Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2014 r. Prezydent Miasta Raciborza, działając na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - dalej p.p.s.a., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Prezydentem Miasta Raciborza – Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Raciborzu a Burmistrzem Miasta i Gminy Piaseczno – Miejsko - Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Piasecznie i wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy Piaseczno, jako organu właściwego do załatwienia wniosku L. B. o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym.
W uzasadnieniu wniosku organ podał, że L. B. złożył w dniu 15 kwietnia 2014 r. w Miejsko - Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Piasecznie wniosek o udzielenie pomocy w formie zasiłku stałego wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym. Wnioskodawca oświadczył, że jest osobą bezdomną, bezrobotną.
W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca był ostatnio zameldowany w Raciborzu przy ul. [...]. Jest żonaty, ma pełnoletnią córką. Nie utrzymuje kontaktu z rodziną od 26 lat. Od roku 1988 mieszkał w hotelach robotniczych, "na budowach" lub u pracodawców. W okresie od listopada 2013 r. do stycznia 2014 r. był leczony w Mazowieckim Centrum Leczenia Chorób Płuc i Gruźlicy w Otwocku. Po zakończeniu leczenia przebywa na terenie Piaseczna. Od dnia 13 lutego 2014 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Piasecznie, jako osoba bezrobotna. Korzysta nieodpłatnie z miejsca noclegowego (zajmuje jedno łóżko w pokoju wieloosobowym – pomieszczeniu w suterenie domu przy ul. [...] w Piasecznie, którego właścicielami są H. i M. W.). Pokój jest ogrzewany, brudny i zaniedbany, brak w nim podstawowych sprzętów. Wnioskodawca dysponuje dwoma talerzami, łyżką, widelcem, nożem i ubraniem, które ma na sobie. W pokoju nie ma wody, wc i łazienka są poza mieszkaniem. Przebywające tam osoby mogą korzystać z położonej w pobliżu pokoju wspólnej kuchni i łazienki. W ocenie Prezydenta Miasta Raciborza, mimo że L. B. nie zadeklarował zamiaru stałego pobytu w gminie Piaseczno ani na terenie żadnej innej gminy, to w Piasecznie koncentrują się obecnie jego sprawy życiowe. Dlatego organem właściwym do udzielenia pomocy na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta i Gminy Piaseczno.
W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu, Burmistrz Miasta i Gminy Piaseczno stwierdził, że zajmowane przez wnioskodawcę miejsce noclegowe nie spełnia warunków lokalu służącego do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych i może być traktowane jedynie, jako miejsce służące do krótkotrwałego pobytu. L. B. nie zadeklarował też zamiaru pobytu stałego na terenie Gminy Piaseczno. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że L. B. jest osobą bezdomną i stosownie do art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej organem właściwym do rozpatrzenia wniosku, jest Prezydent Miasta Raciborza.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygania sporów o właściwość pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile ustawa nie stanowi inaczej oraz sporów kompetencyjnych między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia ze sporem negatywnym, który powstał między Prezydentem Miasta Raciborza a Burmistrzem Miasta i Gminy Piaseczno na tle wniosku L. B. o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej.
Punktem wyjścia do rozważań stanowią przepisy art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.), które określają właściwość miejscową organów w sprawach z zakresu pomocy społecznej.
Stosownie do art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Z treści art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika zaś, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Pojęcie osoby bezdomnej zostało zdefiniowane w art. 6 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej. Osobą bezdomną na gruncie ustawy jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 z późn. zm.) pod pojęciem "lokalu" należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. Nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych (por. post. NSA z dnia 16 listopada 2010 r., I OW 81/10).
Jak wynika z przedstawionego materiału dowodowego L. B. przebywa aktualnie na terenie gminy Piaseczno, korzystając z udostępnianego nieodpłatnie miejsca noclegowego w pokoju wieloosobowym, co daje podstawy do uznania go za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej, gdyż miejsce noclegowe nie spełnia kryteriów do uznania za zaspokajające potrzeby mieszkaniowe. Jednocześnie okoliczności faktyczne nie wskazują, aby gminę Piaseczno L. B. uznał za stanowiącą jego centrum życiowe, w której przebywałby on z zamiarem stałego pobytu. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", zatem należy w tej kwestii odnieść się do przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na jej terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Uznać zatem należy, że na miejsce zamieszkania, w świetle art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 25 Kodeksu cywilnego wskazują dwa czynniki: zewnętrzny – fakt przebywania i wewnętrzny – zamiar stałego pobytu. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby, tam też ześrodkowana jest jej aktywność życiowa. Mając powyższe na względzie nie można zatem uznać, że L. B. posiada miejsce zamieszkania na terenie gminy Piaseczno.
Jednak wyłącznie formalne spełnienie warunków do uznania za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie uzasadnia automatycznego zastosowania art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Nie można bowiem tracić z pola widzenia treści art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności sprawy wskazują na potrzebę oparcia się na art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, a to z uwagi na fakt, że L. B. nie posiada źródeł utrzymania, nie osiąga żadnych dochodów, a jego sytuacja jest trudna, o czym świadczy choćby fakt, iż zmuszony był do korzystania z pomocy w formie przyznania posiłków, której to pomocy udzielała zresztą gmina Piaseczno.
Skoro zaś niekwestionowanym miejscem pobytu L. B. jest gmina Piaseczno, a brak jest związków z miejscem ostatniego zameldowania na pobyt stały, to zgodnie z art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego i odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne jest Burmistrz Miasta i Gminy Piaseczno.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.