Postanowienie NSA z 18 sierpnia 2022 r., I OZ 320/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 18 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 403/20 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi

Sprawa

w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2019 r. nr KOC/7389/Zs/19 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Iwona Bogucka przewodniczący

Uzasadnienie

Pismem z 15 stycznia 2020 r. (data wpływu do Sądu 26 lutego 2020 r.) M. K. (dalej: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 17 grudnia 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.

Pismem z 27 maja 2020 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braku formalnego skargi, w terminie 7 dni, od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi przez podanie numeru PESEL oraz do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193), w terminie 7 dni, od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.

Powyższe wezwania doręczone zostały skarżącej w dniu 1 czerwca 2020 r. Termin do ich wykonania upływał zatem 8 czerwca 2020 r. Z informacji z rejestru opłat sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 lipca 2020 r. wynika, że w zakreślonym terminie skarżąca nie uiściła należnego wpisu od skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 23 lipca 2020 r., I SA/Wa 403/20, odrzucił skargę z powodu nieuzupełnienia przez skarżącą braków formalnych skargi przez podanie numeru PESEL oraz braku uiszczenia wpisu od skargi.

Pismem z 31 sierpnia 2020 r. skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc jednocześnie o przyznanie prawa pomocy.

Postanowieniem z 25 stycznia 2021 r., I SPP/Wa 286/20, starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym.

Pismem z 23 marca 2021 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie poinformowała o wyznaczeniu adw. P. J. jako pełnomocnika z urzędu dla skarżącej. Zawiadomienie o wyznaczeniu zostało odebrane przez ww. adwokata 2 kwietnia 2021 r., który 30 kwietnia 2021 r. zapoznał się z aktami sprawy.

Pismem z 30 kwietnia 2021 r. pełnomocnik uzupełnił powyższe zażalenie skarżącej z 31 sierpnia 2020 r. oraz wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi przez podanie numeru PESEL skarżącej, która uzupełniała wszelkie dokumenty na bieżąco, a ponadto wnioskowała o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Zdaniem pełnomocnika pisma te mogły zostać złożone do sprawy zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Wa 404/20, gdyż przedmiot obu tych spraw jest w zasadzie tożsamy. Ponadto, w ocenie pełnomocnika, brak wskazania numeru PESEL nie stanowi przeszkody do nadania skardze dalszego biegu, szczególnie w sytuacji gdy numer ten znajduje się w aktach administracyjnych sprawy. Odnosząc się natomiast do opłaty od skargi, pełnomocnik wskazał, że w terminie otwartym do uiszczenia wpisu od skargi został złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy, lecz wniosek ten mógł zostać dołączony do sprawy o sygn. akt I SA/Wa 404/20.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 27 sierpnia 2021 r., I OZ 262/21, oddalił zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi stwierdzając, że nie ulega wątpliwości, iż skarżąca nie wykonała wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci podania numeru PESEL, a okoliczność ewentualnego znajdowania się numeru PESEL w aktach administracyjnych nie ma znaczenia dla postępowania sądowego. Ponadto skarżąca nie uiściła w zakreślonym terminie wpisu od przedmiotowej skargi, a nie znajduje potwierdzenia podniesiony przez pełnomocnika skarżącej fakt złożenia przez nią uprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, który to wniosek miałby zostać omyłkowo dołączony do akt sprawy o sygn. I SA/Wa 404/20.

Postanowieniem z 30 listopada 2021 r., I SA/Wa 403/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu Sad I instancji wskazał, że wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi złożony został w terminie, ale nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przywrócenie uchybionego terminu. Zdaniem Sądu I instancji nie zasługuje na aprobatę argumentacja pełnomocnika skarżącej o uzupełnieniu przez skarżącą braków formalnych skargi i wskazaniu numeru PESEL w piśmie, które zostało dołączone omyłkowo do sprawy o sygn. akt I SA/Wa 404/20, podobnie zresztą jak złożony w trybie otwartym do uiszczenia wpisu od skargi wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Powyższe twierdzenia pełnomocnika nie znajdują potwierdzenia w aktach niniejszej sprawy, jak również w aktach sprawy o sygn. I SA/Wa 404/20, co przesądził już Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z 27 sierpnia 2021 r., I OZ 262/21. Bezspornym jest, że skarżąca została prawidłowo wezwana do uzupełnienia braków formalnych przedmiotowej skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi, a wezwanie to i odpis zarządzenia o uiszczeniu wpisu od skargi zostały jej skutecznie doręczone. Skarżąca w zakreślonym terminie nie uzupełniła braków formalnych skargi oraz nie uiściła wpisu od skargi, ani nie złożyła w niniejszej sprawie, w terminie otwartym do uiszczenia wpisu, wniosku o przyznanie prawa pomocy. Reasumując, okoliczności, na które powołuje się pełnomocnik skarżącej, nie spełniają warunku uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego zmianę i przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz o zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu w maksymalnej wysokości za postępowanie zażaleniowe oraz wydatków w kwocie 5,90 zł (koszt nadania zażalenia) wskazując, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości ani w części. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a. przez błędne ustalenie, że skarżąca nie uzupełniła braków formalnych skargi, w sytuacji, gdy numer PESEL znajduje się w aktach administracyjnych oraz w sprawie zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Wa 404/20, a ponadto złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych (mógł ona zostać mylnie przekazany do sprawy zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Wa 404/20), a ponadto wykazała, że nie było winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych, bowiem wobec skarżącej toczyły się dwa postępowania, które miały zbliżony numer, co mogło spowodować omyłkę skarżącej. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że brak wskazania numeru PESEL nie stanowi przeszkody do nadania skardze dalszego biegu. W okolicznościach konkretnej sprawy, gdy w aktach administracyjnych znajduje się numer PESEL strony wnoszącej skargę, nie można uznać, że niepodanie tego numeru w skardze, będące naruszeniem art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. stanowi brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu (postanowienie NSA z 19 grudnia 2019 r., II OZ 1154/19). Numer PESEL znajduje się w aktach administracyjnych. Odnosząc się do opłaty od skargi, wskazano, że stosowny wniosek został złożony, lecz mógł zostać dołączony do sprawy pod sygn. akt I SA/Wa 404/20 (tożsamość obu spraw – skarżąca nie ma informacji o rozdzieleniu obu spraw). Ponadto, została ona zwolniona od kosztów sądowych. Tym samym zaistniały wszelkie okoliczności, aby przywrócić skarżącej termin do uzupełnienia braków formalnych skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu winno być wniesione w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.) i należy w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu.

Oceniając okoliczności mające uprawdopodobnić brak winy w naruszeniu terminu sąd powinien brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko wtedy gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć. Ponadto to na stronie spoczywa obowiązek wskazania okoliczności, które mogą potwierdzać, że dana czynność procesowa nie została dokonana w terminie bez jej winy. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, czyli w razie zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez nią odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności w terminie. Oznacza to, że za przesłankę braku winy nie można uznać nieuwagi lub zaniedbania strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że brak jest podstaw do przywrócenia terminu z uwagi na nieznajomość przez skarżącego prawa (por. postanowienia NSA: z 27 czerwca 2016 r., II FZ 359/16: z 12 stycznia 2016 r., II OZ 1369/15; z 28 listopada 2012 r., I OZ 869/12; z 8 lipca 2008 r. II OZ 712/08).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji trafnie ocenił, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swej winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu oraz w zażaleniu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. Nie sposób bowiem dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym wniesieniu skargi. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia tylko w przypadku zaistnienia okoliczności niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Argumentacja pełnomocnika skarżącej (powtórzona również w przedmiotowym zażaleniu) odnosząca się do rzekomego złożenia przez skarżącą, w trybie otwartym do uiszczenia wpisu od skargi, wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz uzupełnienia przez nią braków formalnych skargi i wskazania numeru PESEL, w piśmie, które miało zostać omyłkowo dołączone do sprawy o sygn. akt I SA/Wa 404/20, nie znajduje potwierdzenia ani w aktach niniejszej sprawy, ani w aktach sprawy o sygn. I SA/Wa 404/20, co przesądzone zostało już przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 sierpnia 2021 r., I OZ 262/21 i na co prawidłowo zwrócił uwagę Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca nie wskazała także na istnienie żadnych nagłych, nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających jej dochowanie terminu. W tym miejscu podkreślenia również wymaga, że prawidłowość doręczenia skarżącej korespondencji zawierającej wezwania do usunięcia braków skargi nie była kwestionowana. W związku z tym fakt przyznania skarżącej prawa pomocy, o które wniosła dopiero w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi, nie może odnosić się do uprzedniego wezwania do uiszczenia wpisu. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, tylko wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w trakcie biegu terminu do uiszczenia wpisu mógłby uchronić skarżącego od skutków związanych z nieuiszczeniem wpisu na wezwanie Sądu (por. postanowienia NSA: z 29 sierpnia 2018 r., II OZ 840/18; z 23 marca 2018 r., I OZ 290/18; z 16 stycznia 2020 r., I GZ 459/19). Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie, albowiem skarżąca wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wniosła 31 sierpnia 2020 r., zaś wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi zostało jej doręczone w dniu 1 czerwca 2020 r. Odnosząc się natomiast do podniesionej w zażaleniu argumentacji mającej przemawiać za tym, że brak wskazania numeru PESEL nie stanowi przeszkody do nadania skardze dalszego biegu, w sytuacji, gdy numer PESEL skarżącej znajdował się w aktach administracyjnych sprawy, wskazać należy, że z treści art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. wyraźnie wynika, że jeśli pismo strony będącej osobą fizyczną jest pierwszym pismem w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej (a tak było w niniejszej sprawie), to powinno zawierać numer PESEL. Przy tym bez znaczenia jest to, czy numer PESEL strony skarżącej znajduje się w aktach administracyjnych sprawy, gdyż postępowanie administracyjne i postępowanie sądowoadministracyjne są postępowaniami odrębnymi, prowadzonymi na podstawie odrębnych przepisów i w formie osobnych akt sprawy. Jednocześnie ustawodawca wyraźnie zastrzegł konieczność wskazania numeru PESEL osoby fizycznej przy pierwszej czynności w sprawie.

Mając powyższe na uwadze oraz wzgląd na okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie uprawdopodobniła w przekonujący sposób okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi, ani nie zadbała należycie o swoje interesy. Tym samym, podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że argumenty podniesione we wniosku, jak i w przedmiotowym zażaleniu, nie mogły stanowić podstawy do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Odnosząc się do wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.