Uzasadnienie
Burmistrz Miasta Ustroń wnioskiem z dnia 4 listopada 2021 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem m.st. Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do prowadzenia postępowania wobec M. M. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i żądania ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, że pismem z dnia 7 czerwca 2021 r. Prezydent m.st. Warszawy przesłał Burmistrzowi Miasta Ustroń dokumentację dotyczącą M. M. (tj. m.in. wyrok Sądu Rejonowego w Cieszynie z dnia 23 kwietnia 2015 r. uchylający orzeczenie sądowe podwyższające kwotę alimentów na dzieci z dnia 13 listopada 2014 r.) celem przeprowadzenia postępowania administracyjnego zgodnie z art. 150 § 1 K.p.a. Burmistrz Miasta Ustroń uchylił w trybie wznowieniowym decyzje przyznające prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2016/2017 i 2017/2018 z uwagi na fakt, że M. M. w oświadczeniu z dnia 12 października 2017 r. poinformowała, że z dniem 1 listopada 2017 r. będzie zamieszkiwać w Warszawie. Burmistrz Miasta Ustroń przekazał ostateczne decyzje uchylające Prezydentowi m.st. Warszawy jako organu właściwego wierzyciela.
W dniu 18 października 2021 r. do Burmistrza Miasta Ustroń wpłynęło pismo Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 8 października 2021 r., z którego wynika, że tamtejszy organ uznał, że nie jest właściwy do wydania decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W treści tego pisma wskazano, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r., poz. 877 ze zm.) albowiem tamtejszy organ nie realizował wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie 2016/2017 i 2017/2018.
W ocenie wnioskodawcy powyższe stanowisko jest błędne. M. M. od listopada 2017 r. zamieszkuje w Warszawie i tam znajduje się jej centrum życiowe. W świetle art. 19 ust. 4 ww. ustawy organem właściwym do ustalania i dochodzenia świadczeń nienależnie popranych wobec M. M. jest Prezydent m.st. Warszawy.
W odpowiedzi na wniosek Prezydent m.st. Warszawy wniósł o jego oddalenie, wskazując że w pierwszej kolejności należy zbadać w jakiej dacie, kiedy miało miejsce zdarzenie polegające na powzięciu informacji o zmianie miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie alimentacyjne. Innymi słowy, aby zastosować procedurę ustaloną w art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zdarzenie polegające na powzięciu informacji o zmianie miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie alimentacyjne musiałoby zaistnieć dopiero po wejściu w życie ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie niektórych ustaw związanych ze świadczeniami na rzecz rodziny (Dz. U. z 2021 r., poz. 1162).
Gdyby zaś zdarzenie polegające na powzięciu informacji o zmianie miejsca zamieszkania osoby, której przyznano świadczenie alimentacyjne zaistniało przed wejściem w życie ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. to do zastosowania nowej normy prawnej zawartej w art. 19 ust. 4 ww. ustawy, tak jak tego chce Burmistrz Miasta Ustroń, musiałby upoważniać wyraźnie dodatkowa norma prawna zezwalająca na działanie prawa wstecz. Takiej zaś normy, która zezwalałaby na działanie wstecz, nie ustanowił ustawodawca ani w ustawie z dnia 24 czerwca 2021 r., ani też w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
M. M. oświadczeniem z dnia 12 października 2017 r. poinformowała, że zmienia dotychczasowe miejsce zamieszkania i od 1 listopada 2017 r. będzie mieszkać w Warszawie. Zarówno Burmistrz Miasta Ustroń, jak i Prezydent m.st. Warszawy powzięli informację o zmianie miejsca zamieszkania przez M. M., a więc o nowym, na tamten moment, miejscu zamieszkania (pod koniec roku 2017). Fakt ten nie mógł wywołać i nie wywołał zmiany właściwości organu rozstrzygającego w o wznowieniu postępowania wobec M. M., którym był i nadal pozostaje Burmistrz Miasta Ustroń. Tak samo fakt wejścia w życie ustawy z 24 czerwca 2021 r. o zmianie niektórych ustaw związanych ze świadczeniami na rzecz rodziny nie mógł wywołać i nie wywołał zmiany właściwości organu rozstrzygającego o wznowieniu postępowania wobec M. M., którym był i nadal pozostaje Burmistrz Miasta Ustroń.
Tak więc, wbrew twierdzeniu Burmistrza Miasta Ustroń, wejście w życie ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie niektórych ustaw związanych ze świadczeniami na rzecz rodziny nie mogło stanowić podstawy do powstania sporu o właściwość w rozumieniu art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).
Odrębne unormowania w tym zakresie zostały zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 22 § 1 K.p.a. spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, z wyjątkiem przypadków określonych w pkt 2-4 wyżej wymienionego przepisu rozstrzyga wspólny dla nich organ wyższego stopnia. Dopiero w razie braku takiego organu, właściwym do rozpoznania sporu jest sąd administracyjny. Jeżeli natomiast spór o właściwość powstał między organami jednostek samorządu terytorialnego w różnych województwach w sprawach należących do zadań z zakresu administracji rządowej, to rozstrzyga go minister właściwy do spraw administracji publicznej (art. 22 § 1 pkt 4 K.p.a.). Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Zauważyć bowiem należy, że Burmistrz Miasta Ustroń wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem m.st. Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do prowadzenia postępowania wobec M. M. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i żądania ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi na podstawie art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r., poz. 877 ze zm.). Tymczasem, stosownie do treści art. 31 ust. 1 powołanej ustawy, przyznawanie i wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz podejmowanie działań wobec dłużników alimentacyjnych jest zadaniem zleconym gminie z zakresu administracji rządowej finansowanym w formie dotacji celowej z budżetu państwa.
Z załącznika do obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (M. P. z 2017 r., poz. 853) wynika ponadto, że miasto i gmina Ustroń wchodzi w skład województwa śląskiego, zaś m.st. Warszawa – miasto na prawach powiatu leży na obszarze województwa mazowieckiego. W sporze pozostają zatem organy jednostek samorządu terytorialnego położonych na terenie dwóch różnych województw.
Mając zatem na uwadze, że gminy, których organy pozostają w sporze wchodzą w skład różnych województw oraz że sprawa, której dotyczy przedmiotowy spór należy do zadań gminy z zakresu administracji rządowej, stwierdzić należy, że właściwym do rozstrzygnięcia sporu jest - zgodnie z treścią art. 22 § 1 pkt 4 K.p.a. - minister właściwy do spraw administracji publicznej. Obecnie organem właściwym do spraw administracji publicznej jest, na podstawie art. 6 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1893 ze zm.), Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozstrzygnięcia niniejszego sporu.
Tożsamy pogląd o braku właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji gdy zaistniały spór o właściwość dotyczy spraw należących do zadań gminy z zakresu administracji rządowej i który toczy się pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego w różnych województwach został wyrażony m.in. w postanowieniach z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. akt I OW 107/21 oraz z dnia 25 stycznia 2022 r. sygn. akt I OW 118/21, który Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela.
Mając powyższe na uwadze, wniosek Burmistrza Miasta Ustroń jako niedopuszczalny, podlegał odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 P.p.s.a.
Zgodnie z art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. Skoro w rozpoznawanej sprawie wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość podlegał odrzuceniu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia.