Uzasadnienie
Burmistrz Miasta i Gminy Jabłonowo Pomorskie wnioskiem z 3 stycznia 2024 r. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu między nim a Prezydentem Miasta Gdańsk, wnosząc o wskazanie Prezydenta Miasta Gdańsk jako organu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt A.D. oraz jej małoletnich dzieci w domu dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 1 września 2023 r. Prezydent Miasta Gdańsk zwrócił się do Burmistrza Miasta i Gminy Jabłonowo Pomorskie o podanie danych w celu wystawienia noty obciążeniowej za pobyt w/w osób w [..] Domu Samotnej Matki im. [..] w Gdańsku. W związku z powyższym, pismem z 1 września 2023 r. poinformowano, że wskazana osoba, chociaż posiada na terenie Gminy miejsce zameldowania, to od wielu lat nie zamieszkuje na terenie Gminy, w związku z czym Burmistrz Miasta i Gminy Jabłonowo Pomorskie nie jest organem właściwym do ponoszenia kosztów związanych z udzieloną pomocą. Decyzją Prezydenta Miasta Gdańska z 11 września 2023 r., nr PS.WROB.4015-1185/740/2023 A.D. wraz z dwójką małoletnich dzieci została skierowana do domu dla matek z dziećmi i kobiet w ciąży od dnia 31 sierpnia do dnia 30 listopada 2023 r. i zobowiązana do poniesienia częściowej odpłatności za pobyt.
Pismem z 18 września 2023 r. Zastępca Dyrektora do spraw usług społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku poinformował Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Jabłonowie Pomorskim, że A.D. jest osobą bezdomną, której udzielono świadczenia w miejscu pobytu ze względu na szczególną, uzasadnioną sytuację, jednak to gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały jest zobowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenie w miejscu pobytu wnioskującej.
W odpowiedzi Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jabłonowie Pomorskim ponownie stwierdził, że Gmina Jabłonowo Pomorskie nie jest właściwa do zwrotu wydatków z tytułu przyznanych świadczeń, z uwagi na zamieszkiwanie wnioskującej o świadczenie na terenie Gdańska przed jej umieszczeniem w Domu Samotnej Matki.
W związku z nadsyłanymi notami księgowymi obciążającymi Miasto i Gminę Jabłonowo Pomorskie kosztami udzielonej pomocy oraz brakiem reakcji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Gdańsku na kolejne pismo (z dnia 3 listopada 2023 r.) wyjaśniające niewłaściwość Gminy Jabłonowo Pomorskie do zwrotu wydatków związanych z udzieloną pomocą, Burmistrz Miasta i Gminy Jabłonowo Pomorskie uznał za konieczne wystąpienie z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Gdańsk wniósł o jego odrzucenie, a w przypadku uznania, że nie zachodzą przesłanki do odrzucenia wniosku, o wskazanie jako właściwego do rozpatrzenia sprawy Burmistrza Miasta i Gminy Jabłonowo Pomorskie. W uzasadnieniu wskazano, że spór dotyczy zwrotu wydatków na podstawie art. 101 ust. 7 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Z treści tego przepisu nie wynika, aby zwrot poniesionych wydatków podlegał rozstrzygnięciu w formie decyzji administracyjnej, co z kolei wskazuje, że nie doszło do sporu pomiędzy organami, który mógłby zostać rozstrzygnięty przez Naczelny Sąd Administracyjny. W przypadku nieuwzględnienia powyższej argumentacji, Prezydent Gdańska wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy Jabłonowo Pomorskie jako organu właściwego, wskazując, że wskazana osoba jest osobą bezdomną w rozumieniu przepisu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, a ostatnie miejsce zameldowania posiada w Gminie Jabłonowo Pomorskie, zaś pomoc została udzielona wyłącznie z uwagi na zaistnienie okoliczności, o których mowa w przepisach art. 101 ust. 3 w zw. z art. 101 ust. 4 i art. 47 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Gminie Gdańsk przysługuje roszczenie o zwrot poniesionych wydatków, co nastąpi poprzez skierowanie powództwa do właściwego sądu powszechnego.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego; Dz.U. z 2023 r., poz. 775; dalej: k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
Spór o właściwość może powstać na gruncie realizacji kompetencji organów do załatwienia konkretnej i indywidualnej sprawy administracyjnej. Istotą rozstrzygnięcia sporu, którego podstawę stanowi rozbieżność stanowisk organów administracji publicznej w zakresie wykładni i stosowania regulacji wyznaczającej właściwość tych organów jest zatem wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy administracyjnej przez wydanie rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie administracyjnej, co do zasady załatwianej w formie decyzji administracyjnej. Trafne jest stanowisko Prezydenta Miasta Gdańsk, że zaistniały w sprawie stan faktyczny nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na podjęcie rozstrzygnięcia przez wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy. Zwrócić należy uwagę, że warunkiem rozstrzygnięcia sporu przez wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy jest także stwierdzenie, że rozbieżności interpretacyjne organów na tle regulacji kompetencyjnej mają charakter realny (a nie pozorny), aktualny (a nie potencjalny) i konkretny (a nie abstrakcyjny). Podkreślenia wymaga, że Prezydent Miasta Gdańsk, decyzją z 11 września 2023 r., nr PS.WROB.4015-1185/740/2023 załatwił indywidualną sprawę administracyjną, przyznając wnioskodawczyni pomoc w formie skierowania do domu dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży w okresie 31 sierpnia - 30 listopada 2023 r. i ustalając obowiązek poniesienia przez wnioskodawczynię częściowej odpłatności za pobyt. Sprawa z wniosku z 31 sierpnia 2023 r. o przyznanie pomocy w formie udzielenia schronienia nie została przekazana Burmistrzowi Miasta i Gminy Jabłonowo Pomorskie na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. Prezydent Miasta Gdańsk nie uznał się zatem za organ niewłaściwy do załatwienia sprawy administracyjnej. Wyłącznie sytuacja, w której organ, do którego strona zwróciła się o załatwienie sprawy, uznaje się za niewłaściwy i przekazuje podanie w drodze postanowienia na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. innemu organowi, zaś organ, któremu podanie przekazano uważa, że nie jest organem właściwym, daje podstawy do wystąpienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu na podstawie art. 4 p.p.s.a.
W przedstawionej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu sprawie nie doszło do sytuacji, w której organy przestrzegając obowiązku określonego w art. 19 k.p.a. zakwestionowały swoją właściwość w indywidualnej sprawie administracyjnej. Sprawa ta została przez organ załatwiona. Kwestią sporną pozostaje wyłącznie dokonanie rozliczeń pomiędzy gminą miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie, która udzieliła pomocy doraźnej z uwagi na szczególnie uzasadnioną sytuację osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, a gminą, do której wystąpiono o zwrot poniesionych wydatków. Sprawa ta nie ma charakteru sporu o właściwość, który może zostać rozstrzygnięty przez Naczelny Sąd Administracyjny w drodze wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy. Słuszność ma Prezydent Miasta Gdańsk, że zaistniały spór nie ma charakteru sporu o właściwość organów. Rozliczenia między gminami następujące na podstawie art. 101 ust. 7 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901) nie są załatwiane w formie decyzji administracyjnej. Nie można mówić o wystąpieniu w tych sprawach sporu o właściwość, do którego rozstrzygnięcia właściwy byłby Naczelny Sąd Administracyjny. Spór o zwrot wydatków nie ma bowiem charakteru administracyjnego, a stanowi sprawę cywilną w rozumieniu art. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 1550) – por. postanowienia NSA z: 28 lutego 2007 r., I OW 73/06; 22 grudnia 2008 r., I OW 97/08; 5 marca 2010 r., I OW 204/09; 2 lipca 2010 r., I OW 55/10; 8 lutego 2012 r., I OW 201/11; 3 grudnia 2013 r., I OW 248/13; 27 sierpnia 2021 r., I OW 17/21; 10 listopada 2021, I OW 49/21; 22 czerwca 2022 r., I OW 4/22.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w związku z art. 15 § 2, art. 64 § 3 i art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie całego uiszczonego wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a.