Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 11 października 2018 r., sygn. akt II SA/Go 524/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę [...] na postanowienie [...] z [...] kwietnia 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy zaliczenia kosztów poniesionych za sporządzenie oceny operatu szacunkowego do kosztów postępowania.
W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie:
- - art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.) – dalej ppsa, przez jego niezastosowanie mimo istnienia przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 126 kpa do stwierdzenia nieważności postanowienia [...] z [...] kwietnia 2018 r., które zostało wydane bez podstawy prawnej,
- - art. 151 ppsa przez jego błędne zastosowanie mimo istnienia przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 126 kpa do stwierdzenia nieważności postanowienia [...] z [...] kwietnia 2018 r., które zostało wydane bez podstawy prawnej,
- - przepisów postępowania, tj. art. 262 § 1 pkt 2 w zw. z art. 263 § 2 kpa, przez ich błędne zastosowanie i odmówienie przyznania stronie skarżącej zwrotu kosztów postępowania aktualizacyjnego, podczas gdy wskazane przepisy nie znajdują zastosowania w postępowaniu aktualizacyjnym opłaty za użytkowanie wieczyste, co doprowadziło do naruszenia przez Sąd art. 145 § 1 pkt 2 ppsa przez jego niezastosowanie i art. 151 ppsa przez jego zastosowanie, a w konsekwencji utrzymania w mocy postanowienia wydanego bez podstawy prawnej,
- - art. 79 ust. 6 w zw. z art. 78 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r., poz. 121), przez ich niezastosowanie i odmówienie przyznania stronie skarżącej zwrotu kosztów postępowania aktualizacyjnego, podczas gdy wskazany przepis jest jedyną podstawą do rozstrzygania o kosztach postępowania aktualizacyjnego, co doprowadziło do naruszenia przez Sąd art. 145 § 1 pkt 2 ppsa przez jego niezastosowanie i art. 151 ppsa przez jego zastosowanie, a w konsekwencji utrzymania mocy postanowienia wydanego bez podstawy prawnej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ale tylko w zakresie zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 ppsa i jego powiązania z art. 79 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w zakresie uznania przez Sąd dopuszczalności wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zielonej Górze orzeczenia o kosztach postępowania aktualizacyjnego poza podstawą prawną określoną w powołanym art. 79 ust. 6.
Pozostałe zarzuty kasacyjne nie są zasadne. Sąd I instancji nie zastosował - powołanego w zarzucie skargi kasacyjnej - art. 145 § 1 pkt 2 ppsa, jako samodzielnie naruszonego, lecz wydał wyrok na podstawie art. 151 ppsa. Nie mógł więc naruszyć przepisu postępowania, którego nie stosował. Sąd I instancji nie naruszył również art. 79 ust. 6 w zw. z art. 78 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zarzucanym zakresie odmowy przyznania skarżącemu zwrotu kosztów postępowania aktualizacyjnego, ponieważ przepis ten formułuje uprawnienie samorządowego kolegium odwoławczego, a nie sądu administracyjnego, który to sąd nie był uprawniony - wbrew treści zarzutu kasacyjnego - by orzekać o przyznaniu albo o odmowie przyznania stronie skarżącej zwrotu kosztów postępowania aktualizacyjnego. Z tych samych przyczyn Sąd I instancji nie naruszył także art. 262 § 1 pkt 2 w zw. z art. 263 § 2 kpa, a ponadto - wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej - przepisy te znajdują zastosowanie do postępowania aktualizacyjnego z mocy art. 79 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zgodnie natomiast z art. 79 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami, do postępowania przed kolegium stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego o wyłączeniu pracownika oraz organu, o załatwianiu spraw, doręczeniach, wezwaniach, terminach i postępowaniu, z wyjątkiem przepisów dotyczących odwołań i zażaleń. Do postępowania, o którym mowa wyżej, stosuje się również przepisy o opłatach i kosztach.
Z powyższego wynika, że do postępowania aktualizacyjnego prowadzonego przez samorządowe kolegium odwoławcze na podstawie art. 78 – art. 80 powołanej ustawy, stosuje się przepisy o opłatach i kosztach zawarte w Dziale IX kodeksu postępowania administracyjnego. Z treści cytowanego art. 79 ust. 7 nie wynika przy tym jakiekolwiek ograniczenie w stosowaniu przepisów dotyczących opłat i kosztów. W art. 79 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazano jednak, że: "Kolegium przyznaje w orzeczeniu, na wniosek właściwego organu, zwrot kosztów postępowania od użytkownika wieczystego, jeżeli oddaliło w orzeczeniu wniosek, o którym mowa w ust.
1. Jeżeli kolegium w orzeczeniu uznało wniosek za zasadny, przyznaje, na wniosek użytkownika wieczystego, zwrot kosztów od właściwego organu." Natomiast w art. 80 ust. 4 powołanej ustawy stwierdzono, że jeżeli sprzeciw [zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wnoszony od orzeczenia aktualizacyjnego kolegium] dotyczy wyłącznie kosztów postępowania, przepisu ust. 3 nie stosuje się [tj. nie traci mocy obowiązującej orzeczenie aktualizacyjne kolegium], a właściwy sąd rozstrzyga o kosztach postępowania postanowieniem na posiedzeniu niejawnym.
Z zestawienia cytowanych przepisów wynika, że o kosztach postępowania aktualizacyjnego samorządowe kolegium odwoławcze rozstrzyga w orzeczeniu aktualizacyjnym, wydawanym na podstawie art. 79 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w przypadku kwestionowania orzeczenia w tym zakresie przez uprawnioną stronę postępowania aktualizacyjnego, o kosztach tych orzeka ostatecznie sąd powszechny. Z analizy przepisów art. 78 – art. 81 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika przy tym, że orzeczenie aktualizacyjne samorządowego kolegium odwoławczego jest prawną formą rozstrzygania sprawy cywilnej dotyczącej aktualizacji wysokości opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste, które to orzeczenie nie podlega kontroli prawidłowości przez sąd administracyjny. Sprawa aktualizacji opłaty rocznej może bowiem być kwestionowana przez złożenie od orzeczenia kolegium sprzeciwu, co - według art. 80 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami - oznacza żądanie wnoszącego sprzeciw przekazania sprawy aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego do sądu powszechnego i utratę mocy obowiązującej orzeczenia kolegium.
Literalne unormowanie przez ustawodawcę w art. 79 ust. 6 i art. 80 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami formy prawnej i właściwości organu oraz sądu powszechnego rozstrzygania o kosztach postępowania aktualizacyjnego, określonego w art. 78 - art. 81 powołanej ustawy, wyklucza z odesłania zawartego w art. 79 ust. 7 ustawy stosowanie do postępowania aktualizacyjnego przepisów z Działu IX kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących formy prawnej orzekania o kosztach postępowania, unormowanej w art. 264 kpa. Sprawa kosztów postępowania aktualizacyjnego jest bowiem elementem orzeczenia aktualizacyjnego wydawanego przez samorządowe kolegium odwoławcze a następnie jest elementem orzeczenia sądu powszechnego, co oznacza jej cywilnoprawny charakter. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zielonej Górze nie było więc uprawnione do wydania zaskarżonego do Sądu I instancji postanowienia z zawartym w nim pouczeniem o możliwości jego zaskarżenia do sądu administracyjnego. O kosztach tych Kolegium mogło rozstrzygać jedynie w sposób określony w art. 79 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zaskarżone do Sądu I instancji postanowienie wydane więc zostało bez podstawy prawnej, a Sąd nie dostrzegając tej wady błędnie zastosował art. 151 ppsa, zamiast wydać orzeczenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa i w zw. z art. 79 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 ppsa, uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznając skargę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz w zw. z art. 79 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz w zw. z art. 193 ppsa, stwierdził nieważność postanowienia [...] z [...] kwietnia 2018 r., nr [...].
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 i art. 205 § 2 ppsa.