Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 listopada 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę A. P. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. (Kolegium) z [...] czerwca 2019 r. w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego.
Skarżąca wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
- - art. 2 i 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawa urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej; a także zasadą ochrony rodziny;
- - art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 17c ust.9 pkt 4 tej ustawy poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż przepis ten wyklucza możliwość jednoczesnego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z pracy zarobkowej z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem oraz świadczenia rodzicielskiego, będącego pomocą przysługującą w zamian świadczenia macierzyńskiego - podczas gdy przepis art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi wyraźnie, iż stan ten występuje jedynie w sytuacji, gdy "w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego łub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów".
- - art. 32 Konstytucji RP statuującego zasadę równości wobec prawa, tj. nakaz nadawania takich treści unormowaniom prawnym, aby kształtowały one w jednakowy (podobny) sposób sytuację prawną podmiotów jednakowych (podobnych), w tym w sposób wolny od dyskryminacji.
Skarżąca na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 188 p.p.s.a. wnosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi.
Skarżąca wniosła o zasądzenie od Skarbu Państwa - Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, powiększonych o należny podatek VAT, ewentualnie o zasądzenie od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, powiększonych o należny podatek VAT.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zarzutów wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza natomiast związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia oraz wnioskiem.
Ocenę naruszenia przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej należy poprzedzić przypomnieniem treści żądania Skarżącej.
Skarżąca wnioskiem z [...] kwietnia 2019 r- r. zwróciła się do organu pierwszej instancji - Wójta Gminy [...] (dalej "Wójt") z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na córkę, M. P. Decyzją z [...] kwietnia 2019 r. Wójt odmówił przyznania prawa do tego świadczenia z uwagi na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem F., przyznane decyzją z [...] maja 2017 r.
Kolegium decyzją z [...] czerwca 2019 r. utrzymało w mocy powyższą decyzję.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Podstawą prawną przyznania świadczenia rodzicielskiego jest art. 17c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 z zm.. dalej "u.ś.r."). Przepis ten uzależnia przyznanie świadczenia rodzicielskiego jedynie od faktu urodzenia, objęcia opieką bądź przysposobienia dziecka. W art. 17c ust. 9 u.ś.r. wskazano, w jakich sytuacjach świadczenie to nie przysługuje – są to ujmując ogólnie sytuacje, w których rodzic pobiera zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, ma ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje mu za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przyznanie świadczenia jest również wyłączone w sytuacji w której rodzic zaprzestał osobistej opieki nad dzieckiem lub też dziecko umieszczone zostało w pieczy zastępczej.
Skarżąca wywodziła w skardze kasacyjnej, że zgodnie z prawidłową wykładnią art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje, jeżeli prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w związku z wychowywaniem innego dziecka i opieką nad tym dzieckiem.
Odnosząc się do tego argumentu wskazać należy, że wykładnia art. 17c ust. 9 w związku z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w kontekście możliwości przyznania świadczenia rodzicielskiego osobie pobierającej równocześnie świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad innym dzieckiem była już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z 15 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1543/17 oraz kolejno w wyrokach NSA z 15 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2251/17, 28 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2315/17, 13 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 236/18, 8 sierpnia 2018 r. I OSK 639/18, 7 sierpnia 2019 r. I OSK 4437/18 22 stycznia 2020 r. I OSK 3689/18, 8 marca 2022 r. I OSK 1030/21).
W wyroku z 15 grudnia 2017 r., cytowanym przez Sąd pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i świadczenie rodzicielskie są świadczeniami uregulowanymi w tej samej ustawie, to jest w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem, które przysługuje osobom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej (i nie są osobami pobierającymi emeryturę, rentę lub podobne świadczenie) w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji edukacji albo orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 u.ś.r.).
Natomiast świadczenie rodzicielskie, które zostało wprowadzone do systemu świadczeń rodzinnych, ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1217), obowiązującą od 1 stycznia 2016 r., jest świadczeniem przysługującym osobom, które urodziły dziecko, a nie otrzymują zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego (art. 17 c) u.ś r.
Jak z powyższego zatem wynika oba rodzaje w/w świadczeń, które mają charakter świadczeń pieniężnych i przysługują osobie, która opiekę wykonuje, mają za zadanie zapewnienie środków utrzymania rodzicowi (opiekunowi) w okresie, w którym on (najogólniej rzecz ujmując) nie pracuje z powodu sprawowania wspomnianej wyżej opieki.
Podkreślić też trzeba, że chociaż każde z tych świadczeń ma swoistą, odrębną regulację prawną, zawartą we wspomnianej ustawie, tym niemniej ustawodawca postanowił także uregulować kwestię zbiegu tych świadczeń. Przepisem, który normuje zbieg prawa m. in. do świadczenia rodzicielskiego i pielęgnacyjnego jest właśnie art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem " W przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.".
Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów Konstytucji Skarżąca podkreślała, że uwadze Sądu pierwszej instancji umknęło, iż inna jest sytuacja matki, która ma na utrzymaniu jedno dziecko niepełnosprawne i może na nie pobierać świadczenie pielęgnacyjne inna zaś matki, która oprócz opieki na osobą niepełnosprawną musi się jeszcze opiekować innym małoletnim dzieckiem. W jej ocenie wykładnia prezentowana przez Sąd pierwszej instancji prowadzi do dyskryminacji, albowiem stawia na uprzywilejowanej pozycji osoby, które opiekują się tylko jednym dzieckiem niepełnosprawnym i nie wychowują równocześnie innych dzieci. Wykładnia taka pomija kwestię ciężaru opieki nad drugim, nowonarodzonym dzieckiem, które również wymaga opieki i troski.
Tym samym nieporównywalna jest sytuacja matki opiekującej się jednym dzieckiem niepełnosprawnym z sytuacją, w której na tej samej matce spoczywają również obowiązki opieki i utrzymania nad noworodkiem
Odnosząc się do tego argumentu Skąd kasacyjny wskazuje, że w Konstytucji RP została zagwarantowana zasada równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP) i zasada sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Jak już wcześniej wskazano, zarówno świadczenie rodzicielskie jak i świadczenie pielęgnacyjne stanowią surogat wynagrodzenia za pracę, które dana osoba mogłaby pobierać gdyby nie konieczność sprawowania opieki czy to nad niepełnosprawny członkiem rodziny, czy to nad nowonarodzonym dzieckiem. W tej sytuacji podzielić należy również stanowisko Sądu pierwszej instancji, że pobieranie dwóch różnych świadczeń stanowiących namiastkę wynagrodzenia za pracę stawiałoby osobę pobierającą takie świadczenie w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do osób, które – niezależnie od liczby posiadanych dzieci - pozostając w zatrudnieniu, otrzymują tylko jedno wynagrodzenie za pracę.
Przypomnieć należy również, że obecne brzmienie art. 27 ust. 5 u.ś.r. nadane zostało ustawą z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (art. 6 pkt 17 ustawy nowelizującej). W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. wskazano, że nowelizując art. 27 ust. 5 u.ś.r., ustawodawca nie tyle zmieniał jego dotychczasową treść, co ją jedynie doprecyzował, tłumacząc, że uczynił to (cyt.): “w celu zapewnienia jednolitości stosowania przepisów ustawy przez organy właściwe i jednoznacznego wskazania, że nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowych z budżetu państwa, które są związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny" (vide: Sejm RP VIII kadencji nr druku 1625).
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie niniejszego wyroku sporządzone zostało zgodnie z wymogami art. 193 zdanie drugie p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a. Natomiast przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami.
Z uwagi na niewyrażenie zgody przez wszystkie strony postępowania na przeprowadzenie rozprawy zdalnej, sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15zzs 4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.).