Uzasadnienie
Prezydent Miasta L. - działając na podstawie art. 4, 5 ust. 1, 6 ust. 1 pkt 1, 12 ust. 1 i 3, 14 ust. 1 i 2 oraz art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. nr 228 poz. 2255 ze zm./ - decyzją z dnia 29 lipca 2004 r. (...) przyznał Renacie C. zasiłek rodzinny na troje dzieci oraz dodatek do tego zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. zaś - po rozpoznaniu odwołania Renaty C. - decyzją z dnia 13 września 2004 r. (...) utrzymało w mocy tę decyzję, natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie - po rozpoznaniu skargi Renaty C. - wyrokiem z dnia 27 stycznia 2005 r. II SA/Lu 876/04 stwierdził nieważność decyzji odwoławczej.
Sąd uznał bowiem, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa, gdyż kolegium "rozpoznało bez podstawy prawnej odwołanie od decyzji administracyjnej wydanej przez organ I instancji".
Sąd podał, że właściwym do rozpoznania odwołania nie jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, lecz inny organ wskazany w ustawie /art. 127 par. 2 Kpa/, którym jest sąd rejonowy, jak stanowi art. 477[8] par. 2 Kpc, w brzmieniu nadanym art. 34 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wnosząc skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. zarzuciło:
- 1. "naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. nr 228 poz. 2255 ze zm./, a w konsekwencji art. 127 par. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego /t.j. Dz.U. nr 98 poz. 1071 ze zm./ poprzez błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że samorządowe kolegium odwoławcze nie jest uprawnione do rozpoznania odwołania od decyzji organu właściwego w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku, lecz sąd powszechny;
- 2. naruszenie prawa materialnego, wyrażonego w treści art. 56 ust. 1 w związku z art. 34 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. nr 228 poz. 2255 ze zm./ poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w wyniku wprowadzenia zmian do art. 477[8] ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego została ustanowiona kompetencja wyłączna sądu powszechnego do rozstrzygania odwołań od wszystkich decyzji w sprawach zasiłków rodzinnych i dodatków do zasiłków rodzinnych;
- 3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /t.j. Dz.U. 2001 nr 142 poz. 1591 ze zm./ poprzez przyjęcie, że organem odwoławczym od decyzji wójta, burmistrza lub prezydenta miasta w zakresie realizacji świadczeń rodzinnych jest sąd powszechny pomimo, że właściwość sądu nie wynika wprost i wyraźnie z przepisów prawa materialnego, tj. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. nr 228 poz. 2255 ze zm./;
- 4. naruszenie prawa materialnego tj. art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego /t.j. Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071 ze zm./ poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego;
- 5. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/, poprzez błędne uznanie, że w sprawie zachodzą przyczyny określone w art. 156 par. 1 pkt 1 i art. 156 par. 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium, co miało istotny wpływ na wynik sprawy".
W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej, analizując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przedstawiono, że kognicja sądów powszechnych w sprawach zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego została ustalona tylko na czas określony i tylko w odniesieniu do decyzji wydawanych przez organy, o których mowa w art. 56 ust. 1 tej ustawy - będące zarazem organami rentowymi w rozumieniu art. 477 par. 4 Kpc - natomiast art. 477[8] par. 2 Kpc w żadnym razie nie stanowi normy kompetencyjnej dla sądu powszechnego do rozpatrywania odwołań od decyzji organu właściwego - w rozumieniu art. 3 pkt 11 powołanej ustawy - tj. wójta, burmistrza lub prezydenta miasta i nie wyłącza drogi administracyjnego postępowania odwoławczego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Podobieństwo tej sprawy oraz sprawy I OSK 325/05 - również ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. - pozwala przytoczyć te same motywy, które zostały przedstawione w wyroku z dnia 14 września 2005 r., wydanym w tamtej sprawie.
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, stanowisko zaś sądu, że art. 477[8] par. 2 pkt 1 Kpc ustala wyłączną właściwość sądów rejonowych w sprawach o zasiłek rodzinny oraz o dodatki do zasiłku rodzinnego - czy też, aby sądy rejonowe były "innym organem odwoławczym", w rozumieniu art. 127 par. 2 in fine Kpa, powołanym do rozpatrywania odwołań od decyzji administracyjnych w miejsce organu administracji publicznej wyższego stopnia - nie znajduje uzasadnienia prawnego.
Zagadnienie właściwości organu odwoławczego w sprawach tego rodzaju, w których w pierwszej instancji decyzję wydał "organ właściwy" w rozumieniu art. 3 pkt 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych /tj. wójt, burmistrz lub prezydent miasta/, było już przedmiotem postanowienia z dnia 20 kwietnia 2005 r. I OSK 178/05 i zostało rozstrzygnięte na rzecz samorządowego kolegium odwoławczego.
Podzielając przedstawioną w powołanym postanowieniu ocenę prawną należy stwierdzić, że nowe brzmienie art. 477[8] par. 2 pkt 1 Kpc nadane ustawa o świadczeniach rodzinnych, nie daje podstaw do uznania, aby rozstrzygnięte decyzją administracyjną sprawy zostały przekazane do właściwości sądu powszechnego jako sprawy cywilne /sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych/ w rozumieniu art. 1 Kpc.
Sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych /art. 476 par. 2 Kpc/ podczas gdy wójt, burmistrz, czy prezydent miasta nie jest organem rentowym, o jakim mowa w art. 476 par. 4 Kpc.
Wójt, burmistrz lub prezydent miasta jest "organem właściwym" - w rozumieniu art. 3 pkt 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych - któremu powierzono prowadzenie postępowania w sprawie świadczeń rodzinnych /art. 20 ust. 2 powołanej ustawy/, do tego postępowania zaś stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego /art. 32 ustawy/, zatem art. 127 par. 2 Kpa i art. 17 pkt 1 Kpa, stąd organem odwoławczym jest samorządowe kolegium odwoławcze.
Z kolei sąd powszechny jest właściwy, na mocy art. 56 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, będącego przepisem o charakterze szczególnym, lecz tylko w sprawach odwołań od decyzji organów emerytalnych lub rentowych.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 185 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, przy czym - uznając, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek - na mocy art. 207 par. 2 powołanej ustawy odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.