Postanowienie NSA z 16 lipca 2020 r., I OW 34/20

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 16 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wojewody L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wojewodą.L a Starostą H. w przedmiocie wskazania organu właściwego do wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego p o s t a n a w i a: wskazać Starostę H. jako organ właściwy

Sprawa

w sprawie.

Skład

Sędzia NSA Rafał Stasikowski przewodniczący
Sędzia NSA Roman Ciąglewicz
Sędzia del. WSA Rafał Wolnik sprawozdawca

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2020 r. Wojewoda L. (dalej zwany Wojewodą) zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem, a Starostą H. (dalej zwanym Starostą), poprzez wskazanie Starosty jako organu właściwego do rozpoznania wniosku L. S. z dnia [...] października 2019 r. w sprawie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1956 r., orzekającym o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego J. K. o powierzchni [...] ha położonego we wsi R., gromada R., powiat H., wydanego na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), zwanego dalej dekretem z 1949 r.

W odpowiedzi na wniosek Starosta wniósł o wskazanie Wojewody jako organu właściwego do załatwienia przedmiotowej sprawy.

Oba organy w obszernych uzasadnieniach przedstawiły argumentację przemawiająca na rzecz prezentowanych przez siebie stanowisk.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość oraz spory kompetencyjne w przypadkach określonych w art. 4 p.p.s.a. oraz w art. 22 § 1 i 2 k.p.a.

Na wstępie wskazać przyjdzie, że stan faktyczny w sprawie nie budzi wątpliwości i jest akceptowany przez oba organy pozostające w sporze. Również bezsporne są twierdzenia obu organów w zakresie obowiązywania i kolejnych derogacji przepisów regulujących przedmiotową materię. Wydaje się również, że oba organy nie mają wątpliwości co do tego, że organem właściwym rzeczowo w przedmiotowej sprawie jest organ administracji rządowej (bądź organ wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej). Istota sporu sprowadza się natomiast do ustalenia, który ze szczebli tej administracji jest właściwy w świetle treści art. 150 k.p.a.

Przypomnieć zatem wypadnie, że dekret z 1949 r. utracił moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81). Powołane akty normatywne nie zawierały żadnych uregulowań, które przesądziłyby o właściwości organów prowadzących postępowanie nadzwyczajne w odniesieniu do orzeczeń wydawanych na podstawie dekretu z 1949 r. W obowiązującym systemie prawnym nie ma unormowań podobnych, regulujących nieodpłatne przejmowanie z urzędu nieruchomości pozostających własnością osób fizycznych na rzecz Skarbu Państwa. Również reformując administrację publiczną w latach 1999 i 2000 r., w drodze ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 668) oraz ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126), ustawodawca nie uregulował kwestii właściwości organów w sprawach weryfikacji decyzji ostatecznych wydanych na podstawie dekretu z 1949 r. i taki stan prawny w tym zakresie istnieje nadal.

Tym niemniej, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych dominuje pogląd, wedle którego organami właściwymi w postępowaniach weryfikacyjnych w tych sprawach są organy administracji rządowej (por. m.in. postanowienia NSA: z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. akt I OW 143/09; z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. akt I OW 181/10). Sprawy zakończone wydaniem przez Prezydia Powiatowych Rad Narodowych orzeczeń w zakresie przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wydanych w trybie dekretu z 1949 r., wtedy gdy istniały, należały do kategorii spraw z zakresu administracji rządowej. O przejęciu nieruchomości ziemskich na własność Państwa orzekała bowiem powiatowa władza administracji ogólnej (art. 3 ust. 1 dekretu), zaś orzeczenie o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność Państwa stanowiło podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych i w zbiorach dokumentów na wniosek powiatowej władzy administracji ogólnej przejścia własności na rzecz Skarbu Państwa (art. 4 ust. 1 dekretu).

Z kolei ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206) stanowi element reformy administracji publicznej, w ramach których przewiduje się wzmocnienie pozycji wojewody. Według art. 3 ust. 1 pkt 5 tej ustawy do właściwości wojewody, jako organu administracji rządowej w województwie, należą obecnie wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie, niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji, a zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 7 wspomnianej ustawy wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. Przyjąć zatem należy, że ustalając właściwość organu w sprawach wznowienia postępowania, po zmianie właściwości rzeczowej organów, należy poszukiwać rozwiązania uniwersalnego, a taką gwarancję daje przyjęcie, że kompetencje do prowadzenia postępowania wznowionego przechodzą na nowy organ (por. postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2010 r., sygn. akt I OW 40/10). W rozpoznawanej sprawie kompetencje te przeszły na wojewodę, który jest organem wyższego stopnia w stosunku do starosty, działającego jako organ I instancji we wznowionym postępowaniu.

Zgodnie z art. 150 k.p.a. organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji (§ 1), zaś jeżeli przyczyną wznowienia postępowania jest działalność organu wymienionego w § 1, o wznowieniu postępowania rozstrzyga organ wyższego stopnia, który równocześnie wyznacza organ właściwy w sprawach wymienionych w art. 149 § 2 (§ 2).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, właściwość organów administracji rządowej w postępowaniu nadzwyczajnym w tej kategorii spraw należy ustalać w zależności od tego, czy kwestionowana decyzja ostateczna została wydana przez ówczesny organ szczebla podstawowego czy wojewódzkiego. Jeżeli zatem decyzję ostateczną wydał w I instancji organ stopnia podstawowego, organem właściwym w postępowaniu wznowieniowym będzie co do zasady starosta, a w przypadkach określonych w art. 150 § 2 k.p.a. – wojewoda jako organ wyższego stopnia.

W niniejszej sprawie decyzję ostateczną wydał ówczesny organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Przesłanką wznowieniową wskazaną we wniosku L. S., jest przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Oznacza to, że właściwym organem do wznowienia postępowania jest organ szczebla podstawowego w sprawach gospodarki nieruchomościami Skarbu Państwa, czyli Starosta.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 p.p.s.a., wskazał Starostę H. jako organ właściwy do rozpoznania wniosku L. S. z dnia [...] października 2019 r. w sprawie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] maja 1956 r.

Na marginesie dodać należy, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu pozostawały podnoszone przez Starostę okoliczności związane z obecnym podziałem administracyjnym województwa l. Z kolei za niezrozumiałe i nie znajdujące usprawiedliwienia należało uznać te argumenty Starosty, które dotyczyły bliżej nieokreślonej "odpowiedzialności odszkodowawczej" Skarbu Państwa. Powołany w odpowiedzi na wniosek art. 160 § 1 k.p.a. utracił moc z dniem 1 września 2004 r., zaś do czasu, do kiedy obowiązywał, dotyczył przypadków wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., a nie postępowania wznowieniowego.

Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl