Uzasadnienie
Burmistrz Gminy [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B. T. o przyznanie zasiłku stałego.
Z ustaleń organu wnioskującego wynikało, że w dniu 27 października 2022 r. B. T. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we [...] wniosek o przyznanie zasiłku stałego. W dniu 1 grudnia 2022 r. przedmiotowy wniosek wraz z wywiadem środowiskowym przeprowadzonym z zainteresowanym w dniu 27 października 2022 r. został przekazany do Centrum Usług Społecznych w [...].
W dniu 21 grudnia 2022 r. Centrum Usług Społecznych w [...] odesłało wskazany wniosek do MOPS-u we [...], który z kolei w dniu 5 stycznia 2023 r. ponownie przekazał dokumenty do Centrum Usług Społecznych w [...] podkreślając, że już raz uznał się za niewłaściwy i nadal podtrzymuje swoje stanowisko.
Ostatecznie Burmistrz Gminy [...] nie uznał swojej właściwości w w/w sprawie, podnosząc, że B. T. zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe na terenie miasta [...] pod adresem: ul. [...]. Zainteresowany utrzymuje się z zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego przez Prezydenta [...], wypłacanego przez [...] MOPS na podstawie decyzji z dnia 18 stycznia 2022 r. przyznającej wspomniane świadczenie od dnia 1 stycznia 2022 r. bezterminowo.
Dalej organ wnioskujący akcentował, że w dniu 21 grudnia 2022 r. pracownik socjalny Centrum Usług Społecznych w [...]u skontaktował się telefonicznie z B. T., który poinformował, że jest w sposób ciągły związany z miastem [...], zamierza tu pozostać i zamieszkiwać oraz nie posiada żadnych planów związanych z powrotem do [...]. Ostatni raz w [...] był 13 lat temu. Ponadto z przeprowadzonego przez pracownika MOPS-u we [...] w styczniu 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że córka B. T. zamieszkuje we [...] przy ul. [...] i umożliwia mu dostęp do kuchni oraz pomieszczeń sanitarnych a także udziela ojcu wsparcia finansowego.
W związku z tym, w ocenie organu wnioskującego, analiza sytuacji socjalno - bytowej i mieszkaniowej B. T. w okresie od stycznia 2022 r. do chwili obecnej prowadzi do wniosku, że jest osobą zamieszkującą na stałe we [...] i wiążącą swoją przyszłość z tym miastem, co - z uwagi na treść art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - uzasadnia wskazanie Prezydenta [...] jako organu właściwego.
Ponadto Burmistrz Gminy [...] podkreślał, że Prezydent [...], decyzją z dnia 18 stycznia 2022 r., przyznał B. T. zasiłek pielęgnacyjny a zatem już wcześniej uznał się za organ właściwy w sprawach wniosków składanych przez ww. Ponadto w postanowieniu z dnia 7 czerwca 2022 r. (sygn. akt II GW 16/22), wydanym w postępowaniu o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy [...] a Prezydentem [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej dla B. T., Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że miejscem zamieszkania zainteresowanego jest [...].
W odpowiedzi na wniosek Prezydent [...] wnosił o wskazanie Burmistrza Gminy [...] jako organu właściwego w sprawie. Oświadczył, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu wnioskującego, iż B. T. przebywa w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] we [...], bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że ww. przebywa w pomieszczeniu gospodarczym znajdującym się na 8 piętrze (półpiętrze) bloku mieszkalnego położonego przy ul. [...] we [...], a które należy do jego córki, ale nie jest połączone z jej lokalem mieszkalnym. W samym lokalu mieszkalnym w budynku przy ul. [...] nie może on zamieszkać z powodu konfliktu z zięciem i jednoczesną nieobecnością córki na terenie Polski. B. T. podał, że nie korzysta z kuchni i łazienki znajdujących się w lokalu mieszkalnym, a potrzeby fizjologiczne załatwia w pobliskiej restauracji McDonald´s. Wywiady środowiskowe są z nim zaś przeprowadzane na korytarzu przed wskazanym pomieszczeniem gospodarczym lub w pomieszczeniu gospodarczym, zaś dany adres został wskazany jedynie jako adres do korespondencji. B. T. jest zatem, w ocenie Prezydenta [...], osobą bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).
W niniejszej sprawie oba organy administracji uważają się za niewłaściwe w sprawie rozpoznania wniosku B. T. o przyznanie zasiłku stałego.
Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma przy tym treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901, dalej jako "u.p.s."). Zgodnie bowiem z tym przepisem, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej – właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Tym niemniej art. 101 ust. 3 u.p.s. przewiduje także, iż w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki (...), właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
Podkreślić przy tym trzeba, że pojęcie osoby bezdomnej, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania.
Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.
Zgodnie zaś z regulacją, zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy.
Odnosząc powyższe do stanu, jaki występuje w niniejszej sprawie, stwierdzić trzeba, że B. T. spełnia przesłanki do uznania go za osobę bezdomną w rozumieniu przytoczonego wyżej art. 6 ust. 8 u.p.s. Przedstawiona przez Prezydenta [...] w odpowiedzi na wniosek sytuacja mieszkaniowo – bytowa wskazująca na brak zamieszkiwania ww. w lokalu mieszkalnym znajduje bowiem potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy. Podkreślić w związku z tym należy, że w przeprowadzonych wywiadach środowiskowych zainteresowany sam wskazywał, iż jest osobę bezdomną, wyjaśniając, że od stycznia 2022 r. przebywa w pomieszczeniu gospodarczym znajdującym się na półpiętrze w budynku położonym przy ul[...] we [...], które przynależy do lokalu mieszkalnego jego córki. W mieszkaniu córki (która czasowo przebywa za granicą) nie może jednak zamieszkać z uwagi na konflikt z jej partnerem. Nie ma też dostępu do kuchni czy łazienki znajdujących się w mieszkaniu córki.
Z ustaleń pracowników socjalnych wynika także, iż pomieszczenie, w którym przebywa zainteresowany nie ma toalety i pełni funkcję tylko pomocniczą (składu różnych rzeczy). Nie ulega zatem wątpliwości, że tego rodzaju pomieszczenie nie może być uznane za lokal mieszkalny, bowiem jako pomieszczenie gospodarcze spełnia inne funkcje.
Ponadto ubiegający się o przyznanie pomocy społecznej nie jest aktualnie nigdzie zameldowany na pobyt stały, zaś ostatnie zameldowanie na pobyt stały posiadał w [...] przy ul. [...].
W rezultacie w zaistniałej sytuacji zasadniczo – na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s. – uzasadniona byłaby właściwość Wójta Gminy [...] do rozpoznania wniosku B. T. o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Tym niemniej w niniejszym jednak istotne jednak było, iż wniosek zainteresowanego dotyczył przyznania mu zasiłku stałego za uwagi na jego trudną sytuację materialno-bytową, zaś sam zainteresowany – jak wynika z akt sprawy - miał 79 lat, chorował przy tym w sposób przewlekły, miał rozpoznane schorzenia kardiologiczne, był po przebytym udarze krwotocznym, miał też cukrzycę i trudności z poruszeniem się. Ze względu na stan zdrowia wymagał stałego leczenia ambulatoryjnego oraz szpitalnego. Okoliczności te – zdaniem składu orzekającego – powodują, że w analizowanej sytuacji można było mówić o występowaniu przypadku niecierpiącego zwłoki, jak również będącego szczególnie uzasadnionego sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o przyznanie jej świadczenia – w rozumieniu art. 101 ust. 3 u.p.s.
Z tych więc powodów za właściwego do rozpoznania wniosku B. T. o przyznanie wnioskowanej pomocy finansowej należało uznać Prezydenta [...], gdyż to w tym mieście zainteresowany przebywał i w nim zgłosił swój wniosek.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.