Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z 27 czerwca 2017 r., na podstawie art. 157 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), oddalił wniosek G. T. o uzupełnienie wyroku tego Sądu z 29 marca 2017 r. w sprawie z jego skargi na decyzję Rektora Politechniki R. z [...] maja 2016 r. w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich.
Sąd wskazał, że wskazanym wyżej wyrokiem uchylona została decyzja Rektora Politechniki R. wraz z poprzedzającą ją decyzją Kierownika Studiów Doktoranckich z [...] października 2015 r. oraz rozstrzygnięto o kosztach postępowania.
Pismem z 3 maja 2017 r. skarżący zwrócił się do Sądu o uzupełnienie wyroku o rozstrzygnięcie wskazujące, że "postępowanie administracyjne ulega umorzeniu na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.". Podał, że w uzasadnieniu wyroku wyrażono stanowisko, że wskutek utraty przez niego statusu doktoranta postępowanie prowadzone przez Rektora stało się bezprzedmiotowe. Sąd nie orzekł jednak o umorzeniu postępowania pomimo, że w jego ocenie powinien był to zrobić.
Sąd przyznał, że możliwość umorzenia przez sąd postępowania administracyjnego przy uwzględnieniu skargi przewidziana została powołanym przez skarżącego art. 145 § 3 p.p.s.a., jednakże z uwagi na odrębny od regulowanego przepisami k.p.a. tryb postępowania, w jakim zostały wydane kontrolowane decyzje, nie jest możliwe zastosowanie tego przepisu. Sąd podkreślił, że ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, zapewnia autonomię w funkcjonowaniu organów uczelni wyższych. Określenie organizacji i toku studiów doktoranckich w zakresie nieregulowanym w ustawie oraz w przepisach odrębnych pozostawiono do uregulowania uczelniom w regulaminach studiów doktoranckich (art. 196 ust. 6 ustawy). Prowadzone przez nie postępowanie, w wyniku którego wydano kontrolowane decyzje, nie było postępowaniem administracyjnym w rozumieniu art. 145 § 3 p.p.s.a., lecz innym rodzajem postępowania, do którego przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego znajdowały tylko odpowiednie zastosowanie z mocy art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1842), podobnie jak i przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Nie można było zatem zamieścić w wyroku z 29 marca 2017 r. rozstrzygnięcia odpowiadającego dyspozycji art. 145 § 3 p.p.s.a.
Wskazując na powyższe Sąd uznał, że w wyroku zawarto wszystkie wymagane przez przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozstrzygnięcia i dlatego oddalił wniosek o jego uzupełnienie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie G. T. podniósł następujące zarzuty:
- 1. naruszenie art. 145 § 3 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 18l ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez jego brak zastosowania w przypadku, gdy Sąd wyraźnie stwierdził w uzasadnieniu wyroku II SA/Rz 1230/16 z 29 marca 2017 r., że zachodzą podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego, a ponadto ustalił, że nie jest możliwe skreślenie skarżącego z listy doktorantów, ponieważ zgodnie z Regulaminem Studiów Doktoranckich na Politechnice R. (uchwała nr [...]) wprowadzonym zarządzeniem Rektora z dnia [...] kwietnia 2009 r. utracił on status doktoranta i stał się absolwentem, i tym samym wydłużenie całego postępowania poprzez ponowne angażowanie organu do prowadzenia postępowania, co miało istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia;
- 2. naruszenie art. 145 § 2 w zw. z art. 145 § 1 i 3 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z § 5 ust. 1 i 2 oraz § 30 Regulaminu Studiów Doktoranckich poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że dany przepis nie zezwala na umorzenie przez Sąd postępowania przed organem z racji tego, iż postępowanie, w którym wydano zaskarżone decyzje nie było zwykłym postępowaniem administracyjnym, lecz innym rodzajem postępowania regulowanego odrębnymi przepisami, co do których stosowanie i dobór na zasadzie odpowiedniości przepisów k.p.a. należy do wyłącznej kompetencji organu, a tym samym w konsekwencji przyjęcie, że możliwość umorzenia postępowania przed organem uczelni jest wyłączona z kognicji sądu administracyjnego;
- 3. naruszenie art. 70 ust. 5 Konstytucji RP i art. 4 ust. 1 w zw. z art. 207 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez błędne przyjęcie, iż przepisy ustanawiające autonomię uczelni dają podstawy do dalszego prowadzenia postępowania w indywidualnej sprawie doktoranta, podczas gdy skarżący już nie podlega działaniu Regulaminu, a zatem nie jest stroną stosunku administracyjnego, co wyłącza możliwość wydawania wobec niego jakichkolwiek władczych rozstrzygnięć przez organy uczelni na zasadach określonych w ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i Regulaminie;
- 4. naruszenie art. 207 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniu przed organem ogranicza kontrolę Sądu i nie pozwala na zastosowanie przepisów k.p.a. do usunięcia naruszenia prawa w tym postępowaniu, gdyż stanowiłoby to ingerencję w autonomię uczelni wyższej;
- 5. naruszenie art. 132 i art. 138 w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 3 p.p.s.a. poprzez niewydanie przez Sąd nowego (uzupełniającego) orzeczenia czyniącego sentencję wyroku z 29 marca 2017 r. kompletną w sytuacji, gdy w uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego i jednocześnie nie umorzył tego postępowania mimo, iż winien to uczynić z urzędu zamieszczając dodatkowe rozstrzygnięcie w sentencji wyroku;
- 6. naruszenie art. 157 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że wskazany przepis ustawy odnosi się tylko do sytuacji, w której brak jest orzeczenia przez Sąd o wszystkich wnioskach oraz żądaniach zawartych w skardze i w efekcie pominięcie tej części przepisu, która odnosi się do uzupełnienia wyroku co do dodatkowego orzeczenia, które Sąd powinien zamieścić z urzędu - bez wniosku skarżącego;
- 7. naruszenie art. 157 § 3 w zw. z art. 3 § 1 i art. 135 p.p.s.a. poprzez brak wydania orzeczenia uzupełniającego wyrok z 29 marca 2017 r. podczas gdy Sąd zobowiązany był do zastosowania wszelkich możliwych środków przewidzianych ustawą w celu szybkiego usunięcia naruszenia prawa i w ten sposób wydłużenie całego postępowania oraz przeniesienie obowiązku umorzenia postępowania administracyjnego na organ, i tym samym pozostawienie w obiegu prawnym niekompletnego rozstrzygnięcia, a także błędne przyjęcie, iż nowe rozstrzygnięcie w brzmieniu "umarza postępowanie administracyjne" prowadziłoby do zmiany poprzedniego rozstrzygnięcia, którym było uchylenie decyzji obu instancji;
- 8. naruszenie art. 160 w zw. z art. 166 w zw. z art. 138 w zw. z art. 194 § 1 pkt 5a p.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia w formie postanowienia z nieznanym ustawie rozstrzygnięciem (oddalenie) w sytuacji, gdy wobec zaistnienia bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego przed organem istniały wskazane w powyższych zarzutach przepisy ustawy, które pozwalały uzupełnić wyrok nowym wyrokiem z sentencją zawierającą dodatkowe rozstrzygnięcie "umarza postępowanie administracyjne", przy zastosowaniu przepisu art. 145 § 3 p.p.s.a. i w zgodzie z przepisem art. 145 § 2 p.p.s.a.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i reformatoryjne uzupełnienie na posiedzeniu niejawnym wyroku rozstrzygnięciem umarzającym postępowanie administracyjne, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 157 § 1 p.p.s.a. strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu - a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia - zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu.
W myśl art. 145 § 3 p.p.s.a. dodanego nowelizacją ustawy procesowej z dnia 9 kwietnia 2015 r., w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Ustawodawca nałożył zatem na sąd obowiązek zbadania występowania przesłanek do umorzenia postępowania administracyjnego w każdym przypadku, gdy sąd uchyli decyzję lub postanowienie w całości albo w części na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., albo stwierdzi nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Powyższe podyktowane jest ekonomiką procesową. W doktrynie zauważa się, że umorzenie postępowania nie zależy od woli sądu, a od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. (Jagielska/Jagielski/Stankiewicz/Grzywacz (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. pod red. R.Hausera, M.Wierzbowskiego, 3 wydanie, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 598)
W rozpoznawanej sprawie, podstawą uchylenia przez Sąd wydanych w sprawie decyzji był art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Ponadto w uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji zawarł stwierdzenie o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 p.p.s.a. i wskazał na konieczność jego umorzenia. Powyższe obligowało Sąd do zawarcia w wyroku rozstrzygnięcia w tym przedmiocie w oparciu o art. 145 § 3 p.p.s.a. Refleksja Sądu poczyniona w uzasadnieniu postanowienia o oddaleniu wniosku o uzupełnienie wyroku, w zakresie w jakim wskazuje na brak możliwości umorzenia postępowania z uwagi na odrębność trybu postępowania w sprawach organizacji i toku studiów doktoranckich, nie koresponduje z treścią uzasadnienia wyroku, nie mogła być zatem wystarczającą dla odmowy uzupełnienia wyroku.
Mając powyższe na uwadze NSA uznał, że zażalenie skarżącego jest zasadne, gdyż Sąd I instancji dostrzegając okoliczności obligujące organ do umorzenia postępowania, pomimo wyraźnego brzmienia art. 145 § 3 p.p.s.a., w tym przedmiocie nie orzekł w wyroku z 29 marca 2017 r. Nadto skarżący w terminie 14 dni od doręczenia mu z urzędu wyroku z uzasadnieniem wniósł o jego uzupełnienie. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.