Uzasadnienie
Postanowieniem z 17 lutego 2014 r., II SAB/Bd 81/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił R. Ł. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na przewlekłość postępowania Starosty Bydgoskiego w przedmiocie wydania opinii prawnej.
W uzasadnieniu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że wcześniej w toku postępowania postanowieniem z 6 grudnia 2013 r., I OZ 1165/13, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 3 stycznia 2014 r. skarżąca ponownie wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Zarządzeniem z 24 stycznia 2014 r. skarżąca została wezwana do wykazania na podstawie stosownych dokumentów, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym do złożenia w terminie 7 dni: kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych aktualnie przez skarżącą oraz męża dochodów; szczegółowego oświadczenia o wysokości aktualnych przeciętnych miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (m.in. poszczególne opłaty eksploatacyjne, koszty zakupu wyżywienia, leczenia itp.); wyciągu z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz do wykazania, że jej sytuacja materialna lub dochodowa uległa pogorszeniu od czasu prawomocnego oddalenia poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w pismach nadesłanych w odpowiedzi na wezwania Sądu skarżąca wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem. Utrzymują się ze świadczeń emerytalnych, które miesięcznie łącznie wynoszą 3334,00 zł netto. Skarżąca jako majątek zadeklarowała własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 72,5 m2. Jednocześnie podkreśliła, że nie posiada innych nieruchomości, jak również oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Pismem z 10 lutego 2014 r., wniesionym w odpowiedzi na wezwanie Sądu, R. Ł. oświadczyła, że odmawia przedłożenia wyciągów bankowych i podkreśliła, że tego rodzaju żądanie odbiera jako "daleko idącą ingerencję Sądu w moje życie osobiste i rodzinne".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznał kolejny wniosek z uwzględnieniem art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; zwanej dalej: p.p.s.a.) i uznał, że w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie powołała nowych okoliczności, które wpłynęłyby na odmienną ocenę jej sytuacji materialnej. Ponadto, skarżąca konsekwentnie uchyla się od podania dokładnych danych umożliwiających dokonanie pełnej oceny jej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że sytuacja osobista, rodzinna i majątkowa skarżącej nie uległa pogorszeniu. Powołuje się ona jedynie, jak uprzednio, na trudną sytuację zdrowotną swoją i męża oraz konieczność zażywania leków, których zakup stanowi obciążenie domowego budżetu.
Niemożliwe jest w tej sytuacji ustalenie, czy faktycznie oboje małżonkowie nie dysponują jakimikolwiek środkami pieniężnymi. To przecież sprawą zainteresowanej jest wykazanie zasadności złożonych wniosków w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
Sąd podkreślił, że skarżąca nie przedłożyła na poparcie swojej trudnej sytuacji żadnych dokumentów, czy też kopii rachunków. Żądania o przyznanie prawa pomocy nie uzasadnia również, zdaniem Sądu, obciążenie emerytury skarżącej egzekucją zobowiązań skarżącej. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań nie stanowi przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne czy inne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym.
W związku z tym, analiza złożonego w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku. Oświadczenia te są niepełne, podane informacje są zbyt ogólnikowe i budzą wątpliwości co do ich wiarygodności, a skarżąca nie wykazała w sposób należyty, poprzez złożenie wszystkich żądanych dokumentów, że poniesienie przez nią kosztów sądowych będzie stanowić uszczerbek dla koniecznego utrzymania rodziny.
W zażaleniu, R. Ł. zaskarżyła postanowienie Sądu I instancji w całości i wniosła o jego zmianę i przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu skarżąca szeroko opisała okoliczności dotyczące zasadności jej skargi, wskazując na istnienie korupcji, nielegalnego zatrudniania [...], podrabiania podpisów i innych nieprawidłowości, które jej zdaniem miały miejsce.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w tej sprawie zaznacza, że przedmiotem tego rozstrzygnięcia jest kontrola orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy dotyczącego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tego względu, Sąd nie brał pod uwagę innych okoliczności podnoszonych przez skarżącą w pismach, w szczególności związanych z zasadnością żądania wydania opinii prawnej. Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 6 grudnia 2013 r., I OZ 1165/13 oddalił zażalenie skarżącej na wcześniej wydane postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Oznacza to w niniejszej sprawie, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oceniany jest z uwagi na ewentualną zmianę okoliczności sprawy, na którą wskazuje art. 165 p.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadniał wezwanie R. Ł. do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Pomimo wezwania, strona nie przedstawiła informacji umożliwiających ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wskazując, że "odmawia przedłożenia wyciągów bankowych" ponieważ odbiera to jako "daleko idącą ingerencję Sądu" w jej "życie osobiste i rodzinne".
Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem, ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Skarżąca nie wykonała zarządzenia, uchylając się od współpracy z Sądem pierwszej instancji w zakresie właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a zatem powinna się liczyć z tym, że Sąd ten nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny przedstawionego przez skarżącą stanu faktycznego, po wezwaniu jej do uzupełnienia złożonego wniosku.
Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wezwanie sądu, nie uzasadnia uwzględnienia jej zażalenia (tak np. postanowienia NSA z 14 września 2009 r., sygn. akt I FZ 315/09 oraz z 6 stycznia 2010 r., I OZ 1171/09).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.