określony jako administracyjny i mieszkalny;
17. - wyżej wymieniony budynek położony na parceli nr (...) wykorzystywany był przez nacjonalizowane przedsiębiorstwo dla potrzeb związanych z produkcją sensu largo oraz że w budynku tym znajdowały się przede wszystkim biura nacjonalizowanego przedsiębiorstwa (7 pokoi), mieszkania, które służyły do celów kwaterunkowych pracowników przedsiębiorstwa oraz Urząd Pocztowy, co jest wewnętrznie sprzeczne (Poczta nie była związana z produkcją prowadzoną przez nacjonalizowane przedsiębiorstwo) oraz niezgodne z ustaleniami poczynionymi podczas oględzin dnia 29 października 2009 r. przeprowadzonych przez przedstawicieli Starostwa Powiatowego we W.;
18. - wyżej wymieniony budynek stanowił składnik majątkowy nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, podczas gdy zgodnie z kontraktem dzierżawnym z dnia (...) grudnia 1945 r. dzierżawą nie zostały objęte budynki mieszkalne, a nawet gdyby przedmiotowy budynek został objęty umową dzierżawy, to i tak w skład nacjonalizowanego przedsiębiorstwa wchodziłoby jedynie prawo jego dzierżawy;
19. 11) art. 7 K.p.a. został także naruszony przez brak uwzględnienia słusznego interesu skarżącego oraz zaakceptowanie niezgodnego z zasadą praworządności postępowania organów Państwa polegających na:
20. - przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości nie stanowiących własności nacjonalizowanego podmiotu, a jedynie dzierżawionych przez ten podmiot;
21. - wskazanie w orzeczeniu nacjonalizacyjnym firmy, pod którą nacjonalizowany podmiot nigdy nie był zarejestrowany w rejestrze handlowym: W.P. P. D.Spółka Komandytowa dawniej B. B., w celu objęcia nacjonalizacją również mienia będącego własnością B. B.;
22. 12) art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. przez brak rozpatrzenia całości materiału zgromadzonego w sprawie i pominięcie:
23. - faktu, iż przedmiotem dzierżawy na podstawie kontraktu dzierżawy z dnia 27 grudnia 1945 r. nie było przedsiębiorstwo B. B., a Zakład Fabryczny w O. z wszystkimi budynkami, maszynami i urządzeniami, za wyjątkiem cegielni i wszystkich budynków mieszkalnych; Zakład Fabryczny w O. stanowił tylko jeden ze składników zlikwidowanego wcześniej indywidualnego przedsiębiorstwa B. B.;
24. - faktu, iż mienie przedsiębiorstwa W. P. P. D. B. B. i Sk. Spółka komandytowa nie stanowiło własności wyłącznie B. B., lecz współwłasność wszystkich wspólników;
25. - faktu, iż decyzją z (...) kwietnia 2002 r. Minister Gospodarki stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) lipca 1949 r. w sprawie objęcia w zarząd państwowy przedsiębiorstwa firmy P. D. B. B., a wyżej wymieniona decyzja stała się w tym zakresie ostateczna; podstawą stwierdzenia nieważności wyżej wymienionego zarządzenia było uznanie, że indywidualne przedsiębiorstwo B. B. nie istniało w momencie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej;
26. - faktu, iż w umowie spółki komandytowej z dnia 1 grudnia 1945 r. sporządzonej przez notariusza Jana Rylskiego, rep. nr (...) na rok 1945, znajduje się oświadczenie B. B. likwidacji osobistego przedsiębiorstwa;
27. - wyraźnego wskazania w poz. (...) spisu budynków fabrycznych i administracyjnych przedsiębiorstwa: "W. P. P. D. S. K. dawniej B. B., O." (załącznik nr 2 do protokołu zdawczo-odbiorczego), iż budynek nr (...),(...) oraz (...) jest budynkiem administracyjno-mieszkalnym;
28. - ustaleń poczynionych przez Starostwo Powiatowe we W. w toku oględzin w dniu 29 października 2009 r. na podstawie oświadczeń W. M. dotyczących sposobu zagospodarowania oraz celów na jakie wykorzystywany był budynek położony na działce nr (...) o nr (...),(...) oraz (...);
29. - wyraźnego postanowienia kontraktu dzierżawnego z dnia (...) grudnia 1945 r., że budynki mieszkalne nie stanowią przedmiotu dzierżawy;
30. - okoliczności, iż w spisie budynków fabrycznych i administracyjnych przedsiębiorstwa: "W. P. P.. D. Spółka Komandytowa dawn. B. B., O." (załącznik nr 2 do protokołu zdawczo-odbiorczego) pod pozycją (...) znajduje się kaplica, która z pewnością nie była wykorzystywana przez nacjonalizowane przedsiębiorstwo do potrzeb związanych z produkcją sensu largo, a zatem nie powinna podlegać nacjonalizacji: kwestia ważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r. wydanego w porozumieniu z P. P. K. P. G. w zakresie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "W. P. p. D. Spółka Komandytowa dawniej B. B., O." obejmującego jako składnik tego przedsiębiorstwa kaplicę nie stanowiła do tej pory przedmiotu rozpoznania;
31. 13) art. 77 § 1 K.p.a. przez brak przeprowadzenia dowodu z zeznań W. M. mających istotne znaczenie w sprawie;
32. 14) art. 107 § 3 K.p.a. przez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonych decyzji z dnia 15 grudnia 2009 r.:
33. - na jakiej podstawie Minister ustalił, że w budynku nr (...),(...),(...) położonym na parceli nr (...) ujętym w pozycji (...) spisu budynków fabrycznych i administracyjnych nacjonalizowanego przedsiębiorstwa znajdowało się 7 pokoi stanowiących biura nacjonalizowanego przedsiębiorstwa oraz mieszkania służące do celów kwaterunkowych pracowników tego przedsiębiorstwa;
34. - jaką przesłanką kierował się Minister uznając, iż Urząd Pocztowy był niezbędny do prawidłowego funkcjonowania nacjonalizowanego przedsiębiorstwa;
35. 15) art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przez brak stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r., wydanego w porozumieniu z przewodniczącym P. K. P. G. z rażącym naruszeniem prawa w zakresie w jakim zatwierdza protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa: W. P. P. D. Spółka komandytowa dawniej B. B., położony w O., pow. W., obejmujący mienie nie będące własnością nacjonalizowanego podmiotu tylko B. B.;
36. 16) art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. przez nienależyte zastosowanie polegające na utrzymaniu skarżoną decyzją z dnia (...) grudnia 2009 r. decyzji z dnia (...) lipca 2008 r. podlegającej uchyleniu z uwagi na wyżej opisane naruszenia przepisów prawa;
37. 17) art. 6 K.p.a. przez wydanie decyzji naruszającej wyżej wymienione przepisy.
38. 18) art. 141 § 4 P.p.s.a. przez brak pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w kontekście zarzutów sformułowanych przez skarżącego, nieodniesienie się do wszystkich zarzutów skargi;
39. 19) art. 151 P.p.s.a. przez oddalenie skargi zasługującej na uwzględnienie;
40. 20) art. 269 § 1 P.p.s.a. przez naruszenie wynikającej z jego dyspozycji zasady ogólnej mocy wiążącej uchwał składu siedmiu sędziów NSA.
41. 21) art. 99 przepisów wprowadzających P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. przez odmowę uznania, iż nowa linia orzecznictwa NSA stanowi zmianę prawa nie pozwalającą na związanie oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku;
42. II. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 3 ust. 1 pkt b w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej i w zw. z art. 26 § 1, 34, 40 § 1, 143, 144 w zw. z 81 K.h. w brzmieniu obowiązującym w okresie nacjonalizacji przejawiające się w przyjęciu interpretacji przedmiotowej nacjonalizowanego przedsiębiorstwa z pominięciem aktualnego stanowiska NSA wyrażonego w uchwale z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07;
43. III. naruszenie art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przez ignorancję własności prywatnej obywateli polegającą na uznaniu za zgodne z prawem przejęcie przez Skarb Państwa rzeczy nie będących własnością nacjonalizowanego podmiotu tylko własnością osoby trzeciej, wydzierżawiającej te rzeczy nacjonalizowanemu przedsiębiorstwu oraz art. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego i potraktowanie skarżącego w sposób dyskryminujący wobec podmiotów, które w analogicznym stanie faktycznym i prawnym uzyskały ochronę praw majątkowych zgodnie z oceną prawną przyjętą w uchwale NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. I OPS 2/07.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Z ostrożności procesowej wniesiono, aby NSA zastosował dyspozycję art. 99 przepisów wprowadzających P.p.s.a. i uznał, iż ocena prawna przyjęta w wyroku NSA w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2003 r. nie jest wiążąca, jako nieprawidłowa, sprzeczna z aktualną linią orzecznictwa i przyjął ocenę prawną wyrażoną w uchwale NSA z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. I OPS 2/07, a tym samym utożsamił prawa skarżącego wynikające z dyspozycji art. 2, 32 ust. 1, 45 ust. 1 i 176 ust. 1 Konstytucji RP.

We wstępie do uzasadnienia skargi kasacyjnej ("PREAMBUŁA") zaznaczono, że zarzuty skargi prezentują bardzo istotne zagadnienie uznania racji obywatela w ujęciu materialnoprawnym, a nie formalnoprawnym w kontekście związania Sądu "starym" wyrokiem sprzecznym z aktualną linią orzecznictwa. Wskazano, iż przyjęte przy badaniu orzeczeń nacjonalizacyjnych przedmiotowe ujęcie przedsiębiorstwa sprowadzało się do "prawa" objęcia protokołem zdawczo-odbiorczym wszystkiego, co było przedsiębiorstwu przydatne, bez względu na tytuł własności. Ujęcie podmiotowe natomiast nie pozwala na przejęcie własności nieruchomości włączonej do przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej. Wskazano, że w niniejszej sprawie pojawił się problem związania organów administracji niekorzystną wykładnią przeprowadzoną w 2003 roku przez Naczelny Sąd Administracyjny (chodzi o wyrok z dnia 8 sierpnia 2003 r. sygn. akt IV SA/3107/02), która uległa zmianie w 2007 roku (chodzi o uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r. I OPS 2/07), kiedy postępowanie administracyjne było jeszcze niezakończone.

Podkreślono, że zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do uznania prymatu związania organów administracji "starym" orzeczeniem wobec aktualnego poglądu wyrażonego w uchwale z dnia 5 listopada 2007 r. Powołana uchwała daje szanse na usunięcie z obiegu prawnego orzeczeń nacjonalizacyjnych krzywdzących podmioty nieobjęte nacjonalizacją, a którym prawo własności zostało odjęte de facto dla potrzeb ideologicznych socjalistycznego państwa. Podmiotowe, a nie przedmiotowe ujęcie przedsiębiorstwa w orzeczeniach nacjonalizacyjnych stanowi postęp w poszanowaniu prawa własności i konstytucyjnej reguły państwa prawnego.

Powyższe wątki zostały rozwinięte w dalszym wywodzie uzasadnienia skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej organ nie zgodził się z przedstawionym w niej stanowiskiem w kwestii braku podstaw do związania wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2003 r., ponieważ - jego zdaniem - przyjęcie nowej linii orzecznictwa, będącej następstwem odmiennej wykładni niezmienionych przepisów prawa, nie może zostać uznane za zmianę prawa, która wyłącza związanie ocena prawną zawartą w wyroku sądu administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W skardze kasacyjnej podniesiono liczne zarzuty wobec zaskarżonego wyroku z dnia 13 maja 2010 r. kwestionujące wykładnię oraz prawidłowość zastosowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepisów prawa materialnego, a także wskazujące na naruszenia, w toku sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzić należy, iż wszystkie podniesione zarzuty zmierzają do podważenia poglądu o związaniu orzekającego w sprawie organu administracji oraz Sądu pierwszej instancji przy rozstrzyganiu w niniejszej sprawie wydanymi wcześniej w tej sprawie orzeczeniami sądowymi. Jak wskazano już we wstępie do uzasadnienia skargi kasacyjnej, przy całym szeregu wytkniętych w skardze kasacyjnej naruszeń prawa, podstawy tej skargi sprowadzają się zagadnienia prymatu związania organu administracji "starym" orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r. sygn. akt IV SA 3107/02 nad aktualnym poglądem wyrażonym w uchwale Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt OPS 2/07.

Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, fakt podjęcia w dniu 5 listopada 2007 r. uchwały w sprawie I OPS 2/07 skutkuje istotną zmianą stanu prawnego z uwagi na aktualny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w powołanej uchwale, a tym samym powoduje, że wyrok z dnia 8 sierpnia 2003 r. już nie wiąże organu administracji. Z uchwały zaś, według strony skarżącej, wynika podmiotowe, a nie przedmiotowe - jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku - rozumienie przedsiębiorstwa w orzeczeniach nacjonalizacyjnych.

Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić.

Postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją ostateczną prowadzone było w trybie nadzwyczajnym, a jego przedmiotem było stwierdzenie, czy orzeczenia dotyczące nacjonalizacji przedsiębiorstwa, tj.:

1. - orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa przedsiębiorstwa W. P. P. D. Sp. Komandytowa dawniej B. B.– O., pow. W.,
2. - zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) lipca 1949 r. w sprawie objęcia w zarząd państwowy przedsiębiorstwa P. D. w O. B. B. oraz
3. - orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r. wydane w porozumieniu z P. P. K. P. G. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa W. P. P. D. Spółka komandytowa dawniej B. B. w O. - są dotknięte wadą skutkującą stwierdzeniem ich nieważności.

W wyniku przeprowadzonego postępowania i wydanych w tej sprawie orzeczeń rozstrzygnięcia co do orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) czerwca 1948 r. oraz zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) lipca 1949 r. stały się ostateczne. Przedmiotem postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją była już tylko ocena legalności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) marca 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa. Orzeczeniu temu wnioskodawca zarzucił rażące naruszenie prawa w części, w jakiej protokołem zdawczo-odbiorczym objęto mienie nie będące własnością nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, a stanowiące własność osobistą B. B..

W przeprowadzonym postępowaniu nadzorczym kilkakrotnie wydawane były decyzje ostateczne, kolejno uchylane orzeczeniami sądowymi z powodu stwierdzonych w toku sądowej kontroli naruszeń zarówno prawa materialnego jak i przepisów postępowania. W orzeczeniach tych sformułowane zostały oceny prawne zawierające wyjaśnienie treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w przedmiotowej sprawie, a także wskazania co do dalszego postępowania organu administracji. Zagadnieniem wymagającym obecnie rozstrzygnięcia jest kwestia związania organu administracji, a także sądu administracyjnego, orzekających w przedmiotowej sprawie oceną prawną i wytycznymi zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r. sygn. akt 3107/02.

Wskazać należy, iż w dacie wydania powołanego wyroku zasadę związania orzeczeniem sądu regulował art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), który stanowił, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W orzecznictwie przyjęto, że zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, iż organ administracji rozpatrując ponownie sprawę obowiązany jest zastosować się do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu tego orzeczenia, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach (por. wyrok NSA 27 listopada 1998 r. sygn. akt I SA 1015/98, Lex nr 45119, wyrok NSA z 16 grudnia 1998 r. sygn. akt I SA 977/98, Lex nr 44656). Także w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten organ oraz sąd, będą one związane oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone w prawem określonym trybie i jeżeli nie ulegną zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie (por. wyrok SN z dnia 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 130/97, OSNP 1999/1/2, wyrok NSA z dnia 27 listopada 1998 r. sygn. akt I SA 1915/98, Lex nr 45119, wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r. sygn. akt III SA 3377/00, Lex nr 54000).

Związanie sądu administracyjnego własną oceną prawną przy ponownym rozpoznawaniu sprawy oznacza w szczególności, że nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wcześniej wyrażonym poglądem (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r. IV SA 527/97, Lex nr 47275, wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2006 r. FSK 506/05, Lex nr 184799). Tym samym skarżący nie może skutecznie oprzeć skargi na podstawach sprzecznych z oceną prawną wyrażoną przez sąd w danej sprawie, gdyż sąd będzie obowiązany taką skargę oddalić.

W taki sam sposób należy rozumieć zasadę związania wyrażoną w obowiązującym obecnie art. 153 P.p.s.a. W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się ponadto, że ocena prawna zawarta w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego wydanym w pierwszej instancji, uchylającym zaskarżoną decyzję organu administracji publicznej, w wyniku czego dochodzi do ponownego rozpoznania sprawy przez organ administracji, a następnie przez wojewódzki sąd administracyjny, ma także istotne znaczenie dla Naczelnego Sądu Administracyjnego przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wniesionej od ponownego wyroku sądu administracyjnego wydanego w pierwszej instancji, gdyż byłby on niezgodny z prawem, jeżeli przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym sprawy nie uwzględniałby wiążącej oceny prawnej i wskazań, o jakich mowa w art. 153 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2006 r. sygn. akt II GSK 147/06, Lex nr 276691, a także wyrok NSA z dnia 23 marca 2010 r. sygn. akt I FSK 178/09, Lex nr 593711).

Należy podkreślić, że ocena prawna w rozumieniu powołanych przepisów procedury sądowoadministracyjnej to wyjaśnienie przez sąd istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, a więc nie wyłącznie abstrakcyjna wykładnia treści przepisów prawa mających zastosowanie w danej sprawie, ale ich interpretacja w odniesieniu do indywidualnych okoliczności tej sprawy.

Nie ulega wątpliwości, że w wyroku z dnia 8 sierpnia 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) czerwca 2002 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją tego organu, zawarł w uzasadnieniu wyroku wiążącą ocenę prawną, w rozumieniu obowiązującego wówczas art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, w zakresie określenia przedmiotu nacjonalizacji dokonanej zakwestionowanymi orzeczeniami. Sąd w omawianym wyroku stwierdził, że:

1. - przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowym, a nie firma;
2. - fakt wykreślenia z rejestru handlowego firmy Z. P. D. B. B. O. pow. W. i zarejestrowanie tego przedsiębiorstwa pod firmą W. P. P. D. - Spółka komandytowa nie oznaczał, że przedsiębiorstwo jako zorganizowany, wyodrębniony pod względem ekonomicznym i organizacyjnym zespół urządzeń technicznych i przedmiotów majątkowych, przestało istnieć;
3. - w tym znaczeniu przedsiębiorstwo istniało i mimo zmiany nazwy nadal stanowiło własność B. B., który wydzierżawił to przedsiębiorstwo Spółce komandytowej.
4. - wszystkie zatem wydane w sprawie nacjonalizacji tego przedsiębiorstwa orzeczenia dotyczyły jednego przedsiębiorstwa stanowiącego własność B. B., a nie W. P. P. D.- Spółka komandytowa.
5. - wobec tego, że przedsiębiorstwo to w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej zdolne było zatrudniać na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników podlegało przejęciu na własność Państwa za odszkodowaniem.

Przytoczona treść oceny prawnej wyrażonej w wyroku z 8 sierpnia 2003 r. ukształtowała istotne elementy stanu prawnego przedmiotowej sprawy. Był nią związany zarówno organ administracji prowadzący postępowanie nadzorcze, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonujący sądowej kontroli kolejnych decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie.

Zgodnie z art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. wiąże w sprawie zarówno organ jak i wojewódzki sąd administracyjny, kontrolujący działanie organu w tej sprawie. W tych warunkach zapadł zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2010 r.

W zakresie, którego dotyczy ocena prawna wyrażona w wyroku z dnia 8 sierpnia 2003 r., nie uległ zmianie ani stan prawny, ani nie zmienił się stan faktyczny sprawy, który został jedynie doprecyzowany, stosownie do wytycznych zawartych w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2005 r. i z dnia 4 maja 2009 r.

Za pozbawiony racji należy uznać pogląd strony skarżącej, że "przyjęcie nowej linii orzecznictwa" w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07 stanowi zmianę prawa, która wyłącza związanie omawianą oceną prawną.

Należy po pierwsze wyjaśnić, że uchwały podejmowane przez Naczelny Sąd Administracyjny są środkiem nadzoru judykacyjnego tego Sądu mającym na celu zapewnienie jednolitości orzecznictwa. Uchwały wyjaśniają przepisy prawne, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (uchwały abstrakcyjne – art. 15 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), albo rozstrzygają zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej (uchwały konkretne – art. 15 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Uchwała z dnia 5 listopada 2007 r. podjęta w sprawie I OPS 2/07 jest uchwałą konkretną, a jej przedmiotem jest zagadnienie prawne, które wystąpiło przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej w konkretnej sprawie dotyczącej nacjonalizacji przedsiębiorstwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. Nie stanowi w żadnym razie źródła prawa; nie zawiera też wykładni przepisów ustawy nacjonalizacyjnej o ogólnym, abstrakcyjnym charakterze, lecz rozstrzyga wątpliwość prawną powstałą przy rozstrzyganiu konkretnej sprawy.

Po drugie – sprawa, na tle której uchwała została podjęta, zasadniczo różni się od sprawy niniejszej. Podstawą nacjonalizacji w sprawie będącej przedmiotem uchwały z dnia 5 listopada 2007 r., był art. 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., w myśl którego bez odszkodowania przechodziły na własność Państwa przedsiębiorstwa Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańska, obywateli Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańska, niemieckich i gdańskich osób prawnych... itd. W sprawie tej chodziło o przejęcie na rzecz Państwa przedsiębiorstwa poniemieckiego, zaś kategorycznie sformułowana teza uchwały, iż przejęcie przedsiębiorstwa nie obejmowało własności osoby trzeciej, dotyczyła nieruchomości stanowiącej własność obywateli polskich, zawłaszczonej po 1 września 1939 r. przez niemieckiego okupanta i włączonej do przedsiębiorstwa. Związek tego stanu faktycznego ze stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy jest więc zasadniczo odległy.

W żadnym razie nie można się zgodzić z poglądem przyjętym w skardze kasacyjnej, że ocena prawna zawarta w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r. przestała wiązać z chwilą podjęcia uchwały w sprawie o sygn. akt I OPS 2/07.

W świetle powyższego niezasadny okazuje się zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające. Wbrew stanowisku strony skarżącej, oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z dnia 8 sierpnia 2003 r. był związany zarówno organ prowadzący postępowanie nadzorcze jak i sąd administracyjny kontrolujący wydane przez organ decyzje. Jednoznacznie wiążące było określenie pojęcia przedmiotu nacjonalizacji jak i ustalenia co do zakresu dalszego postępowania nadzorczego.

Wobec takiego stanu rzeczy chybione są również zarzuty dotyczące naruszenia art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. jak i przepisów Kodeksu handlowego z 1934 roku, jako oparte na odmiennym od ustalonego wiążąco w wyroku z dnia 8 sierpnia 2003 r. pojęciu przedmiotu nacjonalizacji. Podnosząc zarzuty w kwestiach już prawomocnie przesądzonych skarga kasacyjna zmierza w istocie do podważenia oceny prawnej, którą był związany organ i Sąd orzekający w pierwszej instancji. Merytoryczne rozważanie tych zarzutów przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną byłoby w tej sytuacji niedopuszczalne, gdyż dotyczyłoby kwestii już wiążąco przesądzonej.

Za niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieodniesienie się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przez organ administracji przepisów art. 16 § 1, 7, 12 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 3, 156 § 1 pkt 2, 138 § 1 w zw. K.p.a. Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Nie jest wadą postępowania mogącą mieć istotny wpływ na wynik sprawy nieodniesienie się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do przeprowadzonych oględzin, skoro nie zgłaszał w tym względzie zastrzeżeń, czy też niewyjaśnienie, z jakich powodów nie było potrzeby przedstawienia zagadnienia prawnego w trybie art. 269 § 1 P.p.s.a. składowi siedmiu sędziów celem rozstrzygnięcia "sporu" pomiędzy przedmiotowym ujęciem przedsiębiorstwa w wyroku NSA z 8 sierpnia 2003 r. a ujęciem podmiotowym w uchwale z 5 listopada 2007 r. Z przytoczonej treści art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można wyprowadzić obowiązku odniesienia się przez sąd w uzasadnieniu wyroku do wszystkich kwestii podnoszonych przez stronę. Poza tym, jak wynika z art. 134 § 1 P.p.s.a, sąd administracyjny przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Istota sprawy dotyczyła tego, czy orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa zostało podjęte z rażącym naruszeniem prawa przez objęcie swym zakresem mienia nie będącego składnikiem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Nie można mieć wątpliwości, że w tej kwestii uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy przewidziane w art. 141 § 4 P.p.s.a., a w jego treści Sąd pierwszej instancji w sposób szczegółowy i wyczerpujący wyjaśnił motywy podjętego przez siebie rozstrzygnięcia. Nie można się zgodzić z prezentowanym w skardze kasacyjnej poglądem o braku wyjaśnienia sprawy włączenia do składników znacjonalizowanego przedsiębiorstwa budynku ujętego w załączniku nr 2 do protokołu zdawczo-odbiorczego pod poz. 44 jako "dom administracyjny i mieszkalny". Ta sprawa była przedmiotem wyjątkowo wnikliwych analiz, opartych dodatkowo na oględzinach przeprowadzonych z udziałem pełnomocników stron.

Za przekonujące i znajdujące oparcie w dowodach wskazanych w uzasadnieniu wyroku należy uznać wyjaśnienie kwestii lokalizacji i przeznaczenia tego budynku, przesądzające o objęciu go protokołem zdawczo-odbiorczym z 1948 roku, a także ustalenia w przedmiocie nieobjęcia tym protokołem mienia osobistego B. B.. Z tego względu zarzut naruszenia art. 141 § P.p.s.a. nie jest trafny.

Za chybiony należy uznać także zarzut naruszenia przepisów art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. oraz art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. przez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji naruszającej prawo materialne i przepisy postępowania. Wskazać należy, że przepisy art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a. zawierają normy o charakterze ustrojowym. Określają one organizację sądownictwa administracyjnego oraz funkcje sądów administracyjnych wyjaśniając, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która dokonywana jest pod względem zgodności z prawem. Zasadę tę powtarza art. 3 § 1 P.p.s.a. stanowiąc, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie. Zarzut naruszenia powołanych przepisów mógłby stanowić podstawę skargi kasacyjnej, gdyby sąd administracyjny odmówił rozpoznania skargi, albo rozpoznał skargę z uwzględnieniem innych kryteriów niż zgodność z prawem.

Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała jednak miejsca, gdyż skargę wniesioną przez M. P. rozpoznał sąd administracyjny, a zaskarżoną decyzję kontrolował pod względem jej zgodności z prawem. To zaś, czy kontrola legalności decyzji została przez sąd administracyjny przeprowadzona z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania, nie może być utożsamiane z naruszeniem ani art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a., ani art. 3 § 1 P.p.s.a. Niezastosowanie zaś przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. było wynikiem przyjętej przez ten Sąd oceny działania organu w rozpoznanej sprawie.

Co do zarzutów dotyczących naruszenia art. 2, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji R.P. oraz Artykułu 1 Protokołu Nr 1 do Europejskiej Konwencji Podstawowych Praw i Wolności Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł wystarczających podstaw do ich oceny, ponieważ w tym zakresie uzasadnienie skargi kasacyjnej ograniczone zostało do zarzutu "ignorancji" własności prywatnej obywateli, a także dyskryminacji skarżącego wobec podmiotów, które w analogicznym stanie faktycznym uzyskały ochronę praw majątkowych zgodnie z uchwałą Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07.

W takiej sytuacji należy jedynie stwierdzić, że u podstaw tych zarzutów leży odmienna od przyjętej w wyroku NSA z dnia 8 sierpnia 2003 r. ocena prawna co do przedmiotu nacjonalizacji dokonanej w przedmiotowej sprawie, której bezzasadność wykazano w niniejszym wywodzie, a także błędny pogląd o wyłączeniu związania tym wyrokiem, jako skutku uchwały z dnia 5 listopada 2007 r., która - jak wykazano wyżej - nie mogła takiego skutku wywołać.

Poza tym należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie wskazane normy konstytucyjne nie były przez Sąd pierwszej instancji stosowane, ani też poddane wykładni. Wprawdzie - zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji - jej przepisy stosuje się bezpośrednio, to jednak nie można przyjąć, iż na sądzie administracyjnym orzekającym w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1950 roku spoczywał obowiązek bezpośredniego zastosowania art. 2, art. 21 ust. 1, czy art. 64 ust. 1 Konstytucji R.P. Treść tych norm mających charakter norm ustrojowych wytycza sposób wykładni i stosowania przepisów obowiązującego prawa. W niniejszej sprawie zagadnienie prawne, jakie było przedmiotem oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, dotyczyło stwierdzenia, czy orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, jest dotknięte wadą rażącego naruszenia prawa. Ocena decyzji dokonywana pod tym kątem ma za zadanie stwierdzenie w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, czy decyzja narusza prawo obowiązujące w dniu jej wydania i czy naruszenie to ma charakter rażący.

Z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia w przypadku, gdy treść orzeczenia jest w oczywisty sposób sprzeczna z jednoznacznie brzmiącym przepisem prawa obowiązującego w dniu wydania tego orzeczenia. W sposób rażący może bowiem zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni.

Tak więc przyjmując w zaskarżonym wyroku, że przy wydaniu zakwestionowanego orzeczenia nie doszło do rażącego naruszenia prawa, Sąd pierwszej instancji nie mógł odwoływać się do takiej czy innej wykładni przepisów ustawy nacjonalizacyjnej, stanowiących wzorzec kontroli legalności orzeczenia. Nie ma w związku z tym możliwości odniesienia przyjętej oceny do współczesnej aksjologii konstytucyjnej. Na wynik postępowania w przedmiocie stwierdzenia wydania orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa nie może mieć również wpływu powoływanie się na kontekst historyczny czy uwarunkowania ideologiczne badanego rozstrzygnięcia. Trzeba również uwzględnić, że w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, wydanych w odległych latach, przepisy prawa stanowiące wzorzec oceny legalności decyzji są wyrazem woli nie współczesnego, lecz ówczesnego prawodawcy.

Z tych wszystkich względów nie można było uznać, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie posiada usprawiedliwione podstawy.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. W sprawie kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 P.ps.a.