Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 1172/14, odmówił M.J.O. przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, w sprawie ze skargi M.J.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia 10 października 2014 r. znak [..] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że pełnomocnik skarżącego w dniu 15 maja 2015 r. złożył zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 7 maja 2015 r. odrzucające zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 marca 2015 r. odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi, składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia.
W uzasadnieniu swego wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia pełnomocnik podniósł, iż przesyłka pocztowa z odpisem postanowienia WSA w Białymstoku nie została mu skutecznie doręczona, gdyż nie dotarła do niego informacja o awizowaniu tej przesyłki, z uwagi na to, że był nieobecny pod adresem dla doręczeń (przebywał na leczeniu w sanatorium). W związku z powyższym - w jego ocenie - nie nastąpiło doręczenie zastępcze, wskazane w zaskarżonym postanowieniu.
Sąd w pierwszej kolejności wskazał, że w aspekcie art. 86 i 87 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie się łącznie trzech przesłanek, a mianowicie: wniesienia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła jej dochowania terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, oraz uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony.
Strona nie jest obowiązana w postępowaniu o przywrócenie terminu do udowodnienia braku swej winy lecz wystarczy uprawdopodobnienie powyższej okoliczności.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił, że niedochowanie terminu do wniesienia zażalenia, było przez niego niezawinione.
Sąd I instancji podkreślił, iż nie ulega wątpliwości, że od pełnomocnika strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, tym bardziej, iż jest on profesjonalistą. W tym też kontekście należy oceniać przesłankę braku winy w uchybieniu terminu.
Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej; przywrócenie terminu nie jest bowiem dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 30 grudnia 1998 roku, sygn. akt. III SA 1259/98, opubl. w zbiorze orzecznictwa LEX nr 44754). Brak bowiem winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
Następnie Sąd I instancji podniósł, iż postanowieniem z dnia 8 lipca 2015 r. I OZ 788/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie pełnomocnika skarżącego na postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 7 maja 2015 r. przesądzając przy tym, że w niniejszej sprawie doręczenie pełnomocnikowi postanowienia WSA w Białymstoku z dnia 10 marca 2015 r. było skuteczne. NSA wskazało, iż "skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Informacja Okręgowej Izby Radców Prawnych w Białymstoku o tym, że r. pr. E.C. została wyznaczona pełnomocnikiem w sprawie z urzędu dla skarżącego wpłynęła do Sądu pierwszej instancji w dniu 6 marca 2015 r. (prezentata).
W związku z tym prawidłowo Sąd ten nadał korespondencję zawierającą wydane w dniu 10 marca 2015 r. postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi na adres pełnomocnika. Postanowienie to zostało doręczone w sposób zastępczy w trybie art. 73 P.p.s.a. Zaś kwestia tego, że pełnomocnik nie odebrał kierowanej do niego korespondencji w tej sprawie z powodu nieobecności pod wskazanym adresem nie stanowi o wadliwości doręczenia zastępczego".
Przenosząc powyższe rozważania na zasadność wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia – wobec w/w stanowiska NSA – Sąd I instancji przyjął, iż kwestia ewentualnego nieskutecznego doręczenia postanowienia z dnia 10 marca 2015 r. nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu do jego złożenia, bowiem zgodnie z art. 73 P.p.s.a. doręczenie to było skuteczne.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M.J.O., zaskarżając je w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 70 w zw. z art. 72 w zw. z art. 73 P.p.s.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, że doręczenie pełnomocnikowi postanowienia z dnia 10 marca 2015 r. w trybie doręczenie zastępczego nastąpiło skutecznie mimo, iż było to pierwsze pismo Sądu w sprawie, przy czym naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu zażalenia raz jeszcze podniesiono kwestię skuteczności doręczenia postanowienia z dnia 10 marca 2015 r. Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że przesyłka pocztowa z odpisem postanowienia WSA w Białymstoku z dnia 10 marca 2015 r. nie została skutecznie doręczona, bowiem nie dotarła do niego informacja o awizowaniu tej przesyłki, z uwagi na to, że pełnomocnik był nieobecny pod adresem wskazanym w piśmie OIRP, a postanowienie z dnia 10 marca 2015 r. było pierwszym pismem Sądu w sprawie, które winno być doręczone skutecznie pełnomocnikowi, a nie w trybie zastępczym.
W konkluzji zażalenia wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie może odnieść zamierzonego skutku.
W pierwszej kolejności wskazać należy – w odniesieniu do skuteczności doręczenia pełnomocnikowi skarżącego postanowienia WSA w Białymstoku z dnia 10 marca 2015 r. w trybie art. 73 P.p.s.a. – wskazać należy, że kwestię tę przesądził już Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt I OZ 788/14, oddalając zażalenie skarżącego od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 7 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 1172/14 odrzucającego jego zażalenie na postanowienie Sądu I instancji z dnia 10 marca 2015 r. W postanowieniu tym Naczelny Sad Administracyjny wskazał, że informacja Okręgowej Izby Radców Prawnych w Białymstoku o tym, że r. pr. E.C. została wyznaczona pełnomocnikiem w sprawie z urzędu dla skarżącego wpłynęła do Sądu pierwszej instancji w dniu 6 marca 2015 r. (prezentata).
W związku z tym prawidłowo Sąd ten nadał korespondencję zawierającą wydane w dniu 10 marca 2015 r. postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi na adres pełnomocnika. Postanowienie to zostało doręczone w sposób zastępczy w trybie art. 73 P.p.s.a. Zaś kwestia tego, że pełnomocnik nie odebrał kierowanej do niego korespondencji w tej sprawie z powodu nieobecności pod wskazanym adresem nie stanowi o wadliwości doręczenia zastępczego.
Wobec powyższego zasadnie Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu o odmowie przywrócenia terminu uznał, że kwestia ewentualnego nieskutecznego doręczenia postanowienia z dnia 10 marca 2015 r. nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu do jego złożenia, bowiem zgodnie z art. 73 P.p.s.a. doręczenie to było skuteczne.
Wyjaśnić bowiem należy, w niniejszej sprawie zastosowanie ma art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Pełnomocnik skarżącego nie może zatem skutecznie powoływać się na nieprawidłowe doręczenie mu postanowienia z dnia 10 marca 2015 r. w trybie zastępczym określonym w art. 73 K.p.a.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 86 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Na stronie spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 powołanej ustawy).
Zauważyć należy, iż pełnomocnik skarżącego w zażaleniu po raz kolejny kwestionuje kwestię dotyczącą prawidłowości doręczenia mu postanowienia Sądu I instancji z dnia 10 marca 2015 r. w trybie zastępczym, która to jak wskazano wyżej została prawomocnie przesądzona. Natomiast w uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego nie wskazuje na inne okoliczności, które wskazywały by na brak winy w uchybieniu terminu. Taką okolicznością nie może być twierdzenie przez pełnomocnika, że przesyłka została wysłana na nieprawidłowy adres. Zauważyć bowiem należy, że w dniu 6 marca 2015 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Białymstoku, zawiadomiła Sąd o wyznaczeniu dla skarżącego pełnomocnikiem z urzędu, radcy prawnego w osobie E.C., podając jednocześnie adres do korespondencji.
Zatem Sąd I instancji prawidłowo nadał przesyłkę zawierającą postanowienie z dnia 10 marca 2015 r. na adres pełnomocnika wskazany w w/w piśmie. Ponadto wskazać należy, że we wniosku o przywrócenie terminu skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, pełnomocnik skarżącego nie podnosił tej okoliczności jako przesłanki uprawdopodobniającej brak winy w uchybieniu terminowi.
Ubocznie należy jeszcze raz wyjaśnić, że przepisy art. 73 § 1 - 4 P.p.s.a. stwarzają możliwość skorzystania przez sąd administracyjny z instytucji tzw. "fikcji" doręczenia. Fikcja ta w istocie sprowadza się do stwierdzenia, że strona odebrała przesyłkę, podczas gdy fizycznie do takiego odbioru nie doszło. Warunkiem jednak jest, aby strona miała możliwość odbioru przesyłki – czy to na poczcie, czy to w urzędzie gminy – ale z niej nie skorzystała. O możliwości tej doręczyciel pozostawić musi zawiadomienie.
Pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że nie otrzymał awiza (zawiadomienia) informującego o możliwości odbioru przesyłki na poczcie zawierającej postanowienie Sądu I instancji z dnia 10 marca 2015 r.
Zarzut tak sformułowany nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem z informacji poczty na zwróconej do Sądu I instancji przesyłce wynika, że była ona prawidłowo awizowana, zgodnie ze wskazanymi na wstępie regułami. Pełnomocnik strony skarżącej skutecznie nie uprawdopodobnił, że podniesione w zażaleniu okoliczności miały miejsce. Jedną z możliwości służących obaleniu domniemania doręczenia jest przeprowadzenie procedury reklamacyjnej. Innymi słowy, istotne jest, aby w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi pocztowej została, zgodnie z art. 92 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe, zgłoszona reklamacja. Co do zasady brak woli przeprowadzenia procedury reklamacyjnej uniemożliwia skuteczne obalenie domniemania doręczenia pisma w trybie awizowania.
Powyższego stwierdzenia nie mogły skutecznie podważyć argumenty zażalenia, w którym pełnomocnik skarżącego wywodzi, że w odniesieniu do pierwszej korespondencji z sądu nie sposób zastosować przepisu art. 70 P.p.s.a., tj. pozostawić ją w aktach ze skutkiem doręczenia, w sytuacji, gdy strona nie mogła zapoznać się z zawartym w tej korespondencji pouczeniem o obowiązku informowania sądu o każdorazowej zmianie miejsca zamieszkania, adresu doręczeń lub siedziby. Wskazać należy, że zarówno w orzecznictwie, jak i w literaturze sporne jest, czy pierwsze doręczenie w sprawie dla swej skuteczności, w szczególności co do obowiązku zawiadamiania o zmianie miejsca zamieszkania, musi być doręczeniem właściwym, czy też może być również doręczeniem zastępczym. Na powyższe rozbieżności wskazuje H. Knysiak-Molczyk w Komentarzu Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pod red. T. Wosia (LexisNexis, 2005).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym stanął jednak na stanowisku, że brak jest możliwości wyłączenia instytucji pozostawienia pisma w aktach ze skutkiem doręczenia, regulowanej art. 70 P.p.s.a., w sytuacji gdy jest to pierwsze pismo kierowane do strony, które doręczone zostało w formie zastępczej określonej przepisem art. 73 P.p.s.a. Podzielić w tym miejscu należy obawy komentatorów, że przyjęcie odmiennego stanowiska doprowadziłoby niejednokrotnie do niemożności skutecznego zainicjowania postępowania, bądź też pozwoliłoby stronom na przedłużanie postępowania prowadzącego do jego przewlekłości.
Sąd odwoławczy zauważa, że w aktualnym orzecznictwie przeważa pogląd, iż pouczenie o treści art. 70 § 1-2 P.p.s.a. może zostać dokonane także w piśmie, które zostało doręczone w trybie zastępczym (zob. np. post. NSA z dnia 27 marca 2009 r., II FSK 1910/07; post. NSA z dnia 15 lipca 2008 r., II FSK 592/07; post. NSA z dnia 14 maja 2007 r., I FSK 80/07, CBOSA).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.