Uzasadnienie
Postanowieniem zawartym w punkcie drugim wyroku z dnia 28 czerwca 2017 roku sygn. akt II SA/Wa 1498/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 223 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016, poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w sprawie ze skargi Fundacji [...] w N. S. na decyzję Polskiego Związku Alpinizmu z dnia [...] czerwca 2016 roku w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej nakazał ściągnąć od skarżącej fundacji na rzecz Skarbu Państwa - WSA w Warszawie kwotę 200 zł tytułem nieuiszczonego wpisu od skargi.
W uzasadnieniu podkreślono, że art. 223 § 2 p.p.s.a. ma zastosowanie w każdym przypadku nieuiszczenia opłaty w należnej wysokości, niezależnie od przyczyny takiego stanu rzeczy i ma zastosowanie w sytuacji, gdy Sąd stwierdzi nieuiszczenie należnej opłaty na rozprawie poprzedzającej wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji. Wskazano, że strona skarżąca winna uiścić wpis w wysokości 200 zł stosownie do § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Skoro tego nie uczyniła, ściągnięcie opłaty było uzasadnione.
Odnosząc się do argumentów strony skarżącej dotyczących zwolnienia z opłaty sądowej, Sąd I instancji uznał, że fundacja nie występuje we własnej sprawie w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a. i tym samym nie przysługuje jej zwolnienie z uiszczania opłat sądowych, w tym wpisu od skargi. W ocenie Sądu sprawa dotyczy realizacji przez skarżącą fundację jej celu statutowego, tj. działań strażniczych w przestrzeni publicznej zmierzających do rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, a zatem sfery jej działalności zewnętrznej.
Zażalenie na to postanowienie złożyła skarżącą fundacja, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 223 § 2 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie przepisu dotyczącego opłaty na skutek ustalenia wyższej wartości i odnoszącego się do sytuacji gdy obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstanie na skutek ustalenia wyższej wartości przedmiotu zaskarżenia, cofnięcia przyznanego prawa pomocy, albo uchylenia kuratora przed wyznaczeniem terminu rozprawy, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie; art. 239 § 2 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że sprawa własna dotyczy postępowania, w którym w drodze indywidualnego aktu administracyjnego organ władzy publicznej przyznaje lub nakłada określone prawa lub obowiązki wynikające z norm materialnoprawnych, podczas gdy ustawodawca expressis verbis wskazał w samym przepisie, iż ma on zastosowanie "w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie", tym samym wskazał, że pojęcie sprawa własna jest nierozerwalnie związane z wykonywaniem statutowych działań pożytku publicznego; art. 241 p.p.s.a. w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie poprzez niezastosowanie norm prawnych w sytuacji, do której mają zastosowanie.
W uzasadnieniu wskazano, że pojęcie sprawy własnej organizacji pożytku publicznego jest ściśle związane z prowadzoną przez taką organizację działalnością statutową. Dowodzi tego w ocenie autora zażalenia literalne brzmienie art. 11 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz analiza treści uzasadnienia projektu ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 roku o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 223 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przepisy art. 200 i art. 222 stosuje się odpowiednio, gdy obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstanie na skutek ustalenia wyższej wartości przedmiotu zaskarżenia, cofnięcia przyznanego prawa pomocy, albo uchylenia kurateli przed wyznaczeniem terminu rozprawy. Z kolei w myśl § 2 tego przepisu, jeżeli nie została uiszczona należna opłata sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji nakaże ściągnąć tę opłatę od strony, która obowiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orzeczenia tego wynika obowiązek poniesienia kosztów postępowania przez tę stronę.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji co do tego, że art. 223 § 2 p.p.s.a. ma zastosowanie w każdym przypadku nieuiszczenia opłaty w należnej wysokości, niezależnie od przyczyny takiego stanu rzeczy. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok z dnia 9 czerwca 2016 sygn. akt II FSK 1283/14, postanowienie z dnia 4 maja 2016 r. sygn. akt I OZ 415/16, postanowienie z dnia 23 lutego 2011 r. sygn. akt II FZ 86/11), z którego wynika, że przepisy art. 223 § 1 i 2 p.p.s.a., gdy chodzi o zakres normowania i zastosowania, odnoszą się do dwóch innych faz postępowania. Mianowicie, o ile art. 223 § 1 p.p.s.a. dotyczy etapu przygotowania rozprawy po przekazaniu akt sędziemu sprawozdawcy, o czym świadczy odesłanie do odpowiedniego stosowania art. 220 ustawy procesowej, to art. 223 § 2 p.p.s.a. dotyczy fazy orzekania i ma zastosowanie do sytuacji, gdy sąd administracyjny stwierdzi na rozprawie poprzedzającej wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej sprawie, brak uiszczenia należnej opłaty i to bez względu na przyczyny tego stanu rzeczy.
Wskazane stanowisko, nie dość, że znajduje swoje potwierdzenie w rezultacie językowej wykładni przywołanych przepisów, to również i w korespondującym z nim rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej. Uwzględniając w szczególności treść art. 212 § 2 p.p.s.a., należy bowiem przyjąć, że ratio legis omawianej regulacji polega na konieczności realizacji obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie, co ma służyć zapewnieniu wpływów do budżetu państwa. Przyjęcie, że art. 223 § 2 p.p.s.a. odnosi się do każdego przypadku nieuiszczenia opłaty w należnej wysokości, niewątpliwie przyczynia się do realizacji takiego zamierzenia prawodawcy.
Ponadto, skoro obowiązek uiszczenia w należnej wysokości opłaty sądowej od pisma podlegającego takiej opłacie powstaje z mocy prawa (art. 199, art. 219 § 1 p.p.s.a.), zaś zarządzenie przewodniczącego wzywające do opłacenia wpisu ma charakter deklaratoryjny i stanowi wyraz obowiązku informacyjnego sądu (art. 6 p.p.s.a.), to tym bardziej za oczywiste uznać należy, że obowiązek uiszczenia opłaty nie stanowi konsekwencji wymienionego zarządzenia przewodniczącego, ale wiąże się z samym faktem wniesienia przez stronę pisma podlegającego opłacie, która to opłata, w sytuacji stwierdzenia braku jej uiszczenia, podlega ściągnięciu na podstawie art. 223 § 2 p.p.s.a.
W takiej sytuacji uznać należy, że skoro skarżąca nie uiściła należnego wpisu od skargi, to Sąd I instancji w wyroku oddalającym skargę słusznie nakazał jego ściągnięcie. Za w pełni prawidłową uznać też należy obszerną argumentację Sądu I instancji odnoszącą się do możliwości zastosowania w przedmiotowej sprawie zwolnienia z obowiązku uiszczania kosztów sądowych przewidzianego w art. 239 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Sąd I instancji trafnie wskazał, że skarżąca fundacja ma wprawdzie status organizacji pożytku publicznego, jednak niniejsza sprawa nie jest sprawą własną tej fundacji. Jak przyznała sama skarżąca w rozpoznawanym obecnie zażaleniu, sprawa jest związana z jej działalnością statutową w zakresie propagowania działań rzeczniczych oraz strażniczych w przestrzeni publicznej zmierzających do rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Pojęcie "sprawy własnej" w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a. należy natomiast odnosić do takich spraw organizacji pożytku publicznego, które pozostają poza zakresem statutowej sfery zadań publicznych, w ramach których prowadzona jest działalność pożytku publicznego. Nie ma podstaw do przyjęcia, że sprawa organizacji pożytku publicznego działającej na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie staje się "sprawą własną" tylko z tego powodu, że jest inicjowana przez tę organizację.
Jeżeli sprawa organizacji pożytku publicznego działającej na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie jest sprawą mieszczącą się w sferze statutowych zadań publicznych określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, to nie ma charakteru "sprawy własnej" w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a., niezależnie od tego, czy postępowanie w tej sprawie było zainicjowane przez tę organizację, czy też organizacja ta przystąpiła do udziału w toczącym się już postępowaniu w tej sprawie. Zaprezentowane stanowisko – stanowiące wyraz zawężającej wykładni wyjątków od zasady obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania, w tym kosztów sądowych – znajduje poparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wskazuje się - na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji - że pojęcie "sprawy własnej" w rozumieniu art. 239 § 2 p.p.s.a. odnosić należy nie do wykonywanej przez organizację pożytku publicznego działalności statutowej ukierunkowanej na realizację interesu publicznego, lecz do pojęcia sprawy administracyjnej, w której skarga została wniesiona w ramach indywidualnego interesu prawnego takiej organizacji.
Utożsamianie "spraw własnych" z działalnością statutową prowadziłoby do nieznajdującego podstaw prawnych wniosku, że zwolnienie z kosztów przysługiwałoby stronie automatycznie w każdej sprawie dotyczącej udostępnienia informacji publicznej (por. np. postanowienie z dnia 7 marca 2018 r. sygn. akt I OZ 208/18, postanowienie NSA z dnia 6 marca 2018 roku sygn. akt I OZ 168/18, postanowienie NSA z dnia 1 marca 2017 r. sygn. akt I OZ 478/17).
Odnosząc się do argumentów strony wnoszącej zażalenie dotyczących niesłusznego niezastosowania w sprawie zwolnienia od obowiązku ponoszenia opłat sądowych wynikającego z treści art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2018, poz. 450 ze zm.), uznać je należy za niezasadne. W myśl tego przepisu organizacji pożytku publicznego przysługuje, na zasadach określonych w przepisach odrębnych, zwolnienie od opłat sądowych - w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego. Jak wynika z jednolitego i utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego, cytowany przepis nie może stanowić samoistnej podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż odsyła do przepisów odrębnych (por. np. postanowienie NSA z dnia 7 lipca 2011 sygn. akt II OZ 559/11, postanowienie NSA z 1 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 698/08).
Przewidziane zaś w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolnienie organizacji pożytku publicznego z tego obowiązku - o czym była już mowa powyżej - nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.
Biorąc pod uwagę powyższe, należy uznać za prawidłowe nakazanie ściągnięcia od skarżącej fundacji na rzecz Skarbu Państwa - WSA w Warszawie kwoty 200 zł tytułem nieuiszczonego wpisu od skargi. Wysokość tego wpisu znajduje umocowanie w przywołanym przez Sąd I instancji przepisie § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W tej sytuacji podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.