Uzasadnienie
Wnioskiem z 3 lutego 2020 r. Powiat G. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy nim a Powiatem W. w sprawie dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A. S. umieszczonej w pieczy zastępczej.
Powyższy spór o właściwość zaistniał na tle następujących okoliczności.
Postanowieniem z [...] czerwca 2019 r. Sąd Rejonowy w G. (sygn. akt [...]) umieścił małoletnią A. S. w spokrewnionej, niezawodowej rodzinie zastępczej u H. i A. S., upoważniając rodzinę zastępczą do pobierania wszelkich świadczeń należnych małoletniej.
Decyzją z [...] lipca 2019 r. Starosta G. przyznał H. i A. S. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej małoletniej A. S. w wysokości 694,00 zł miesięcznie począwszy od [...] czerwca 2019 r.
Pismem z 30 sierpnia 2019 r. (ponowionym pismem z 12 listopada 2019 r.) Powiat G. (Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w G.) wystąpił do Powiatu W. (Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie we W.) jako miejscowo właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej A. S., dołączając projekt porozumienia w sprawie przyjęcia dziecka oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków na jego opiekę i wychowanie celem uzupełnienia i odesłania do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G. Pismem z 10 grudnia 2019 r. Powiat W. uznał, iż nie jest powiatem właściwym do ponoszenia ww. kosztów. Jak wskazał, przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej zamieszkiwała ona razem z ojcem i jego rodzicami w miejscowości R. (powiat g.) od listopada 2017 r. do maja 2019 r. Ojciec dziecka zmarł na początku maja 2019 r., a po jego śmierci małoletnia nadal przebywała u dziadków. Z oświadczenia matki nie wynika, aby na stałe zamieszkiwała w D. (powiat w.) w okresie przed ustanowieniem rodziny zastępczej. Nie miała również zamiaru tam zamieszkiwać. Jednocześnie matka stwierdziła, że pomieszkiwała w P. i D., ale nie podała, gdzie zamieszkiwała na stałe przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej. Tym samym, skoro małoletnia wraz z ojcem zamieszkiwała na terenie powiatu g., natomiast matka nie zamieszkiwała na terenie powiatu w., to Powiat W. nie jest właściwy do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka.
We wniosku o rozpoznanie niniejszego sporu o właściwość Powiat G. stwierdził natomiast, że skoro matka małoletniej nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej, a zatem przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej małoletnia pozostawała pod jej opieką, to była i jest nadal zameldowana od 19 września 2008 r. wraz z matką na pobyt stały D. (powiat w.). W świetle art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszania małoletniej, przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej [...] czerwca 2019 r. było bowiem miejsce zamieszkania jej matki. Zgodnie zatem z art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej jest Powiat W., który będzie właściwy do ponoszenia przedmiotowej opłaty również na podstawie art. 191 ust. 2 tej ustawy.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Powiat W. wskazał, że istotne dla sprawy jest to, że miejscem zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania ojca, a po jego śmierci z dziadkami do ustanowienia rodziny zastępczej. Jeśli jednak Powiat G. nie uznaje tej okoliczności jako decydującej dla ustalenia miejsca zamieszkania dziecka, winien przeprowadzić ustalenia co do miejsca zamieszkania matki, a nie bezspornie przyjąć, że jest to Powiat W. na podstawie zameldowania matki. Zameldowanie ma charakter ewidencyjny i nie świadczy o faktycznym zamieszkiwaniu i woli zamieszkania w danej miejscowości. Powiat G. nie przeprowadził wywiadu z matką, aby ustalić powyższe okoliczności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.): "Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz sporów kompetencyjnych między organami tych jednostek a organami administracji rządowej". Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 ww. ustawy należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, niemające wspólnego organu wyższego stopnia, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W obu przypadkach spór kompetencyjny (i spór o właściwość) może powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, która jest przedmiotem prowadzonego postępowania, albo co do której odmówiono nadania biegu postępowaniu, a więc która podlega władczemu rozstrzygnięciu organów administracji publicznej, w szczególności w drodze decyzji administracyjnej, a co za tym idzie jest już przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego lub nie stała się nim z tego powodu, że organ odmówił nadania postępowaniu dalszego biegu. Spór o właściwość nie może w ogóle powstać, jeżeli jeden z organów mających w tym sporze pozostawać załatwił już sprawę w sposób określony w art. 104 K.p.a., czyli co do zasady wydał decyzję administracyjną rozstrzygającą ją co do istoty. Wówczas wyznaczanie organu jest bezprzedmiotowe, a kwestię właściwości można badać wyłącznie w ramach kontroli prawidłowości podjętego aktu administracyjnego, przeprowadzonej w stosownym trybie, czy to przez organ orzekający w kwestii odwołania lub wniosku o stwierdzenie nieważności, czy to przez sąd administracyjny rozpoznający skargę na ten akt (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 27 kwietnia 2007 r. sygn. akt II OW 10/07, ONSAiWSA 2008 r. nr 2, poz. 30; 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II GW 7/11, 14 czerwca 2012 r. sygn. akt I OW 66/12, 16 czerwca 2019 r. sygn. akt I OW 170/19 – orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, gdyż Starosta G. decyzją z [...] lipca 2019 r. orzekł w sprawie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej, przyznając miesięczne świadczenie z tego tytułu począwszy od [...] czerwca 2019 r. Jak wskazano w uzasadnieniu tej decyzji, przyznanie świadczenia nastąpiło na skutek wydania przez Sąd Rejonowy w G. postanowienia z [...] czerwca 2019 r. sygn. akt [...]. Tym samym w dniu składania wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, tj. 3 lutego 2020 r. w sprawie dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej w związku z ww. postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z [...] czerwca 2019 r., sprawa została rozpatrzona poprzez wydanie ww. decyzji administracyjnej, a więc spór o właściwość miejscową nie istniał. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, jeżeli jeden z będących w sporze organów rozpoznał sprawę merytorycznie i podjął rozstrzygnięcie, to tym samym uznał się za właściwy do załatwienia sprawy. Bez znaczenia jest przy tym, czy uznanie swej właściwości było prawidłowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 lipca 2014 r. sygn. akt I OW 130/14). W konsekwencji stwierdzić należy, że spór o właściwość między organami nie występuje, a wniosek organu podlega oddaleniu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 151 i art. 166 P.p.s.a. oraz w zw. z art. 64 § 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.