Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. Z. (skarżący) na decyzję Rektora Politechniki [...] (Rektor) z [...] stycznia 2019 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów, wyrokiem z 6 czerwca 2019 roku IV SA/Wr 148/19 oddalił skargę.
Wyrok ten wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z [...] grudnia 2018 r. Dziekana Wydziału Informatyki i Zarządzania (Dziekan) skreślił skarżącego z listy studentów z powodu braku postępów w nauce.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Rektor decyzją z [...] stycznia 2019 roku utrzymał w mocy decyzję Dziekana.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia organów obu instancji był art. 190 ust. 3 w zw. z art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej "ustawa o szkolnictwie wyższym") oraz § 19 ust. 1 pkt 6 w zw. z § 11 ust. 13 pkt 2 Regulaminu Studiów Wyższych w Politechnice [...] (Zarządzenie Wewnętrzne nr [...] z dnia 28 września 2015 r., dalej "regulamin studiów") w zw. z art. 276 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669).
Podstawą faktyczną decyzji było ustalenie, że skarżący toku studiów siedmiokrotnie realizował kursy z przedmiotu "Analiza biznesowa i systemowa", przewidzianego w programie niestacjonarnych studiów informatycznych drugiego stopnia. W semestrze letnim 2017/2018 termin zaliczania kursów upływał z dniem rozpoczęcia sesji egzaminacyjnej, tj. [...] czerwca 2018 r. Termin ten na wniosek skarżącego uległ dodatkowo wydłużeniu do dnia [...] września 2018 r. W wyznaczonym okresie skarżący nie zaliczył jednak wskazanych kursów ani nie zawnioskował o ich zaliczenie w trybie indywidualnym. Stanowiło to podstawę do stwierdzenia braku postępów w nauce, co z kolei prowadziło do wydania decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów.
Rektor wskazał również, że [...] września 2018 r. skarżący złożył podanie o wyrażenie zgody na zaliczenie zajęć w trybie eksternistycznym, bez wpisywania na kurs. Jednakże prośba ta została załatwiona odmownie, gdyż regulamin studiów nie przewiduje takiej ewentualności. Z kolei przewidziana przez ten dokument możliwość studiowania bez wpisu na semestr bądź urlop zdrowotny nie były przedmiotem złożonego przez stronę wniosku, co świadczy o braku staranności w dbaniu o swoje interesy i pomyślne ułożenie spraw.
Odnosząc się do zarzutów skarżącego Rektor wyjaśnił, że nie jest zasadne również twierdzenie skarżącego, że złożył podanie o wyrażenie zgody na studiowanie bez wpisu na semestr, albowiem zawnioskował on o zaliczenie zajęć w trybie eksternistycznym bez wpisu na semestr, co jest zupełnie inną kwestią. Z kolei w zakresie przeszkód zdrowotnych uniemożliwiających skarżącemu stawiennictwo w dziekanacie w wyznaczonym terminie organ wskazał, że mógł on skorzystać z istniejących instytucji procesowych (wniosek o urlop, ustanowienie pełnomocnika) zapewniających mu możliwość dochowania tego terminu, w którym nie przebywał jeszcze na zwolnieniu lekarskim ani na leczeniu szpitalnym. Rektor podkreślił przy tym, że niezaliczenie zajęć nie było efektem wypadku, jakiemu uległ skarżący [...] maja 2018 r. ale wynikało z problemów skarżącego z tym przedmiotem już od samego początku studiów, mimo wielokrotnego wykazywania ze strony władz uczelni dobrej woli wyrażającej się w uwzględnianiu jego próśb i podań.
Rektor zaznaczył również, że ponowne umożliwienie stronie zaliczenia przedmiotowych kursów nie było możliwe do zrealizowania, gdyż studiowany przez stronę kierunek z końcem semestru zimowego 2018/2019 ulega wygaszeniu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zaskarżył w całości rozstrzygnięcie organu odwoławczego zarzucając mu:
- – naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 190 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz § 19 ust. 1 pkt 6 Regulaminu studiów, poprzez niezasadne skreślenie go z listy studentów studiów niestacjonarnych drugiego stopnia na kierunku Informatyka na Wydziale Informatyki i Zarządzania;
- – naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 7a § 1 i art. 8 k.p.a., poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości na jego niekorzyść, nieuwzględnienie całości okoliczności sprawy oraz oparcie decyzji na okolicznościach nieistotnych dla sprawy oraz takich, które wcześniej organ interpretował na korzyść skarżącego, czym naruszone zostało zaufanie do władzy publicznej oraz proporcjonalność i równe traktowanie.
W uzasadnieniu skarżący zwrócił uwagę, że nie można mówić o braku postępów w nauce skoro na wszelkiego rodzaju powtórki i urlopy uzyskiwał każdorazowo zgodę odnośnych władz. Organy obu instancji nie zbadały w tym zakresie właściwie okoliczności faktycznych sprawy i nie wzięły pod uwagę dobrze im znanych faktów, że jego sytuacja zdrowotna jest bardzo ciężka, zwłaszcza aktualnie, gdy nadal zmaga się z konsekwencjami wypadku jaki miał miejsce na uczelni w maju 2018 r. i zmuszony jest w dalszym ciągu korzystać ze specjalistycznego leczenia szpitalnego. Skarżący podkreślił, że starał się podejść do zaliczenia wymaganych przedmiotów, ale trudności w przygotowaniu do niego wynikały właśnie ze złego stanu zdrowia, o czym organy uczelni były na bieżąco informowane.
W odpowiedzi na skargę Rektor podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Wyjaśnił, że decyzja o skreśleniu z listy studentów ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ uczelni orzekając w konkretnej sprawie może więc, a nie musi skreślić studenta. Wybór taki nie może być jednakże dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy, odzwierciedlonego następnie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Sąd wskazał, że w okolicznościach faktycznych sprawy nie budziło wątpliwości, że kontrolowana decyzja nie nosiła znamion dowolności i została oparta na prawidłowo zgromadzonym, a następnie ocenionym materiale dowodowym.
Sąd podkreślił, że organ trafnie zwrócił uwagę, że do zaliczenia kursów z zakresu analizy systemowej i biznesowej skarżący podchodził już po raz siódmy. Począwszy bowiem od semestru zimowego 2014/2015 starał się on bezskutecznie na zdobycie pozytywnej oceny początkowo z przedmiotu "Modelowanie i analiza biznesowa", a następnie "Analizy biznesowej i systemowej". Podejmowane przez szereg tych lat próby nie przyniosły oczekiwanego rezultatu, stąd też organ miał podstawy do tego, aby stwierdzić brak postępów w nauce. Zwłaszcza, że z powołanego już § 11 ust. 13 pkt 2 regulaminu studiów wynikało, że mógł to zrobić już w przypadku czterokrotnego niezaliczenia kursu.
Sąd nie zgodził się również ze stanowiskiem skarżącego, że podjęta przez organ decyzja nie uwzględniała jego ciężkiej sytuacji zdrowotnej wywołanej wypadkiem na terenie uczelni w maju 2018 r. Organ wziął ją pod uwagę już w momencie pozytywnego załatwienia wniosku o przedłużenie terminu zaliczenia przedmiotu. Jednak mimo tego, że skarżący uzyskał zgodę Dziekana na zaliczenie kursu do dnia [...] września 2019 r., w ostateczności nie zdobył wymaganego zaliczenia, składając w dniu [...] września kolejny wniosek o zaliczenie przedmiotu w trybie eksternistycznym, bez wpisywania na nowy semestr.
Tym samym skarżący nie zastosował się do przyjętych reguł postępowania, których ustalenia sam się domagał. W związku z czym nie może on czynić teraz organowi zarzutu z tego, że po wielokrotnym pozytywnym załatwianiu rożnych jego wniosków i próśb, nie wyraził on zgody na kontynuowanie studiów z powodu nagłego pogorszenia stanu zdrowia, jakie miało miejsce kilka miesięcy wcześniej. Zasadnie bowiem organ stwierdził, że uzyskiwane zgody obejmowały jedynie indywidualne podania skarżącego, nie zaś bezterminowe zaliczanie konkretnego przedmiotu. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że skarżący – mimo złego stanu zdrowia – podszedł jednak do zaliczenia kursu, jednakże go ostatecznie nie zaliczył, gdyż jak sam przyznał w odwołaniu, nie był do tego odpowiednio przygotowany.
W związku z tym, choć ciężki stan zdrowia skarżącego był organowi dobrze znany i znajdował potwierdzenie w aktach sprawy, to nie miał on istotnego przełożenia na ustalenie stwierdzenia braku postępów w nauce. Ustalenia te opierały się bowiem nie tylko na osiągnięciach skarżącego w czasie ostatniego semestru studiów, lecz bazowały również na całym dotychczasowym przebiegu studiów, czego organ nie mógł nie wziąć pod uwagę.
Skarżący wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną podnosząc w niej:
- 1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię tj.: art 190 ust. 2 pkt 1 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz § 19 ust. 1 pkt 6 w zw. z § 11 ust. 13 pkt 2 Regulaminu studiów poprzez przyjęcie, iż skreślenie skarżącego z listy studentów studiów niestacjonarnych drugiego stopnia, na kierunku Informatyka, na Wydziale Informatyki i Zarządzania, było zasadne;
- 2. na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu prawa procesowego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8 i art. 77 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do bezpodstawnego uznania, że decyzje organów obu instancji były prawidłowe.
Skarżący wniósł na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 w zw. z art. 188 p.p.s.a, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie reformatoryjne tj. uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za obie instancje, zrzekając się jednocześnie przeprowadzenia rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że skoro przed [...] maja 2018 r. (data wypadku skarżącego) organ wyrażał zgodę na powtarzanie przedmiotu, urlopy itp. nie skreślając skarżącego z listy studentów, to nie może tych okoliczności przedstawiać odmiennie - jako uzasadniających skreślenie. Taka ocena sytuacji faktycznej całkowicie przeczy w ocenie skarżącego podstawowym zasadom wyrażonym w art. 8 kpa (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. II OSK 1480/15). Skarżący wskazał, że przyjęcie powyższego punktu widzenia prowadzi do wniosku, iż o ewentualnym braku postępów w nauce po jego stronie można mówić jedynie na przestrzeni roku 2018. A o braku postępów w nauce, w 2018 r., nie może być mowy, gdyż sytuację skarżącego determinowały skutki wypadku z [...] maja 2018 r. Skarżący podkreślił, że obiektywnie nie był w stanie przygotować się do egzaminu. Złożył też stosowny wniosek w przedmiocie kontynuowania studiów (nawet jeżeli nazwał go błędnie, to wyraził w nim jasno, iż studia chce kontynuować).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Skarżący zarzucił sądowi przeprowadzenie niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej. Niewłaściwość ta polegać miała na nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do bezpodstawnego uznania, że decyzje organów obu instancji były prawidłowe.
Sąd pierwszej instancji oddalił skargę podzielając stanowisko organów, że siedmiokrotne niezaliczenie kursu "Analiza systemowa i biznesowa" może być uznane brak postępów w nauce, uzasadniający skreślenie studenta z listy studentów z powodu braku postępów w nauce w rozumieniu § 19 ust. 1 pkt 6 w zw. z § 11 ust. 13 pkt 2 Regulaminu studiów. Faktu siedmiokrotnego niezaliczenia tego kursu nie kwestionuje również sam skarżący.
Skarżący nie kwestionuje zatem zaistnienia okoliczności faktycznej, która doprowadziła sąd do uznania, że organy prawidłowo ustaliły, że zaistniał przypadek braku postępu w nauce.
Wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wziął pod uwagę stan zdrowia skarżącego. W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono, że stan zdrowia skarżącego był znany organowi orzekającemu w sprawie oraz znajdował potwierdzenie w dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych.
Zatem zarzuty naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów postępowania to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 77 k.p.a. uznać należało za niezasadne.
Analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazuje, iż skarżący podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania nie tyle kwestionuje poczynione przez organ i zaaprobowane przez sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne, ile dokonaną przez organy, a następnie przyjętą przez sąd ich ocenę, jako przesłanek pozwalających na uznanie, że zaistniały podstawy uzasadniające skreślenie z listy studentów. Skarżący kwestionuje bowiem przyjętą przez organy i zaaprobowaną przez sąd pierwszej instancji wykładnię art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz § 19 ust. 1 pkt 6 w zw. z § 11 ust. 13 pkt 2 Regulaminu studiów. W ocenie skarżącego fakt uzyskania przez niego zgody na kolejne zaliczanie kursu oznacza, że organ administracji traci możliwość uznania, iż poprzednie niezaliczenia kursów świadczą o braku postępów w nauce.
Stanowisko to jest oczywiście niezasadne.
Zgodnie z § 11 ust. 13 pkt 2 Regulaminu studiów, dziekan odmawia wpisu na semestr studentowi, który nie zaliczył kursu/grupy kursów realizowanego po raz czwarty lub nie uzyskał zgody w trybie opisanym w § 17 ust. 1 na czwartą realizację kursu/grupy kursów, co stanowi brak postępów w nauce.
Innymi słowy, czterokrotne niezaliczenie kursu/grupy kursów uznawane jest w świetle Regulaminu studiów za brak postępów w nauce. Fakt uzyskania zgody na kolejną realizację kursu (grupy kursów) nie oznacza uznania za niebyłe poprzedniego niezaliczenia. Przyjmując wykładnię przedstawioną przez skarżącego należałoby uznać, że student, który uzyskał zgodę dziekana na czwartą realizację kursu (grupy kursów), a następnie jej nie zaliczył nie może być skreślony z listy studentów z powodu braku postępów w nauce.
Wykładnia taka byłaby sprzeczna zarówno z literalnym brzmieniem § 11 ust. 13 pkt 2 Regulaminu studiów, jak i z celem wprowadzenia art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy o szkolnictwie wyższym. Jak słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, decyzja wydawana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Ustawodawca wskazując w analizowanym przepisie, że organ może skreślić studenta z listy studentów w razie braku postępów w nauce pozostawił swobodę na uwzględnienie sytuacji życiowej, rodzinnej czy zawodowej studenta, ale również na dostrzeżenie braku wykorzystywania szans przez studenta (por. wyrok NSA z 19 maja 2016 r., I OSK 3386/15). W przedmiotowej sprawie niesporne jest, że skarżący siedmiokrotnie nie wykorzystał szansy zaliczenia kursu.
Zatem zarzuty naruszenia prawa materialnego jak również zarzut naruszenia przepisów postępowania to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie, że organy odstąpiły od dotychczasowej praktyki stosowania prawa oraz nie działały w sposób budzący zaufanie uznać należało za niezasadne. Organ miał możliwość wyrażenia zgody na ponowne zaliczanie przez skarżącego kursów. Wyrażenie tej zgody nie oznaczało jednak, że organ pozbawiony zostaje możliwości uznania, że kolejne niezaliczenie kursów oznacza brak postępów w nauce.
Końcowo wskazać należy, że również zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. poprzez zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji braku wyważenia przez organy interesu społecznego i słusznego interesu strony uznać należy za niezasadny.
Rektor uzasadniając swoją decyzję odniósł się zarówno do problemów zdrowotnych skarżącego jak i do jego siedmiokrotnych prób zaliczenia przedmiotu. Zwrócił uwagę na fakt, że dziekan wyraził zgodę na przedłużenie o trzy miesiące terminu zaliczenia kursu do [...] września 2018 roku. Sąd pierwszej instancji uwzględnił te okoliczności. Odniósł się również do sytuacji zdrowotnej skarżącego i podkreślił, że ustalenia organu drugiej instancji opierały się nie tylko na osiągnięciach skarżącego w ostatnim semestrze studiów ale bazowały na całym dotychczasowy, przebiegu studiów.
Nie można zatem postawić sądowi zarzutu dokonania wadliwej kontroli decyzji wydanej przez Rektora. Sąd pierwszej instancji postąpił prawidłowo uznając, że decyzja organu nie narusza art. 7 k.p.a., uwzględnia bowiem wszystkie okoliczności sprawy.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku oddalając skargę kasacyjną.