Uzasadnienie
Prezydent Miasta Będzina (Prezydent) na podstawie art. 22 § 2 k.p.a.oraz art. 4 p.p.s.a. zwrócił się z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta i Gminy Chmielnik (Burmistrz) poprzez wskazanie Burmistrza jako organu właściwego do skierowania [...] do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w Kasinie Wielkiej.
W uzasadnieniu wskazał, że [...] przebywa w Szpitalu Psychiatrycznym w Toszku, ale po opuszczeniu szpitala zgodnie z art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej - jest osobą bezdomną, gdyż nie posiada lokalu mieszkalnego. [...] i posiada zameldowanie na stałe w DPS Łagiewniki w którym nie ma możliwości dalszego zamieszkiwania, gdyż decyzja kierująca go do ww. placówki została uchylona w 2018 r.
Prezydent wyjaśnił, że przekazał informację, iż nie jest organem właściwym do wydawania decyzji w sprawie skierowania [...] do domu opieki społecznej. Jednak Burmistrz uznał się za niewłaściwy co do rozpatrzenia wniosku o umieszczenie w domu opieki społecznej, pomimo że [...] posiada adres zameldowania na pobyt stały na terenie gminy Chmielnik.
W ocenie Prezydenta powyższe stanowisko jest błędne.
Zgodnie z art. 101 ust 2 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Przepis art. 101 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały jest obowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenia w miejscu pobytu.
Prezydent powołał się na stanowisko wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2010 r., sygn. I OW 60/10 zgodnie z którym właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2).
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz wyjaśnił, że nie jest właściwym organem do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku. Nie jest w posiadaniu akt dotyczących przedmiotowej sprawy, a postępowanie prowadzi Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Będzinie.
Burmistrz wyjaśnił, że [...] (mieszkaniec gminy Będzin) w 2017 roku został skierowany przez tamtejszy OPS do domu pomocy społecznej. Ze względu na brak wolnych miejsc w ośrodkach w pobliżu | gminy zamieszkania trafił do Domu Pomocy Społecznej w Łagiewnikach w gminie Chmielnik. W tym czasie DPS w Łagiewnikach ze względów ewidencyjnych meldował swoich pensjonariuszy na |pobyt stały, co miało na celu rejestrację faktu pobytu osoby w danej miejscowości. [...] w trakcie pobytu w Domu Pomocy Społecznej został skierowany sądowym nakazem do Szpitala Psychiatrycznego w Lublińcu. Zgodnie z procedurą DPS po opuszczeniu placówki został wymeldowany z pobytu stałego.
Wobec powyższego Burmistrz stanął na stanowisku, że właściwa miejscowo do skierowania [...] do domu pomocy społecznej i tym samym ponoszenia kosztów jego utrzymania będzie gmina Będzin, ponieważ nie przerwał on pobytu w DPS z własnej woli a jedynie realizował postanowienie Sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).
Pozostające w sporze organy nie mają wspólnego organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 12 lit. a i pkt 13 § rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych, Dz. U. z 2003 r. poz. 1925), zatem Naczelny Sąd Administracyjny był właściwy do rozstrzygnięcia sprawy.
Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm., dalej jako "u.p.s ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Z kolei, zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Przepisem o charakterze szczególnym jest art. 101 ust. 6 u.p.s., zgodnie z którym dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Przepis ten przypisuje zatem istotne znaczenie decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej. Zakłada zatem, że gmina, która spowodowała umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej pozostaje właściwa we wszystkich sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej dla tej osoby, w czasie jej zamieszkiwania w tym domu również w sprawach zmiany domu pomocy społecznej (por. postanowienia NSA z 15 maja 2014 r. sygn. akt I OW 48/14, z 7 marca 2018 r. sygn. akt I OW 308/17, z 20 listopada 2019 r. sygn. akt I OW 122/19, czy z 4 stycznia 2022 r. sygn. akt I OW 127/21).
Z odpowiedzi na wniosek wynika, że [...] skierowany został do domu pomocy społecznej przez OPS w Będzinie. Fakt ten potwierdza również postanowienie Sądu Rejonowego w Będzinie Wydział III Rodzinny i Nieletnich z 12 maja 2017 r. III R Ns 29/17 zgodnie z którym Sąd zezwolił Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Będzinie na umieszczenie [...] w Domu Pomocy Społecznej bez wymaganej zgody. Decyzja ta, jak wynika z wniosku Prezydenta, została uchylona w 2018 r. Dodatkowo należy mieć na względzie okoliczność, że [...] nie przebywa już w Domu Pomocy Społecznej ale w szpitalu psychiatrycznym.
W tej sytuacji nie jest możliwe wskazanie organu właściwego w sprawie przy zastosowaniu reguły wynikającej z art. 101 ust. 6 u.p.s. Oznacza to konieczność zastosowania reguł ogólnych, określonych w przywołanym już art. 101 ust. 1 u.p.s. a w przypadku osób bezdomnych, w art. 101 ust. 2 u.p.s.
Pojęcie osoby bezdomnej, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania.
Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (por. stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z 25 czerwca 2021 r. I OW 310/20).
Dodać należy że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 172) pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
Do takich zaliczyć można między innymi szpitale, schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego.
Okolicznością niesporną w sprawie jest, że [...] był zameldowany w domu pomocy społecznej w Łagiewnikach na terenie gminy Chmielnik. Obecnie, jak wynika z akt sprawy, nie ma stałego meldunku, został bowiem z DPS w Łagiewnikach wymeldowany w związku z umieszczeniem w szpitalu psychiatrycznym. Uznać go więc należy za osobę bezdomną w rozumieniu art. 8 pkt 8 u.p.s. nie zamieszkuje on bowiem w lokalu mieszkalnym i nie posiada stałego meldunku.
Podnoszone w odpowiedzi na wniosek argumenty dotyczące przymusowego niejako charakteru pobytu a co za tym idzie zameldowania [...] na terenie Gminy Chmielnik pozostają bez znaczenia w sprawie. W przypadku osoby bezdomnej, a za taką uznać należy obecnie [...], o właściwości miejscowej organu decyduje miejsce ostatniego zameldowania na pobyt stały. Miejscem tym był Dom Pomocy Społecznej w Łagiewnikach.
W konsekwencji organem właściwym do wydania decyzji jest Burmistrz Miasta i Gminy Chmielnik.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.