Postanowienie NSA z 8 maja 2018 r., I OZ 430/18

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 8 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1963/17 odmawiające wstrzymania wykonania decyzji

Sprawa

w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych postanawia oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Maciej Dybowski przewodniczący

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1963/17 (dalej postanowienie z 30 stycznia 2018 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] września 2017 r.) w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z [...] września 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] o uznaniu dłużnika alimentacyjnego, A.W. (dalej skarżący), za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Pismem z 31 października 2017 r. A.W., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł za pośrednictwem organu, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na z [...] września 2017 r., zawierając w niej wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że ewentualne wykonanie decyzji może wyrządzić skarżącemu znaczną szkodę.

Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej ppsa) po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (...). Wskazana regulacja wylicza wyczerpująco przesłanki wstrzymania wykonania decyzji, a obowiązek uprawdopodobnienia ich istnienia spoczywa na wnioskodawcy.

Badając zasadność wniosku o wstrzymanie wykonania aktu organu administracji, Sąd wszechstronnie rozważył wszelkie okoliczności, mając na uwadze przede wszystkim fakt, że celem instytucji wstrzymania wykonania aktu jest jedynie tymczasowe ukształtowanie stosunków do czasu rozpoznania skargi przez sąd. Na tej podstawie Sąd ocenił, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.

Skarżący nie wykazał w sposób należyty, że wykonanie decyzji uznającej go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, na obecnym etapie postępowania, spowoduje wyrządzenie znacznej szkody lub trudne do odwrócenia skutki. W uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie wskazał żadnych okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

Uzasadnienie wniosku winno odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione. Wnioskujący musi dokładnie przytoczyć okoliczności, które przemawiają za wstrzymaniem wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, gdyż od uprawdopodobnienia niebezpieczeństwa wystąpienia znacznej szkody lub negatywnych skutków zależy orzeczenie sądu (postanowienie NSA z 7.4.2005 r. II OZ 201/05).

Nie spełnia powyższych wymagań wniosek, którego uzasadnienie ogranicza się do powtórzenia treści art. 61 § 3 ppsa bez odwołania się do okoliczności faktycznych danej sprawy i sytuacji konkretnego wnioskodawcy. Warto podkreślić, że skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który winien dochować szczególnej staranności przy formułowaniu wniosków procesowych.

Nie stanowi prawidłowego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych sam fakt powołania się na treść art. 5 ust. 3b ustawy [z dnia 7 września 2007 r.] o pomocy osobom uprawnionym do alimentów [Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.] (dalej upal). Zgodnie z tym przepisem organ właściwy dłużnika składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego (pkt 1), a po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego (pkt 2). W rozpoznawanym wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skarżący powołał art. 5 ust. 3b upal, lecz w żaden sposób nie odniósł tej regulacji do swojej sytuacji faktycznej.

Nie wykazał, w jaki sposób fakt złożenia przez organ właściwy dłużnika wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 kk może powodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków. Rozwiązanie zawarte w art. 5 ust. 3b pkt 1 upal nie stanowi samodzielnej ustawowej przesłanki, która automatycznie uzasadniałaby uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Wydanie decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie jest równoznaczne ze spełnieniem znamion przestępstwa z art. 209 § 1 kk. O tym, czy spełnione zostały znamiona przestępstwa z art. 209 § 1 kk, decyduje w odrębnym postępowaniu sąd powszechny.

Skarżący nie wykazał, czy w ogóle ma prawo jazdy i w jaki sposób brak prawa jazdy będzie skutkować niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a tylko takie przesłanki pozwalają na wstrzymanie wykonania aktu. Utrata prawa jazdy może tylko w szczególnych okolicznościach wiązać się z niebezpieczeństwem wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków. Mogłoby to ewentualnie mieć miejsce np. w przypadku, gdyby odebranie prawa jazdy w konkretnych okolicznościach miało spowodować bezpośrednio utratę posiadanego stanowiska pracy, uniemożliwiało całkowicie prowadzenie działalności gospodarczej czy utrudniło leczenie. Z akt sprawy nie wynika jednak, by taka sytuacja w niniejszej sprawie miała miejsce (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 12.7.2017 r. II SA/Łd 414/17).

Powołując się we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji na rozwiązanie zawarte w art. 5 ust. 3b pkt 1 upal należało odnieść je do konkretnych okoliczności dotyczących wnioskodawcy celem wykazania, że została spełniona przesłanka określona w art. 61 § 3 ppsa, bo tylko wówczas możliwe jest uwzględnienie wniosku (postanowienie NSA z 4.4.2017 r. I OSK 604/17). Takich wyjaśnień skarżącego w rozpoznawanym wniosku jednak zabrakło.

W niniejszej sprawie brak jest wystarczającej podstawy do uzyskania przez skarżącego ochrony tymczasowej, bowiem nie wykazał on jakiego rodzaju szkodę lub trudne do odwrócenia skutki może spowodować wykonanie zaskarżonej decyzji (k. 2-6, 31-34 akt I SA/Wa 1963/17).

Postanowienie z 30 stycznia 2018 r. stało się przedmiotem zażalenia A.W., reprezentowanego przez pełnomocnika r. pr. A.B. Rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 61 § 3 ppsa przez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że nie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, chociaż całokształt okoliczności sprawy nakazuje przyjąć, że niewstrzymanie wykonania decyzji spowoduje trudne do odwrócenia skutki. Skarżący wniósł o: zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wstrzymanie wykonania decyzji; zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego i kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazano, że mimo trudnej sytuacji życiowej skarżący realizuje obowiązek alimentacyjny i przekazuje na rzecz dzieci ponad połowę zasadzonych alimentów (co miesiąc 1502 zł); dodatkowo w czasie pobytu dzieci u ojca, tj. połowa każdego miesiąca (ok. 90 dni w roku), pozostają one na jego wyłącznym utrzymaniu; w tych okresach dowozi dzieci do szkoły i przedszkola a córkę na zajęcia dodatkowe (k. 41-43 akt I SA/Wa 1963/17).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z treścią art. 61 § 1 ppsa sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Z konstrukcji tej normy prawnej wynika, że to na skarżącym spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdy akt lub czynność zostanie wykonana.

Zarzut naruszenia art. 61 § 1 ppsa przez jego niewłaściwe zastosowanie, okazał się nieusprawiedliwiony. Autor zażalenia wskazuje jako przesłankę zastosowania owej normy niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, zatem Naczelny Sąd Administracyjny ograniczy swe rozważania wyłącznie do tej przesłanki.

Zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.), jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że skutkiem wydania decyzji o uznaniu za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest wszczęcie postępowania karnego, co może w negatywny sposób wpływać na sytuację strony i uzasadnia wstrzymanie wykonania takiej decyzji (postanowienia NSA: z 25.2.2014 r. I OZ 116/14; 18.9.2013 r. I OZ 784/13). W kontrolowanej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, bowiem w zażaleniu wskazano, że Policja prowadząca postępowanie w sprawie uchylania się skarżącego od obowiązków alimentacyjnych umorzyła prowadzone postępowanie.

Zagadnienie wysokości obowiązku alimentacyjnego, finansowania potrzeb małoletnich w okresie pobytu u skarżącego, nie mają znaczenia z punktu widzenia art. 61 § 3 ppsa, mogą natomiast być uwzględnione w postępowaniu o zmianę orzeczenia o wysokości alimentów w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Sąd I instancji trafnie uznał, że skarżący w żaden sposób nie uzasadnił wniosku zawartego w skardze o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W szczególności skarżący nie wskazał w jaki sposób zaskarżony akt w razie jego wykonania mógłby wyrządzić skarżącemu znaczną szkodę lub spowodować trudne do odwrócenia skutki. Przyznaje to pełnomocnik skarżącego, ograniczając argumentację w tej materii do podniesienia, że "całokształt przedmiotowej sprawy przemawiał za koniecznością wstrzymania wykonania decyzji" z [...] września 2017 r.

Pełnomocnik skarżącego dopiero w zażaleniu podniósł, że "de facto zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy spowoduje, że [skarżący] utraci możliwość opiekowania się dziećmi w swoim miejscu zamieszkania"; że "skarżący nie będzie miał możliwości sprawowania nad dziećmi opieki tak jak czynił to do tej pory...będzie mógł sprawować opiekę nad dziećmi wyłącznie w weekendy, wtedy, kiedy nie będzie konieczności dowożenia dzieci do szkoły i przedszkola". Konsekwencje, na które wskazuje pełnomocnik skarżącego, są zwykłymi konsekwencjami, jakie wynikają z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skarżący uchylając się od zobowiązań alimentacyjnych w dostatecznie długim czasie, musiał liczyć się również ze zwykłymi skutkami wynikającymi z art. 5 ust. 3b pkt 2 upal. Skutek w postaci następczego wobec decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, ma na celu zdyscyplinowanie zobowiązanego do wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego, a więc ma stanowić pewną dotkliwość.

W orzecznictwie utrwalonym jest pogląd, że spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków musi być rozważane z uwzględnieniem specyfiki aktu administracyjnego, którego dotyczy wniosek o wstrzymanie. Przesłanki wskazane w art. 61 § 3 ppsa dotyczą zdarzeń przyszłych, będących spodziewanym skutkiem wykonania aktu lub czynności, czy to w drodze egzekucji administracyjnej, czy to w wyniku działań osób trzecich realizujących swoje uprawnienia lub obowiązki. Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które - raz zaistniałe - powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (postanowienie NSA z: 8.5.2014 r. II OZ 420/14, Lex 1467722; 10.3.2010 r. I FSK 1841/09; 19.5.2011 r. II OZ 415/11, akceptowane przez M. Jagielską, A. Wiktorowską, P. Wajdę w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2017, s. 401-403, nb 6; postanowienie NSA z 13.5.2010 r., II FSK 182/10, cbosa, aprobowane przez B. Dautera w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Wolters Kluwer 2016, uw. 10 do art. 61). Wprawdzie zatrzymanie prawa jazdy nie jest bezpośrednim skutkiem wydania zaskarżonej decyzji, to jednak zgodnie z art. 5 ust. 5 upal, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z przywołanych przepisów wynika zatem, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy wydawana jest obligatoryjnie przez właściwego starostę, a więc jest ona zdecydowanie wydawana w następstwie wydania decyzji o uznaniu strony za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych (wyrok NSA z: 25.5.2017 r. I OSK 2277/15; 14.10.2016 r. I OSK 3063/14; 14.10.2016 r. I OSK 287/15; 20.5.2016 r. I OSK 1865/14; wyrok WSA w Krakowie z: 19.4.2017 r. III SA/Kr 1305/16; 26.5.2017 r. III SA/Kr 26/17; wyrok WSA w Bydgoszczy z 7.6.2017 r., II SA/Bd 352/17). Związany charakter decyzji właściwego Starosty powoduje, że można z decyzją organu o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wiązać, co do zasady, skutki o których mowa w art. 61 § 3 ppsa.

Taka sytuacja w kontrolowanej sprawie nie zachodzi. Troska o dobro małoletnich dzieci (zasługująca na uznanie) może być realizowana przez skarżącego w każdej postaci - także nie wymagającej korzystania przezeń z prawa jazdy w pewnym okresie.

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa postanowił jak w sentencji.