Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 19 września 2006 r. oddalił skargę Z. F. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.
W uzasadnieniu wyroku przedstawiono następujący stan faktyczny sprawy.
Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] odmówił Z. F. zwrotu nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako części działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...].
Odwołanie od tej decyzji złożyła Z. F., które w zakresie działek ewidencyjnych [...],[...],[...],[...],[...],[...] nie zostało uwzględnione, zaś Wojewoda M. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję w zaskarżonej części. Z. F. nie złożyła odwołania odnośnie działki ewidencyjnej nr [...].
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda M. wskazał, że nieruchomości oznaczone jako parcele l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...],.l. kat. [...], I. kat. [...] b. gm. kat. K. zostały nabyte na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...] marca 1969 r. rep. A.II nr [...] w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości z przeznaczeniem jej na cele realizacji budownictwa mieszkaniowego osiedla,, [...] III Część B". Działki te zgodnie z wpisami do ksiąg wieczystych nr [...] i nr [...] stanowią obecnie własność Gminy K. i pozostają w użytkowaniu wieczystym Pracowniczej Spółdzielni Mieszkaniowej,,K.". Prawo użytkowania wieczystego co do tych nieruchomości powstało i zostało ujawnione, jak argumentował Wojewoda, przed dniem 1 stycznia 1998 r.
Natomiast parcela l. kat. [...] została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej miasta Krakowa z dnia 15 lutego 1967 r. po rozbudowę ulicy [...], stanowi ona obecnie, jak wyjaśnił organ, część działki ewidencyjnej nr [...] obręb [...] położonej w K. – K. objętej księgą wieczystą [...] i pozostaje także własnością Skarbu Państwa. Obszar tej nieruchomości został zagospodarowany jako fragment chodnika przed blokiem nr [...] przy ulicy [...]. Decyzja organu pierwszej instancji w zakresie tej działki nie została jednak przez Z. F. zaskarżona.
Stosownie do treści art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak wywodził Wojewoda, zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie można domagać się jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość ta została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten, jak wyjaśniał organ, ma charakter bezwzględnie obowiązujący i zarówno on jak i inne przepisy nie przewidują od niego odstępstw i wyjątków. Na podstawie odpisu z ksiąg wieczystych nr [...] i [...] opisane wyżej działki stanowią własność Gminy K. i pozostają w użytkowaniu wieczystym Pracowniczej Spółdzielni Mieszkaniowej,,K." w K. Prawo użytkowania wieczystego powstało na podstawie umowy aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1969 r. Rep. A [...] i zostało ujawnione pierwotnie w księdze wieczystej nr [...], zaś następnie przy przeniesieniu podstawy użytkowania wieczystego wraz z przedmiotowymi działkami, zostało wpisane do księgi wieczystej nr [...] w dniu 28 grudnia 1995 r. i do księgi wieczystej nr [...] w dniu 2 sierpnia 1996 r.
Organ drugiej instancji nie podzielił poglądu odwołującej się, co do tego, że zastosowanie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest ograniczone jedynie do przypadków wywłaszczenia nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ustawy, z wyłączeniem przypadków przejęcia nieruchomości w oparciu o regulację prawną wymienioną w art. 216 ustawy. Intencją ustawodawcy w odniesieniu do ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami była możliwość zastosowania przepisów o zwrocie nieruchomości w stosunku do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa w drodze odrębnych przepisów, które nie regulują procedur wywłaszczenia sensu stricte.
W związku z tym, jak wyjaśniał organ, skoro w ustawie o gospodarce nieruchomościami została zawarta delegacja do stosowania przepisów o zwrocie nieruchomości w stosunku do przypadków nabycia nieruchomości w sposób określony w art. 216 ustawy, a jednocześnie ani w tym przepisie, ani też w żadnym innym nie określono wyłączeń i wyjątków z tym związanych to trzeba przyjąć, że przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami należy stosować wprost, zarówno w stosunku do nieruchomości wywłaszczonych, jak i nabytych w oparciu o inne przepisy wymienione w art. 216 ustawy. Jeżeli zatem, jak argumentował organ drugiej instancji, istnieje równorzędne stosowanie w tych wszystkich przypadkach, zasad określających zwrot nieruchomości, określić tym samym należy za równorzędne również roszczenia powstałe z tych tytułów, czyli roszczenia oparte na dyspozycji art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
W takim przypadku, wobec faktycznej tożsamości tych roszczeń, nie istnieje żadna podstawa prawna i argumentacja do odrębnego i wybiórczego stosowania w tym przypadku art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez rozróżnienie przypadków nabycia nieruchomości w drodze wywłaszczenia sensu stricte i przypadków nabycia w drodze przepisów określonych w art. 216 przedmiotowej ustawy.
Skargę od tej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła Z. F. W uzasadnieniu skargi zarzuciła organowi naruszenie art. 216 w związku z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez niezastosowanie pierwszego z wymienionych przepisów i niewłaściwe zastosowanie drugiego ze wskazanych przepisów do objętego wnioskiem żądania zwrotu wskazanych nieruchomości. Działki te, jak wyjaśniała skarżąca, zostały nabyte przez Skarb Państwa w drodze umowy (w oparciu o ustawę z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości).
Następnie nie zostały jednak wykorzystane i zagospodarowane zgodnie z celem nabycia przedmiotowych działek wynikającym z zawartej umowy z dnia [...] marca 1969 r. Z. F. podniosła ponadto zarzut naruszenia przez organ art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że znajduje on zastosowanie przy roszczeniu o zwrot nieruchomości nabytych w drodze umowy cywilnoprawnej przez Skarb Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, podczas gdy przepis ten znajduje zastosowanie jedynie do roszczeń o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.
W uzasadnieniu złożonej skargi Z. F. podniosła, że Wojewoda M. błędnie przyjął, iż art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie jedynie do przypadków wywłaszczenia nieruchomości w rozumieniu art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, z wyłączeniem przypadków przejęcia nieruchomości w oparciu o regulację wymienioną w art. 216 przedmiotowej ustawy. Zdaniem skarżącej organy obu instancji pominęły bardzo istotną dla jej sprawy okoliczność, która determinuje jednocześnie zakres stosownych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym podstawę nabycia przedmiotowych nieruchomości przez Skarb Państwa.
Skarb Państwa, jak argumentowała skarżąca, stał się właścicielem objętych wnioskiem działek nie w drodze aktu administracyjnego (decyzji wywłaszczeniowej) tylko w drodze czynności prawnej (aktu notarialnego z dnia [...] marca 1969 r.). Przepis art. 229 nie może znaleźć w ogóle w tej sprawie zastosowania, w ocenie Z. F., albowiem spośród przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami do roszczeń o zwrot nieruchomości (lub ich części) nabytych przez Skarb Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości znajdują zastosowanie tylko przepisy wyraźnie wskazane przez ustawodawcę w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. przepisy rozdziału 6 działu III tejże ustawy regulujące zagadnienia zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyłącza możliwość wystąpienia z roszczeniem o zwrot nieruchomości w stosunku do tych nieruchomości, które zostały wywłaszczone, natomiast nie wyłącza możliwości wystąpienia z roszczeniem o zwrot nieruchomości lub ich części nabytych przez Skarb Państwa w drodze umowy.
Wolą ustawodawcy, jak argumentowała skarżąca, nie było ograniczanie roszczeń podnoszonych w oparciu o art. 136 w związku z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ gdyby taki był jego zamiar to zamieściłby on wyraźne odesłanie do tego przepisu obok odesłania do przepisów rozdziału 6 działu III ustawy.
Ponadto, pełnomocnik skarżącej na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie w dniu 19 września 2006 r. podniósł, że zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prezydent Miasta K. powinien zostać wyłączony od rozpoznawania niniejszej sprawy. Jego udział w przedmiotowym postępowaniu daję podstawę żądania wznowienia postępowania i uchylenia zaskarżonych decyzji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 września 2006 r. wskazał, że w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, iż nieruchomości będące przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji stanowią własność Gminy K. i pozostają w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej,,K." w K. Bezspornym jest także, że prawo to zostało ujawnione w dniu 28 grudnia 1995 r. czyli przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Odwołanie Z. F., jak wskazał Sąd, dotyczyło tylko tych nieruchomości, które zostały nabyte na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia 18 marca 1969 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. Fakt nabycia tych nieruchomości w drodze czynności prawnej stał się podstawą, jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, do wywodzenia w skardze, iż przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma zastosowania do nieruchomości nabytych w tym trybie.
Pogląd ten nie znalazł akceptacji Sądu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podkreślił, że do nieruchomości nabytych w drodze czynności prawnej określonej w art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma zastosowania. Fakt ten wydaje się, jak argumentował dalej Sąd, nie budzić wątpliwości skoro nawet sama skarżąca wystąpiła o zwrot nieruchomości nabytej w drodze czynności prawnej. Przepisy art. 216 i 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami umieszczone zostały w dziale VII rozdziału 1 Przepisów przejściowych i jako takie dotyczą wszystkich sytuacji dotyczących zwrotu nieruchomości.
W następnej kolejności, odnosząc się do zarzutu pełnomocnika skarżącej podniesionego na rozprawie w dniu 19 września 2006 r. dotyczącego wyłączenia Prezydenta Miasta K. od rozpoznawania niniejszej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, iż nie podziela w tym zakresie poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanego między innymi w uchwale z dnia 19 maja 2003 r. OPS 1/03. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko zgodnie, z którym w sprawie dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący urząd starosty podlega wyłączeniu, od rozpoznawania tego rodzaju spraw, na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a.
Sąd I instancji nie zgodził się ze stanowiskiem, że w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości która jest własnością miasta na prawach powiatu – prezydent miasta jest stroną postępowania. Organy gminy, jak argumentował dalej Sąd, zostały wyposażone w kompetencje do prowadzenia spraw postępowania i wydawania decyzji również w sprawach, w których drugą stroną stosunku materialnoprawnego, podlegającego w tym postępowaniu konkretyzacji, jest właśnie gmina.
Skargę kasacyjną od tego wyroku złożyła skarżąca, zarzucając w niej zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego czyli art. 229 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że art. 229 ustawy znajduje zastosowanie także w sytuacji, gdy z roszczeniem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości występuje były właściciel nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, w sytuacji gdy przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nastąpił obrót prawny nieruchomością, o którym mowa w art. 229 ustawy. Wykładania literalna jak i celowościowa zaskarżonych przepisów prowadzi do wniosku, iż uprawniony z mocy art. 216 ustawy były właściciel nie traci roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nawet jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Pełnomocnik skarżącej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł, że zgodnie z dyspozycją art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniowej, chyba że poprzedni właściciele nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Kwestię dopuszczalności przeznaczenia nieruchomości wywłaszczonej na inny cel niż wynikający z decyzji wywłaszczeniowej reguluje ust. 2 omawianego przepisu statuujący obligatoryjny obowiązek uprzedniego wystąpienia przez właściwy organ z zawiadomieniem do poprzedniego właściciela o takim zamiarze oraz o możliwości wystąpienia przez takiego poprzedniego właściciela z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Uprawnienie byłego właściciela do wystąpienia z wnioskiem o zwrot nieruchomości wygasa w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości jej zwrotu.
Na podstawie art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami regulacja ta, jak podkreślił pełnomocnik, ma odpowiednie zastosowanie między innymi do nieruchomości przejętych lub nabytych na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Należy mieć jednak na uwadze, jak wyjaśniał dalej pełnomocnik skarżącej, że ustawa z dnia 12 marca 1958 r. przewidywała obligatoryjny dokonywany z urzędu zwrot nieruchomości w sytuacji gdy nieruchomość nie została użyta i była zbędna na cele, dla których orzeczono wywłaszczenie. Możliwość zgłoszenia uprawnienia i orzeczenia o zwrocie nie była ograniczona ani ramami czasowymi ani również faktem obrotu prawnego wywłaszczoną nieruchomością. Roszczenie o zwrot nieruchomości przejętej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. przewidywał także art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z tą różnicą, że zwrot następował na wniosek uprawnionego ale nigdy z urzędu.
W konsekwencji powyższego nie można przyjąć, iż do oceny roszczenia byłego właściciela wywodzonego na podstawie art. 216 ust. 1 w związku z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami o zwrot nieruchomości przyjętej w trybie art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1958 r. zastosowanie znaleźć powinien stanowiący istotne ograniczenie w realizacji roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości art. 229 ustawy. Zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to nie zostało ujawnione w księdze wieczystej. Nie znajduje zastosowania, przy nieruchomościach przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. przepis mówiący o wygaśnięciu roszczenia w przypadku niezłożenia przez byłego właściciela wniosku o zwrot przejętej przez Skarb Państwa nieruchomości w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu.
Roszczenie byłemu właścicielowi przysługuje nawet jeżeli przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z treści art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że dla oceny roszczeń byłych właścicieli, o których mowa w art. 136 ust. 3 ustawy kluczowym jest moment wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ przejście prawa własności wywłaszczonej nieruchomości bądź oddanie jej w użytkowanie wieczyste przed określoną datą jednoznacznie eliminuje uprawnienia rewindykacyjne byłych właścicieli lub ich spadkobierców. Ustawa o gospodarce nieruchomościami weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r., a więc po półrocznym vacatio legis co nie oznacza, jak argumentował pełnomocnik skarżącej, że byli właściciele mogli w tym okresie wystąpić skutecznie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości aby uniknąć rygorystycznej konsekwencji przejściowej normy wynikającej z art. 229 ustawy. Miarodajnym dla oceny uprawnienia tych podmiotów byłoby więc ustalenie czy przed wejściem w życie ustawy nie doszło do wskazanego w ustawie obrotu prawnego nieruchomościami wywłaszczonymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie nie ma usprawiedliwionych podstaw, jednak zdaniem składu orzekającego wystąpiła przesłanka wskazana w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej "ustawą", co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku.
Pełnomocnik skarżącej Z. F. zarzucił zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie prawa materialnego w postaci art. 229 w związku z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że art. 229 ustawy znajduje zastosowanie także w sytuacji, gdy z roszczeniem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, przejętej przez Skarb Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1952 r., występuje były właściciel nieruchomości. Zdaniem skarżącej wyłączenie w oparciu o art. 229 stosowania art. 136 ust. 3 ww. ustawy nie znajduje zastosowania w przypadkach wskazanych w art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Pogląd ten jak trafnie stwierdza Sąd I instancji uznać należy za błędny.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni akceptuje wywód dotyczący tej kwestii zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, uznając go za trafny. Nie powtarzając zawartych w tym wywodzie argumentów należy stwierdzić, że przepisy art. 216 i 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami umieszczone zostały w dziale VII tej ustawy zatytułowanym "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe". Są to przepisy przejściowe o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzania w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. Przepisy te są wobec siebie równorzędne i dotyczą stosowania (art. 216) lub niestosowania wskutek nieprzysługiwania roszczenia (art. 229) art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami mówiącego o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.
Przyjęcie takiej wykładni tych przepisów jaką proponuje skarżąca powodowałoby przy roszczeniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości odmienną sytuację właścicieli nieruchomości wywłaszczonych w oparciu o przepisy wskazane w art. 216 ust. 1 ww. ustawy i odmienną, przy tym niekorzystną, właścicieli nieruchomości wywłaszczonych na podstawie innych aktów prawnych. Tym pierwszym przysługiwałoby bowiem roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, podczas gdy pozostałym wskutek stosowania art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie takie nie przysługiwałoby.
Przyjęcie takiej wykładni naruszałoby zatem zasadę równości wobec prawa i nie dałoby się pogodzić z ratio legis przepisu art. 229 ww. ustawy.
Niezależnie jednak od powyższych rozważań należy stwierdzić, iż postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym dotknięte jest nieważnością wskutek zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Art. 8 ustawy stanowi, że Prokurator oraz Rzecznik Praw Obywatelskich mogą wziąć udział w każdym toczącym się postępowaniu a także wnieść skargę, skargę kasacyjną, zażalenie oraz skargę o wznowienie postępowania, jeżeli według ich oceny wymagają tego ochrona praworządności lub praw człowieka i obywatela. W takim przypadku przysługują im prawa strony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w zarządzeniu o wyznaczeniu rozprawy z dnia 11 sierpnia 2006 r. (k. 21 akt) nakazał zawiadomić o terminie rozprawy Prokuratora Okręgowego w Krakowie. O tym czy udział prokuratora w konkretnym postępowaniu jest potrzebny, decyduje sam prokurator i przystępuje do postępowania przez złożenie oświadczenia w tym przedmiocie. Zarządzenie Sądu świadczy jednak o tym, że Sąd uznał za konieczne i celowe zawiadomienie Prokuratury o toczącym się postępowaniu i terminie rozprawy.
Z akt postępowania wynika, że brak jest zwrotnego poświadczenia odbioru zawiadomienia o terminie rozprawie, wobec czego należy uznać, że uprawnienie prokuratora do wzięcia udziału w toczącym się postępowaniu nie zostało zrealizowane.
Skoro Sąd zdecydował się powiadomić prokuratora powinien był uzyskać niebudzącą wątpliwości informację czy skorzysta z uprawnienia określonego w art. 8 ustawy. Jednak z protokołu rozprawy przeprowadzonej w dniu 19 września 2006 r. wynika, że Sąd I instancji nie zajmował się tą kwestią i po przeprowadzeniu postępowania wydał wyrok. Tym samym prokuratur, którego udział w rozprawie Sąd uznał za celowy nie mógł złożyć oświadcza, iż nie weźmie udziału w postępowaniu w charakterze strony.
Pozycja ustrojowa prokuratury oraz jej zadania powodują pewne uprzywilejowanie pozycji prokuratora w postępowaniu sądowoadministracyjnym. I tak np. prokurator nie musi wyczerpać środków zaskarżenia w sprawie przed wniesieniem skargi (art. 52 § 1 p.p.s.a.) i korzysta z dłuższych terminów do wniesienia skargi (art. 53 p.p.s.a.). Wszystko to powoduje, że jeśli Sąd zawiadamia prokuratora o toczącym się postępowaniu, a tym samym uznaje jego udział w tym postępowaniu za celowy, to prokurator o fakcie tym powinien zostać powiadomiony aby móc zrealizować swoje uprawnienia określone w art. 8 p.p.s.a.
Gdyby w niniejszej sprawie był dowód na to, że informacja o niej dotarła do prokuratora należałoby domniemywać, że doszedł on do przekonania, że jego udział w postępowaniu nie jest konieczny.
W istniejącej sytuacji uprawnione jest jednak przekonanie, że mogły nie być należycie chronione praworządność lub prawa człowieka i obywatela wskutek pozbawienia prokuratora możności obrony tych praw. Szczególna pozycja prokuratora w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz ranga chronionych przez niego wartości i praw pozwala uznać, że w postępowaniu przed Sądem I instancji naruszone zostały prawa prokuratora jako strony. Tym samym ma miejsce nieważność postępowania z powodu zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając wszystko to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 186 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Podstawą orzeczenia o kosztach był przepis art. 203 pkt 1 p.p.s.a.