Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 26 października 2022 r. Burmistrz Miasta Ł. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość poprzez wskazanie Prezydenta Miasta Ś. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku Z. G. o udzielenie schronienia w schronisku dla bezdomnych od dnia 1 grudnia 2021 r.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Z. G. w dniu [...] października 2021 r. zwrócił się do Prezydenta Miasta Ś. o udzielenie schronienia w schronisku dla bezdomnych od dnia [...] października 2021 r. Zarówno Burmistrz Miasta Ł. jak i Prezydent Miasta Ś. nie uznali się za organ właściwy w tej sprawie. W wyniku rozstrzygnięcia powyższego negatywnego sporu Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 lipca 2022 r., I OW 31/22 wskazał Prezydenta Miasta Ś. jako organ właściwy w sprawie. W motywach ww. postanowienia wskazano, iż w sprawie mamy do czynienia z przypadkiem szczególnie uzasadnionym w rozumieniu art. 101 ust. 3 ustawy z dnia 13 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2021.2268 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", a to w związku z sytuacją osobistą ubiegającego się o świadczenie.
Zawiadomieniem z dnia [...] września 2022 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ś. przekazał do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. kolejny wniosek Z. G., tym razem z dnia [...] września 2022 r., z którego wynika, że wnioskujący "prosi o schronienie od [...] grudnia 2021". W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł., powołując się na ww. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2022 r., I OW 31/22, zwrócił wniosek do nadawcy. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ś. pismem z dnia [...] października 2022 r. wyjaśnił, że w stosunku do Z.G. została wydana decyzja w przedmiocie prawa do tymczasowego schronienia i Ośrodek ten takiej pomocy udzielił stronie. Jednocześnie do tegoż Ośrodka wpłynął kolejny wniosek Z.G. o pomoc w zakresie schronienia, począwszy od dnia [...] grudnia 2021 r. Ośrodek wskazał także, iż ww. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2022 r. określa organ właściwy do orzekania, ale nie ingeruje w treść decyzji administracyjnej. W wykonaniu tegoż postanowienia Prezydent Miasta Ś. udzielił Z.G. wnioskowanej pomocy wyłącznie w okresie października i listopada 2021 r.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Prezydent Miasta Ś. wskazał, iż kolejnego wniosku Z. G. o udzielenie schronienia od dnia [...] grudnia 2021 r. nie należy traktować w identycznych kategoriach prawnych i faktycznych, co te wyrażone w motywach ww. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2022 r., bowiem stan faktyczny uległ zmianie. Z wywiadu przeprowadzonego w dniu [...] września 2022 r. na okoliczność wniosku o udzielenie schronienia od dnia [...] grudnia 2021 r. wynika, że sytuacja wnioskującego o świadczenie została ustabilizowana, a podjęte wobec niego działania wpłynęły na poprawę jego kondycji zdrowotnej. Nie można zatem mówić o okolicznościach, o których wspomina art. 101 ust 3 u.p.s. Wnioskujący o pomoc jest dotknięty problemem bezdomności, który należy traktować na zasadach ogólnych u.p.s., zaś Gmina Ł. od czasu zainicjowania sporu o właściwość wnioskiem z dnia [...] października 2021 r., nie wykazała zainteresowania losem podopiecznego. Bierność ze strony Gminy Ł. stanowi próbę przeniesienia powinności we wsparciu Z.G. na Gminę Ś. Takie zachowanie nie jest zgodne z intencją ustawodawcy w obszarze niesienia pomocy osobom bezdomnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie spór o właściwość występuje między Prezydentem Miasta Ś. i Burmistrzem Miasta Ł., bowiem żaden z tych organów nie uznał się za właściwy do rozpoznania wniosku Z. G. dotyczącego przyznania tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych od dnia [...] grudnia 2021 r. Rozstrzygając ów spór wypada wskazać, iż zgodnie z art. 48 u.p.s. osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona, a udzielenie schronienia następuje przez przyznanie tymczasowego schronienia w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych albo schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi (art. 48a ust. 1 u.p.s.). W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że co do zasady o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach pomocy społecznej decyduje miejsce zamieszkania strony (art. 101 ust. 1 u.p.s.). Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki. W sprawie, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.), zaś we wszystkich przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 103 ust. 3 u.p.s.) (vide: I.Sierpowska: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2009, s. 396; W.Maciejko [w:] W.Maciejko, P.Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2010, s. 402; postanowienie NSA z dnia 13 maja 2011 r., I OW 196/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z niekontrowersyjnych okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż wnioskujący o pomoc społeczną jest bezdomnym w rozumieniu art. 6 pkt 8 in fine u.p.s., bowiem jest osobą niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ostatnim miejscem zameldowania Z. G. była miejscowość W., ul. O. [...] w gminie Ł. Od ponad trzech lat nie posiada on jednak stałego miejsca zamieszkania ani pobytu. Przez okres kilkunastu miesięcy przebywał u swojego rodzeństwa w gminie Ż., w powiecie ś., ale z powodu konfliktu z siostrą w styczniu 2021 r. opuścił to mieszkanie. Od tego czasu przebywał m.in. na ulicy, sypiając w parkach. Powyższy sposób życia sprawił, iż w okresie od dnia [...] do [...] października 2021 r. Z.G., z uwagi na zły stan zdrowia, trafił szpitala w Ś. Powyższe okoliczności wskazywałoby, że to przepis art. 101 ust. 2 u.p.s. winien wyznaczać organ gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały wnioskodawcy, jako właściwy w niniejszej sprawie. Prowadziłoby to jednak do niedopuszczalnego zignorowania szczególnej sytuacji osobistej ubiegającego się o świadczenie, o której mowa w art. 101 ust. 3 u.p.s. Przyjmuje się, że sytuacje, do których ma zastosowanie powyższa regulacja występują wówczas gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie, którego właściwość wynikałaby z przepisu art. 101 ust. 1 lub ust. 2 u.p.s., choćby wskutek braku mieszkania, niepełnosprawności, niezdolności do pracy z powodu choroby, aktualnego stanu zdrowia, całkowitego uzależnienia egzystencji strony od bieżących świadczeń pomocy społecznej udzielanych w miejscu pobytu (vide: wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 maja 2012 r., II SA/Lu 311/12; postanowienie NSA z dnia 30 października 2014 r., I OW 102/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W realiach niniejszej sprawy jest bezsporne, że Z.G. nie mieszka ani nie przebywa w miejscu swego ostatniego zameldowania na pobyt stały. W okresie październik–listopad 2021 r. przebywał w schronisku dla bezdomnych, dokąd trafił po wyjściu ze szpitala. Oceniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, iż sytuacja osobista wnioskującego o pomoc jest trudna. W momencie ubiegania się o schronienie wnioskodawca, będąc bezdomnym, nie pracował, nie uzyskiwał dochodów i nie miał środków do życia. Jakkolwiek powyższe okoliczności nie mają samodzielnie waloru przypadku szczególnie uzasadnionego, o którym mowa w art. 101 ust. 3 u.p.s., to waloru takiego nabierają zważywszy na zbliżający się okres zimowy, w którym wnioskodawca ubiegał się o świadczenie w postaci tymczasowego schronienia. Brak schronienia w owym okresie, z uwagi na nadchodząca zimową aurę, mógł zagrażać nie tylko zdrowiu, ale i życiu wnioskodawcy. Powyższe każe obiektywnie przyjąć, iż wnioskodawca, z uwagi na swą osobistą sytuację, nie miał możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia w postaci schronienia w organie, którego właściwość wynikałaby z przepisu art. 101 ust. 2 u.p.s., a którego siedziba znajduje się ponad dwieście pięćdziesiąt kilometrów od miejsca pobytu wnioskodawcy. Ponadto z okoliczności sprawy nie wynika w sposób wyraźny aby ustały te okoliczności, które legły u podstaw wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny ww. postanowienia z dnia 5 lipca 2022 r. Okoliczność, iż składając kolejny wniosek o umieszczenie w schronisku Z. G. nie przebywał już w szpitalu, a przez okres dwóch miesięcy przebywał w schronisku dla bezdomnych, nie oznacza, iż zupełnie odpadły spośród powodów rozstrzygnięcia sporu o właściwość okoliczności związane ze złym stanem jego zdrowia, które legły u podstaw zastosowania art. 101 ust. 3 u.p.s., jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia poprzedniego sporu o właściwość między tymi samymi organami. Przyjmuje się natomiast, iż przy stosowaniu przepisów ustalających właściwość organów pomocy społecznej należy mieć na względzie te okoliczności, które, z uwagi na sytuację osobistą wnioskodawcy, mogą zaważyć na tym, czy ewentualna pomoc będzie efektywna oraz, czy w jakimkolwiek stopniu będzie ona realizowała ustawowe cele pomocy społecznej (vide: postanowienie NSA z dnia 13 grudnia 2012 r., I OW 158/12; postanowienie NSA z dnia 18 maja 2017 r., I OW 94/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższy walor zachowuje uznanie, iż w niniejszej sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, w rozumieniu art. 101 ust. 3 u.p.s..
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. w związku z art. 101 ust. 3 u.p.s. wskazano Prezydenta Miasta Ś. jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku Z. G. o przyznanie tymczasowego schronienia.