Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 14 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 951/23

Uzasadnienie

Wyrokiem z 18 stycznia 2023 r. II SA/Gd 580/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. K. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. (Kolegium) z [...] maja 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 wyroku) oraz zasądził od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2 wyroku).

Kolegium zaskarżyło powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu na podstawie art. 173 § 1 i § 2 oraz art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U, z 2023 r. poz. 259, dalej jako: p.p.s.a.):

1. 1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej jako u.ś.r.) w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000., dalej jako k.p.a.) oraz art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., wyrażające się w zastosowaniu przez Sąd pierwszej instancji normy uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, gdy stan faktyczny i rozpatrywanej sprawy nie wypełniał hipotezy tej normy, co nastąpiło w wyniku błędnego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że stała lub długotrwała opieka lub pomoc osobie niepełnosprawnej wykluczająca podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia może obejmować także tzw. czynności dnia codziennego związane ze wspólnym prowadzeniem gospodarstwa domowego, podczas gdy prawidłowo zastosowana norma wyrażona art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r, w okolicznościach niniejszej sprawy winna prowadzić do wniosku, że brak aktywności zawodowej spowodowany choćby po części innymi okolicznościami niż konieczność bezpośredniej opieki i pielęgnacji osoby niepełnosprawnej, np. prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, nie może być uznany za okoliczność uzasadniającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które to naruszenie doprowadziło Sąd pierwszej instancji do błędnych ocen w zakresie podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia;
2. 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 80 k.p.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyrażające się w bezpodstawnym zanegowaniu przez Sąd pierwszej instancji dokonanej przez orzekające organy oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z którą brak jest związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej Skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem, co doprowadziło Sąd pierwszej instancji do przypisania orzekającym organom naruszeń prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca oraz do naruszenia art. 151 p.p.s.a. poprzez odmowę zastosowania wyrażonej nim normy w sprawie,
3. 3. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 §1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 106 § 1 oraz art. 133 § 1 oraz w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., polegające na przekroczeniu granic sądowej kontroli administracji poprzez sformułowanie przez Sąd w miejsce zanegowanej oceny orzekających organów, własnej oceny zebranych w sprawie dowodów i wynikających z nich okoliczności faktycznych sprawy, co doprowadziło do błędnego zastosowania prawa materialnego i nieuzasadnionego uchylenia wydanej w sprawie decyzji;

które to naruszenia doprowadziły Sąd pierwszej instancji do:

4 naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy w sprawie nie doszło do naruszenia przez orzekający organ norm prawa materialnego i procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do uwzględnienia w miejsce oddalenia skargi.

Mając powyższe na uwadze Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz obciążenie kosztami postępowania Skarbu Państwa.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przed przystąpieniem do rozpoznania skargi kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy zawisłej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Organy obu instancji odmówiły przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organy wyjaśniły, że w sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem z zebranego materiału dowodowego wynika, iż nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem bowiem zakres tejże opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. Kolegium przytoczyło zakres czynności wykonywanych przez stronę w ramach sprawowanej opieki nad mężem, wskazując jednocześnie, że w jego ocenie są to zwykle czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które nie kolidują z podjęciem zatrudnienia, podobnie jak zakupy czy wizyty u lekarza. Osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, chodzą na zakupy, spacery, do lekarza, załatwiają sprawy urzędowe. Taki zakres opieki, który polega na pracach w gospodarstwie domowym, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, robieniu zakupów czy załatwianiu spraw urzędowych nie wymusza na osobie sprawującej opiekę rezygnacji z podjęcia zatrudnienia.

Reasumując w ocenie Kolegium z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, iż stan męża skarżącej oraz czasowy i przedmiotowy zakres sprawowanej nad nim opieki nie wyklucza podejmowania przez nią zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu, tak jak pracowała w okresie od sierpnia 2020r. do marca 2021 r. Kolegium podkreśliło, iż większość czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą polega na pomocy mężowi, który w dużej mierze jest samodzielny. Część z tych czynności może być wykonywana w godzinach porannych przed pracą lub wieczornych. Normalną rzeczą jest pomoc chorującemu członkowi najbliższej rodziny. Pomoc taka byłaby zapewne przez stronę świadczona mężowi z racji jego chorób, nawet w sytuacji, gdyby nie legitymował się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sama okoliczność wykonywania wyżej wskazanych czynności wynika z ogólnego obowiązku alimentacyjnego wobec męża i najbliższych członków rodziny, jaki płynie z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy.

Uzasadniając wyrok wyjaśnił, że skonfrontowanie potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności męża skarżącej, wymagającego stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji z wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi całodobowo przez skarżącą, nie pozostawiało w wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia.

Sąd zwrócił uwagę, że z trzech przeprowadzonych w toku postępowania w dniach 31 maja 2021 r., 3 grudnia 2021 r. oraz 13 grudnia 2021 r. wywiadów środowiskowych wynika, że u męża skarżącej w maju 2020 r. rozpoznano ANCA – zapalenie naczyń z zajęciem nerek i płuc, stan po EBUS. Poza tym mężczyzna cierpi również na przewlekłą chorobę nerek, nadciśnienie tętnicze, stłuszczenie wątroby, kamicę żółciową, Helicobacter pylori, rozedmę płuc. Podczas kolejnego wywiadu dodano adnotację, iż stan zdrowia męża wnioskodawczyni znacznie się pogorszył. Podczas badania tomografii komputerowej przeprowadzonego 10 listopada 2021 r. wykryto dwa guzy na płucach.

Ponadto znacznie pogorszył mu się wzrok. Według zaleceń w związku ze stanem zdrowia osoby wymagającej opieki konieczny jest bezwysiłkowy tryb życia, ciągła kontrola masy ciała, ciśnienia, nawilżanie skóry, dieta bogata w witaminę D. Mąż strony został również skierowany do leczenia w związku ze zdiagnozowaniem wspomnianych guzów na płucach. Do czynności opiekuńczych sprawowanych przez skarżącą należy natomiast m.in.:

1. 1. pomoc w czynnościach higienicznych – w tym codzienna kąpiel w pozycji siedzącej, moczenie nóg 2 razy dziennie, pomoc w prowadzeniu do toalety i podmywaniu, smarowanie oliwką całego ciała po każdej kąpieli, obcinanie paznokci, strzyżenie,
2. 2. codzienna pomoc w przygotowywaniu ubrań oraz ubieraniu,
3. 3. mierzenie ciśnienia 2 razy dziennie,
4. 4. codzienne przygotowywanie posiłków,
5. 5. sprzątanie, pranie, prasowanie, zakupy,
6. 6. udział w wizytach lekarskich i wykupowanie recept,
7. 7. załatwianie spraw urzędowych,
8. 8. czynności sezonowe – przygotowanie i noszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze,
9. 9. codzienne wyjście na spacery,
10. 10. masowanie 2 razy dziennie, oklepywanie 1 raz dziennie,
11. 11. czuwanie podczas snu.

Pracownik socjalny przeprowadzający przedmiotowe wywiady środowiskowe nadmienił, że wszystkich czynności skarżąca dokonuje samodzielnie, bez niczyjej pomocy. Podkreślono również, że choroba jest nieuleczalna, a wraz z jej postępowaniem, co ma miejsce w niniejszej sprawie, zwiększa się zakres obowiązków skarżącej. Wskazano też, że mąż strony może sam zostać w domu na 1-2 godziny, lecz kobieta jest wówczas pod telefonem. W ramach wszystkich przeprowadzonych wywiadów pracownik socjalny doszedł do wniosku, że opieka pełniona przez skarżącą jest całodobowa. W ocenie Sądu należało również nadmienić, że 13 grudnia 2021 r. skarżąca złożyła oświadczenie, w którym wskazała, że kiedy była w pracy w godzinach między 16-20 to opiekę nad niepełnosprawnym ojcem sprawowała ich córka – K. K. Z akt sprawy wynika natomiast, że córka skarżącej obecnie pracuje zawodowo i prowadzi osobne gospodarstwo domowe.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad mężem z określonym zajęciem zarobkowym. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do pogarszającego się stanu zdrowia i znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne.

Sąd zwrócił uwagę, że przy wielu schorzeniach o znacznym stopniu zaawansowania osoba sprawująca opiekę przez większość czasu zobligowana jest do czuwania nad chorym, by móc nieść mu niezbędną i niezwłoczną pomoc w razie nagłej potrzeby. Z tego względu skarżąca, mimo tego, że jej mąż jest samodzielny przy wykonywaniu niektórych czynności, nie jest w stanie zostawić go w domu samego na dłużej niż 1-2 godziny, co w ocenie Sądu uniemożliwia podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze godzin.

Reasumując Sąd doszedł do wniosku, że opieka sprawowana przez skarżącą jest codzienna i ciągła, a materiał dowodowy nie potwierdza stanowiska organu odwoławczego, że ogranicza się do wykonywania przede wszystkim czynności życia codziennego, które mogłyby być przez nią podejmowane po godzinach pracy. Ponadto, zakres opieki uniemożliwia skarżącej skuteczne zatrudnienie w jakimkolwiek wymiarze z uwagi na potrzeby męża związane z jego stopniem niepełnosprawności i stanem zdrowia, który nie rokuje poprawy w przyszłości. Orzekające w sprawie organy dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wydając decyzje naruszające w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organów polegało w ocenie Sądu Wojewódzkiego przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy zatrudnieniem a opieką stanowioną przez skarżącą. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające pozwoliło na zgromadzenie materiałów, których analiza umożliwia dokonanie właściwego rozstrzygnięcia merytorycznego przez organ.

Zarówno sposób sformułowania zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej jak i ich uzasadnienie wskazuje, że w ocenie Kolegium Sąd pierwszej instancji niesłusznie przypisał organowi wadliwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego uznając, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem przez Skarżącą opieki nad mężem a zaprzestaniem (niepodejmowaniem) przez nią zatrudnienia. Kolegium podkreślało, że rodzaj i zakres czynności wykonywanych przez Skarżącą nie jest w sprawie kwestionowany. Organy ustaliły listę czynności, które Skarżąca wykonuje w związku z opieką nad mężem.

Sąd ustaleń tych nie kwestionował. Istota dokonanej przez organy, a negowanej przez Sąd oceny sprowadza się do tezy, że czynności wskazywane przez Skarżącą z uwagi na ich wymiar czasowy, stopień zaangażowania opiekuna oraz możliwość elastycznego planowania w ciągu dnia nie wykluczają obiektywnie rzecz biorąc podjęcia zatrudnienia. Sąd pierwszej instancji w żaden sposób nie podał kryteriów, wedle których obiektywnie rzecz biorąc uznać można, że codzienna (poranna i wieczorna) toaleta, mierzenie 2 razy dziennie ciśnienia krwi, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, zakupy, udział w wizytach lekarskich, realizacja recept, załatwiania spraw urzędowych, czynności sezonowe (w tym m.in. czynności ogrodnicze), codzienne wyjścia na spacer, dwukrotne w ciągu dnia masowanie i codzienne oklepywanie a także czuwanie podczas snu nad niepełnosprawnym, nie pozwalają wygospodarować w czasie dnia czasu na pracę zawodową.

Przeciwnie, właśnie zważywszy, że większość spośród powyższych czynności ma charakter zwyczajnych czynności dnia codziennego, wykonywanych w każdym gospodarstwie domowym, można w oparciu o tzw. doświadczenie życiowe, bez potrzeby formułowania specjalistycznych ocen uznać, iż są to czynności, które przy zachowaniu wymaganej staranności można tak zaplanować i zorganizować by wygospodarować czas na aktywność zawodową. Czynności te - nawet gdy uznać je za wykonywane w związku z opieką nad niepełnosprawnym, co samo w sobie jest w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. dyskusyjne - nie wymagają stałej, ciągłej, a zatem przerywanej tylko krótkimi i nieprzewidywalnymi okresami czasu, obecności opiekuna.

Uzasadniając powyższe stanowisko Kolegium podkreślało, że w świetle art. 80 k.p.a. o naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów można mówić wtedy, gdy w ramach tej oceny okoliczności faktyczne sprawy zostaną ustalone w sposób sprzeczny z prawidłami logiki, zasadami doświadczenia życiowego, w wyniku przeinaczenia ocenianych treści badanych dokumentów, czy też z pominięciem istotnych dla sprawy dowodów (tak m.in. NSA w wyroku z 15 lutego 2019 r., I OSK 606/18). Żadna z tych postaci naruszenia art. 80 k.p.a. w sprawie nie miała miejsca, w szczególności organowi nie można zarzucić, że oceniał zebrany materiał dowodowy wbrew wskazaniom logiki i doświadczenia życiowego. Stanowiło, to w ocenie Kolegium naruszenie art. 80 k.p.a. w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Odnosząc się do tak przedstawionej argumentacji Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że jak wynika z akt sprawy i na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, Skarżąca wskazywała, że musi pozostawać do stałej dyspozycji męża, nie może zostawić go samego na więcej niż 2 godziny, wyjaśniała również, że kiedy pracowała wieczorami, w opiece nad mężem zastępowała ją córka, która jednak podjęła obecnie zatrudnienie. Sąd kasacyjny dostrzega, że Kolegium w uzasadnieniu decyzji wskazywało, że Skarżąca nie wyjaśniła, z czego wynika, że nie może męża zostawić samego na więcej niż dwie godziny. Jeżeli jednak okoliczność ta wymagała w ocenie organu odwoławczego doprecyzowania, zobligowany był on wyjaśnić ją w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego, w trybie art. 136 § 1 k.p.a. Okoliczność ta ma podstawowe znaczenie dla rozpoznania sprawy, zasady doświadczenia życiowego przeczą tezie o możliwości podjęcia czy też kontynuowania zatrudnienia w sytuacji, w której nie jest możliwe opuszczenie domu na dłużej niż dwie godziny.

Sąd kasacyjny zwraca również uwagę, że jak wynika z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji Skarżącej został przyznany od 1 kwietnia 2021 r. specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie art. 16a u.ś.r. Świadczenie to przysługuje zgodnie z ust 1 cytowanego artykułu małżonkom, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W realiach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że przyznając Skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy od 1 kwietnia 2021 r. organy uznały, że spełnia ona przesłanki do jego przyznania, to jest że nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celi sprawowania stałej opieki nad mężem. Innymi słowy, przyznając Skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy organ uznał, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką nad mężem.

Skarżąca wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła 13 maja 2021 r., a więc po upływie około 6 tygodni pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ani w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, ani w uzasadnieniu decyzji Kolegium nie wyjaśniono z jakich powodów na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przestał istnieć związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przez Skarżącą opieką nad mężem a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, to jest w jak zmniejszył się zakres wykonywanych przez nią czynności opiekuńczych. Skoro jak wynika z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych stan zdrowia męża Skarżącej nie uległ poprawie od daty sporządzenia pierwszego wywiadu to jest od 31 maja 2021 r. to zasady logiki i doświadczenia życiowego nie pozwalają na przyjęcie, by zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą uległ zmniejszeniu w taki sposób by przestał istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad mężem.

W ocenie Sądu kasacyjnego, przywołane wyżej okoliczności świadczą o tym, że Kolegium dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego naruszyło zasady wynikające z art. 80 k.p.a., co czyni niezasadnym zarzut naruszenia przez Sąd przepisów postępowania w tym zakresie.

Wbrew stanowisku Kolegium Sąd nie naruszył powiązanych z zarzutem naruszenia art. 80 k.p.a. przepisów p.p.s.a. to jest art. 133 § 1, 145 § 1 pkt 1 lit. c, 151 oraz 106 § 1 i art. 3 § 1 p.p.s.a. Sąd przeprowadził kontrolę zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem kryterium jej zgodności z prawem, to jest stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. Uznając, że decyzja narusza przepisy postępowania uchylił ją na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie zachodziły bowiem podstawy do oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym z uwagi na zgłoszenie przez skarżącą wniosku o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, przy braku wniosku organu o rozpoznanie sprawy na rozprawie (art. 119 pkt 2 p.p.s.a).

W konsekwencji, przywołany jako wzorzec kontroli art. 106 § 1 p.p.s.a. w świetle którego po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle przedstawia na podstawie akt stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów skargi nie mógł zostać przez sąd naruszony.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Kolegium wskazywało, że nie podziela stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż stała lub długoterminowa opieka lub pomoc osobie niepełnosprawnej może obejmować także tzw. czynności dnia codziennego związane ze wspólnym prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Odnosząc się do tego zarzutu Sąd kasacyjny wskazuje, że wbrew stanowisku Kolegium, oceniając związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką, wiązać go należy z zakresem tej opieki, który obejmuje tak czynności wykonywane w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak i działania stricte obsługowe. Opieka nad osobą niepełnosprawną to nie tylko działania o charakterze obsługi, ale i równie istotne, wymagające zaangażowania i czasu - prace związane ze wspólnym prowadzeniem domu, których osoba wymagająca pomocy nie jest w stanie zrealizować samodzielnie. Sytuacja opiekunów osób niepełnosprawnych obejmuje więc tak działania pomocowe (typu: podawanie leków, mycie, czynności higieniczne, itp.), jak i czynności uznawane za "codzienne", powszechnie wykonywane w każdej rodzinie, jak: przygotowanie posiłku, sprzątanie, pranie, itp. Istotnym jest, że nawet podczas tych "codziennych" zadań, opiekun niepełnosprawnego, musi jednocześnie być gotowy do świadczenia mu pomocy. Nierzadko jest zmuszony do ciągłego czuwania nad podopiecznym, co czyni codzienne, powszechne obowiązki dużo bardziej absorbującymi i czasochłonnymi.

W odniesieniu do sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych każdorazowego rozważenia wymaga więc charakter wykonywanych przez nie czynności opiekuńczych – nawet tych związanych z przygotowaniem posiłku, utrzymaniem czystości w mieszkaniu, przygotowaniem ubrań, etc. Zawsze należy mieć tu na uwadze, że wpisują się one w codzienność opiekunów osób niezdolnych do samodzielnego wykonania nawet tak wydawałoby się prostych, codziennych zadań. To właśnie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi i opiekuńczymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień (por. stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 9 maja 2024 r. I OSK 1404/23).

Zatem zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. również uznać należało za niezasadny.

Podsumowując uznać należy że aczkolwiek zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej okazały się niezasadne, to jednak przedwcześnie Sąd pierwszej instancji uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przez Skarżącą opieką nad mężem a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. W realiach niniejszej sprawy koneiczne jest dokonanie przez organ ponownej oceny materiału dowodowego i ewentualnie jego uzupełnienie we wskazanym wyżej zakresie w trybie art. 136 § 1 k.p.a. a następnie dokonanie jego oceny zgodnie z przedstawioną wyżej wykładnią art. 17 us. 1 u.ś.r. Oznacza to, że pomimo częściowo błędnego uzasadnienia wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, jednak rozpoznając ponownie sprawę organ związany będzie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku NSA.

Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie pełnomocnik Kolegium – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.