Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 12 lutego 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (sygn. akt II SA/Op 525/18) oddalił skargę G. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z [...] czerwca 2018 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z [...] marca 2018 r. odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że G. C. wnioskiem z 31 października 2017 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – syna D. C. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego rodzina składa się z dwóch osób. Do akt sprawy dołączył: 1) wyrok Sądu Rejonowego w P. z [...] lutego 2018 r. (sygn. akt [...]), zasądzający od P. B. na rzecz małoletniego powoda D. C. alimenty w kwocie po 600 zł miesięcznie;
- 2) postanowienie Sądu Rejonowego w P. z [...] marca 2017 r. (sygn. akt [...]) o pozbawieniu P. B. władzy rodzicielskiej nad małoletnim D. C.;
- 3) zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2016 skarżącego (PIT-36);
- 4) informację o odliczeniach od dochodu i od podatku w roku podatkowym 2016 r. (PIT/O);
- 5) zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2017 (PIT-36);
- 6) informację o odliczeniach od dochodu i od podatku w roku podatkowym 2017 r. G. C. (PIT/O). Ponadto, do akt sprawy organ włączył pozyskane zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci dokumenty potwierdzające wysokość osiągniętego w 2016 r. dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i 30f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne skarżącego.
Decyzją z [...] marca 2018 r. Burmistrz G. na podstawie art. 1 ust. 2, art. 2, art. 4, art. 5 ust. 1, 2 i 3, art. 7, art. 10 ust. 1, art. 13 ust. 1 i 2, art. 17, art. 20 ust. 1, art. 21 ust. 1, art. 27 ust. 3 i art. 48 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. Z 2017 r., poz. 1851) oraz art. 104 K.p.a. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego. Jak wynika z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia powodem odmowy było przekroczenie kryterium dochodowego. Organ w oparciu o zgromadzone dokumenty ustalił, że miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy w przeliczeniu na osobę wyniósł 915,84 zł, a więc przekroczył ustawowe kryterium dochodowe (800 zł).
Odwołanie od powyższej decyzji złożył G. C. Decyzją z [...] czerwca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem Kolegium nie budziło wątpliwości, że dla celów ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego należało uwzględnić dochód skarżącego podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, a ten w roku 2016 wyniósł 27.230,17 zł brutto. Składały się na niego kwoty: 21.423,14 zł z tytułu należności ze stosunku pracy, 5.807,03 zł z tytułu umorzenia długu i 152,30 zł z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci, co łącznie stanowiło kwotę 27.382,47 zł. Wyliczoną kwotę dochodu brutto pomniejszono o należny podatek w wysokości 604 zł, składki na ubezpieczenia społeczne odliczone od dochodu w wysokości 1.776,27 zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 3.022 zł. Tak wyliczony dochód wyniósł 21.980,20 zł, a więc przeciętny miesięczny dochód dwuosobowej rodziny skarżącego wyniósł 1.831,68 zł, tj. 915,84 zł na osobę w rodzinie. Tym samym strona nie spełniła kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia wychowawczego, wynoszącego 800 zł.
Jak podkreśliło Kolegium, zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności inne nieodpłatne świadczenia, do których zalicza się również umorzenie długu kredytu. Strona w PIT-36 z roku 2016 w punkcie 9 wskazała kwotę 5.807,03 zł z tytułu umorzonego kredytu, która niewątpliwie podlegała opodatkowaniu, w związku z czym należało tę kwotę wliczyć do dochodu.
Skargę na powyższą decyzję złożył G. C., wnosząc o jej uchylenie. Zdaniem skarżącego kwota umorzonego kredytu nie powinna mieć wpływu na jego sytuację materialną w roku 2016.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Oddalając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na przepisy regulujące prawo do świadczenia wychowawczego, tj. art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i 3 w związku z art. 2 pkt 1 i 14 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz odwołał się do pojęć "dochodu" (art. 2 pkt 1 ww. ustawy w związku z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.), "przychodu z innych źródeł" (art. 20 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1509 ze zm.), "dochodu rodziny" oraz "dochodu członka rodziny" (art. 2 ust. 4 i art. 2 pkt 2 ww. ustawy z 11 lutego 2016 r.). Zdaniem Sądu pierwszej instancji w realiach niniejszej sprawy należało uwzględnić dochód skarżącego podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Ustawa o świadczeniach rodzinnych, po myśli art. 2 pkt 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, definiując w art. 3 pkt 1 pojęcie dochodu, wskazuje na przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Zgodnie z zasadą ogólną zawartą w art. 9 tej ustawy, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a, 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Natomiast w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych wskazuje na inne źródła przychodów niż wymienione we wcześniejszych punktach. Z powyższego wynika zatem, że umorzona kwota kredytu, która będąc źródłem przychodu określonym w ww. przepisie, stanowi dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W ocenie Sądu pierwszej instancji organ prawidłowo wliczył do dochodu wartość umorzonego długu zawartego w rozliczeniu rocznym za 2016 r. Zgodnie bowiem z art. 20 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności inne nieodpłatne świadczenia, do których zalicza się również umorzenie długu kredytu, a które strona wskazała w PIT-36 z 2016 r. Prawidłowe było zatem stwierdzenie organów, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącego w roku 2016 wyniósł 915,84 zł i przekroczył kryterium ustawowe.
Sąd pierwszej instancji wskazał następnie na definiowane w ustawie pojęcie "utraty dochodu" (art. 7 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 19 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci), podkreślając zamknięty charakter tego katalogu. Organy nie miały zatem możliwości uznania za utratę dochodu innych zdarzeń i prawidłowo przyjęły, że w przypadku zmniejszenia dochodu wskutek braku uzyskania świadczeń cywilnoprawnych (umorzenie kredytu bankowego) nie następuje utrata dochodu w rozumieniu art. 7 ust. 3 ustawy, którego nie uwzględnia się w dochodzie stanowiącym podstawę do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i uchylenie decyzji organów obu instancji w wyniku rozpoznania skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.
- 1. art. 2 pkt 1, art. 2 pkt 14, art. 4 ust. 1 - 3, art. 5 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przez ich wadliwe, niespójne odczytanie i uznanie, że w roku 2016 skarżący osiągnął dochód opodatkowany w wysokości 21.827,90 zł netto oraz dochód nieopodatkowany w wysokości 152,30 zł netto. Łączny dochód rodziny wyniósł 21.980,20 zł. Tym samym miesięczny dochód rodziny skarżącego wyniósł w przeliczeniu na osobę 915,84 zł, a więc przekroczył kryterium dochodowe, nie wskazując okresu uwzględnienia dochodu z tytułu umorzenia części długu zawartego w rozliczeniu rocznym PlT-36 w wysokości 5.807,03 zł,
- 2. art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu mechanizmu w nim ustanowionego a stosowanego do dochodów uzyskanych po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego i uznaniu jako dochodu - zdaje się z pełnego okresu - umorzenia części długu, zwartego w rozliczeniu rocznym za 2016 r. w PIT-36, ww. wysokości 5.807,03 zł,
- 3. niezastosowanie art. 7 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci polegające na zaniechaniu ustalania dochodu członka rodziny strony skarżącej z zastosowaniem mechanizmu przewidzianego w tym przepisie w odniesieniu do dochodu z roku kalendarzowego poprzedzającego okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego,
- 4. art. 5 ust. 4b ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego nieuwzględnienie i pominięcie, że przy ustalaniu dochodu uwzględnia się kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeśli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych;
- - naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy;
- 5. art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez nierozstrzygnięcie wszechstronne sprawy z pominięciem ustaleń w zakresie dokładnego obliczenia dochodu rodziny za wnioskowany okres,
- 6. art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji, podczas gdy, decyzja ta naruszała następujące przepisy postępowania, tj. art. 7, art, 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie przy rozpatrywaniu sprawy istotnej okoliczności w postaci prawidłowego ustalenia dochodu strony skarżącej i niewskazaniu okresu objętego badaniem dochodów strony oraz naruszała przepisy prawa materialnego, tj. przepisy wskazane w punkcie dotyczącym naruszeń prawa materialnego w petitum skargi, które to naruszenia zostały powielone przez Sąd pierwszej instancji;
- 7. art. 151 P.p.s.a. przez oddalenie skargi, która powinna zostać uwzględniona;
- 8. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, polegające na jego sporządzeniu w taki sposób, że uniemożliwiona jest nie tylko instancyjna kontrola sądowa, ale także poznanie okresu świadczeniowego i związanego z nim dochodu i sprzężonego z nim danego okresu kalendarzowego. Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, czy umorzenie długu uznaje za dochód uzyskany, wskazał, że nie uznaje go za dochód utracony, ale już bez wskazania okresu kalendarzowego takiego przysporzenia w aspekcie wyliczenia dochodu strony za okres brany pod uwagę przy ustalaniu prawa strony do wnioskowanego przez nią świadczenia.
Skarżący zrzekł się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 182 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.): "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 P.p.s.a.). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.
W odniesieniu do zarzutów skargi kasacyjnej wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci pojęcie "dochodu" nie zostało zdefiniowane samodzielnie, ale w odesłaniu do ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (art. 3 pkt 1 tej ustawy). W konsekwencji konstrukcja pojęcia "dochodu" została oparta o dochód, który podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, a więc odwołuje się do zasad i regulacji przyjętych w ustawie z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym wyrażonej w art. 9 ust. 1 tej ustawy zasady powszechności i równości opodatkowania podatkiem dochodowym dochodów uzyskanych przez osobę fizyczną.
Tym samym, każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną podlega opodatkowaniu, a wszelkie zwolnienia i ulgi podatkowe w systemie prawa podatkowego są wyjątkiem, istotnym odstępstwem od zasady sprawiedliwości podatkowej (powszechności i równości opodatkowania). Przedmiotem opodatkowania jest ogólny dochód osoby fizycznej rozumiany jako suma dochodów z poszczególnych źródeł przychodów (por. A. Bartosiewicz, R. Kubacki. PIT. Komentarz. Wydanie V. LEX/el 2015 – Komentarz do art. 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Katalog źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych został wymieniony w art. 10 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. Wśród nich w pkt 9 tego przepisu wymieniono "inne źródła przychodów", które w art. 20 ust. 1 tej ustawy przykładowo skonkretyzowano ("w szczególności") poprzez przykładowe wskazanie tych źródeł. Zaliczono do nich m. in. "inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i 17", za które w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznano, nie tylko świadczenie w znaczeniu cywilistycznym (działanie lub zaniechanie na rzecz innej osoby – art. 353 K.c.), ale wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 23 września 2010 r. sygn. akt II FSK 716/09, 23 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1138/13, 18 marca 2015 r. sygn. akt II FSK 1026/13 – orzeczenia przywołane w uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wskazując na powyższe Sąd pierwszej instancji za organami administracyjnymi przyjął, że umorzenie długu kredytu stanowi dochód w rozumieniu ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, a w konsekwencji tego stanowi też dochód w rozumieniu ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Podkreślić przy tym należy, że powyższa kwalifikacja nie została podważona w niniejszej skardze kasacyjnej poprzez przedstawienie stosowanego zarzutu, a więc pozostała wiążąca również dla Sądu rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną. Zwrócić jednak należy uwagę, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podobnie jako dochód kwalifikowano umorzenie należności czynszowych oraz umorzenie odsetek od zaciągniętego kredytu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 2 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2527/18, 2 marca 2018 r. I OSK 2089/17, 2 października 2018 r. sygn. akt I OSK 391/18 i 18 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3164/18 i I OSK 3165/18).
Wskazując na powyższe, stwierdzić trzeba, że zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci "dochodem rodziny" jest "przeciętny miesięczny dochód członków rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1 – 3a", a więc od 1 października do 30 września roku następnego (art. 18 ust. 1). Tym samym, skoro skarżący zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego 31 października 2017 r., to słusznie ustalono jego dochód za rok poprzedzający złożenie wniosku, tj. za 2016 r., w tym uwzględniając PIT-36 i wskazaną w nim kwotę umorzonego długu kredytu. Na tej też podstawie nastąpiło zaliczenie kwoty umorzenia długu do dochodu rodziny skarżącego. Wbrew natomiast twierdzeniom skargi kasacyjnej w świetle powyższej regulacji nie było potrzeby ustalania daty miesięcznej umorzenia kredytu, gdyż regulacje art. 7 ust. 1 – 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. nie znajdowały zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy.
Umorzenie kredytu nie stanowiło bowiem ani utraty dochodu, ani jego uzyskania. Pojęcia te zdefiniowano w art. 2 pkt 19 i 20 ustawy z 11 lutego 2016 r., gdzie wymieniono zamknięty katalog stanów faktycznych obejmujących utratę i uzyskanie dochodów. Do żadnego z nich nie zaliczono jednak umorzenia długu kredytu.
Z tych też względów jako niezasadne należało ocenić zarzuty naruszenia art. 2 pkt 1, art. 2 pkt 14, art. 4 ust. 1 – 3, art. 5 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 – 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (zarzuty 1 – 3). Odnośnie natomiast zarzutu naruszenia art. 5 ust. 4b ustawy z 11 lutego 2016 r. (zarzut 4), zauważyć należy, że ustawa nie zawiera i nie zawierała takiego przepisu, co uniemożliwia kontrolę kasacyjną w tym zakresie (zarzut 4). Ponieważ strona skarżąca nie wykazała, aby Sąd pierwszej instancji, rozpoznając niniejszą sprawę, uchybił przepisom procesowym tak w zakresie prowadzenia postępowania, jak i kontroli ustalonego przez organy administracyjne stanu faktycznego za chybione uznać również należało zarzuty naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. (zarzut 5), art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 (zarzut 6), art. 141 § 4 w związku z art. 133 § 1 P.p.s.a. (zarzut 8) oraz w konsekwencji naruszenia art. 151 P.p.s.a. (zarzut 7).
Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, także z przyczyn branych pod uwagę z urzędu (por. art. 183 § 2 P.p.s.a. i art. 189 P.p.s.a.) orzeczono o jej oddaleniu na mocy art. 184 P.p.s.a. Sąd nie orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, albowiem na podstawie art. 258 – 261 P.p.s.a. w tej materii wyłącznie właściwe są wojewódzkie sądy administracyjne.