Postanowienie NSA z 9 maja 2018 r., I OZ 436/18

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 9 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. O., H. J. i K. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1991/17 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi

Sprawa

w sprawie ze skargi G. O., H. J. i K. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2017 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Marian Wolanin przewodniczący, sprawozdawca

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1991/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu wniosku G. O., H. J. i K. M., odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.

G. O., H. J. i K. M., pismem z dnia [...] października 2017 r., wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2017 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP. Przewodnicząca Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarządzeniem z dnia 20 listopada 2017 r. wezwała pełnomocnika skarżących do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Ponadto pismem z dnia [...] listopada 2017 r. wezwano pełnomocnika skarżących do uzupełnienia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi, przez podpisanie bądź nadesłanie podpisanego egzemplarza skargi oraz złożenie oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania skarżących w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższe wezwania doręczone zostały pełnomocnikowi w dniu [...] grudnia 2017 r., dlatego termin na wykonanie powołanych wezwań upłynął w dniu [...] grudnia 2017 r.

Pełnomocnik skarżących w wyznaczonym terminie nadesłała pełnomocnictwa do reprezentowania skarżących. Nie nadesłano natomiast podpisanego egzemplarza skargi. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 11 stycznia 2018 r., odrzucił wniesioną w sprawie skargę.

Pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżących złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, dołączając jednocześnie podpisany egzemplarz skargi oraz zaświadczenie lekarskie, wydane przez gabinet stomatologiczny o niezdolności do pracy w dniu [...] grudnia 2017 r. We wniosku podniesiono, że niepodpisanie skargi, ewentualnie nienadesłanie podpisanego egzemplarza skargi spowodowane było wyłącznie złym stanem zdrowia.

Odmawiając przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi Sąd pierwszej instancji stwierdził, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Przywrócenie terminu ma zatem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.

Sąd wskazał, że w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, pełnomocnik skarżących podała, że od dnia [...] grudnia 2017 r. do dnia [...] grudnia 2017 r., pozostawała w złej kondycji zdrowotnej z uwagi na zapalenie okostnej. Z załączonego zaświadczenia wydanego przez gabinet stomatologiczny wynikało, że pełnomocnik była niezdolna do pracy [...] dzień, tj. [...] grudnia 2017 r. W ocenie Sądu nie może być zatem uznane za usprawiedliwione wybiórcze dokonywanie czynności procesowych przez pełnomocnika tylko dlatego, że jest chory. Skoro pełnomocnik strony pomimo choroby decyduje się podjąć określone czynności procesowe, to powinien również dopełnić wszystkich obowiązków z tym związanych. Nie do przyjęcia jest bowiem interpretacja dopuszczająca dokonywanie przez pozostającego na zwolnieniu lekarskim pełnomocnika strony wyboru, które z czynności procesowych podejmuje, a co do których będzie wnosił o przywrócenie terminu (por. J.P. Tarno – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Praw. Lexis Nexis 2006, str. 222-223).

Sąd uznał zatem, że strona skarżąca w niniejszej sprawie nie dopełniła obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Powoływanie się przez pełnomocnika na problemy zdrowotne nie świadczą o niemożliwości wykonywania czynności i samodzielnej egzystencji.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosły G. O., H. J. i K. M. zarzucając naruszenie:

• art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako ppsa, poprzez odmowę przez WSA w Warszawie przywrócenia terminu, pomimo że pełnomocnik skarżących bez swojej winy nie dokonała czynności uzupełnienia braku formalnego skargi do sądu w terminie, tym bardziej że w terminie złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jej złożenia;
• art. 141 § 4 w związku z art. 166 ppsa w ten sposób, że Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej merytorycznej oceny wniosku o przywrócenie terminu nie dokonał oceny okoliczności w nich zawartych przez ich wpływ na niezawinione uchybienie w wykonywaniu czynności procesowych przez pełnomocnika;
• art. 106 § 5 ppsa w związku z art. 233 § 1 kpc, przez dowolną ocenę dowodów i w konsekwencji nieusprawiedliwione uznanie, że pełnomocnik stron w sposób wybiórczy wykonała czynności procesowe, dokonując niejako świadomego i celowego wyboru, które z czynności podejmie, a których zaniecha i w tym zakresie wnioskować będzie o przywrócenie terminu, podczas gdy z przedstawionego uzasadnienia zawartego we wniosku wyraźnie wynika, że niedopełnienie jednej z trzech czynności, do których pełnomocnik została wezwana było niezamierzoną konsekwencją jej stanu zdrowia, z której niedopełnienia nie zdawała sobie ona sprawy, aż do czasu otrzymania orzeczenia sądu o odrzuceniu skargi wobec nieuzupełnienia jednego z braków formalnych.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał oceny działania pełnomocnika skarżących przez pryzmat jej sytuacji zdrowotnej, a w konsekwencji czy mogła mieć ona wpływ na obniżenie zdolności poznawczych, w efekcie na sposób wykonania czynności procesowych. Sąd uznał natomiast, w sposób całkowicie nieuprawniony, że pełnomocnik podejmując się czynności procesowych założyła, niejako a priori, iż podejmie się wykonania jedynie pewnych czynności, dokonując świadomego wyboru w tym zakresie co stanowi o niedopełnieniu obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej.

Jak zostało to przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu zła kondycja fizyczna i psychiczna pełnomocnika skarżących obejmowała dłuższy okres czasowy, a przedłożone zaświadczenie lekarskie miało na celu uprawdopodobnienie tego faktu, bowiem w dniu wskazanym w zaświadczeniu pełnomocnik udała się po pomoc do gabinetu stomatologicznego z uwagi na nieustępujący, a wręcz nasilający się ból okostnej.

Sąd pierwszej instancji całkowicie pominął sytuację zdrowotną pełnomocnika twierdząc, że skoro pełnomocnik pomimo choroby decyduje się podjąć określone czynności, to powinien również dopełnić wszystkich obowiązków z tym związanych. Sugeruje, że pełnomocnik podejmując czynności procesowe zakładała, iż może dokonać ich w sposób nienależyty i to powoduje, że nie sposób przyjąć nieuzupełnienia jednego z braków formalnych za okoliczność niezawinioną. Z drugiej jednak strony Sąd pierwszej instancji wskazuje w uzasadnieniu, że powoływane przez pełnomocnika problemy zdrowotne nie świadczą o niemożliwości wykonywania czynności i samodzielnej egzystencji co niewątpliwie dowodzi, iż zaniechanie podejmowania czynności przez pełnomocnika w stanie choroby przy założeniu, że stan ten mógłby wpłynąć na nienależyte wykonanie czynności, również nie uchroniłoby skarżących od negatywnych konsekwencji procesowych. Uzasadnienie tak sformułowane, zawierające sprzeczne wnioski, daje uzasadnione wątpliwości co do rzetelnej i obiektywnej oceny okoliczności wskazanych we wniosku.

Do ustalenia winy w uchybieniu terminowi konieczna jest każdorazowo ocena wszystkich okoliczności sprawy, które towarzyszyły stronie i spowodowały, że uchybiła ona terminowi do dokonania wymaganej prawem czynności procesowej (por. postanowienia NSA z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt II OZ 412/11 i z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 80/11). Natomiast w okolicznościach przedmiotowej sprawy wydaje się, że Sąd zaniechał takiej analizy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zgodnie z art. 86 § 1 ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Wniosek o przywrócenie terminu powinien zatem powoływać okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które uprawdopodobnią jego zasadność. Z brakiem winy mamy do czynienia w przypadku zaistnienia niezależnych od strony i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, które miały bezpośredni wpływ na przekroczenie terminu. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagając od strony staranności.

W świetle powyższego nie można uznać, aby pełnomocnik skarżących w sposób wystarczający uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu. Nie jest bowiem wystarczające powołanie się na zły stan zdrowia i przedstawienie w związku z tym zwolnienia lekarskiego tylko na jeden z dni biegnącego siedmiodniowego terminu, tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy pełnomocnik skarżących dokonała w tym samym czasie innych czynności procesowych. We wniosku o przywrócenie terminu w żaden sposób nie wykazano, aby zaistniały stan chorobowy był przeszkodą do wykonania jednej z czynności, gdy w tym samym czasie nie był przeszkodą do wykonania pozostałych czynności, których pełnomocnik skarżących dokonała. Prawidłowo więc ocenił Sąd pierwszej instancji, że niedopuszczalne jest, aby pełnomocnik pomimo choroby, podejmował tylko niektóre czynności procesowe, a wobec tych, których nie podejmie wnosił o przywrócenie terminu do ich wykonania bez wykazania dlaczego dana choroba uniemożliwiła podjęcie tylko niektórych czynności.

Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 w związku z art. 166 ppsa W uzasadnieniu postanowienia z dnia 21 lutego 2018 r. stanowisko Sądu zostało bowiem wyjaśnione w sposób wystarczający, gdzie Sąd ocenił wszystkie okoliczności sprawy.

Uznać również należy, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił wiarygodność i moc dowodów w sprawie, a zatem nie naruszył art. 106 § 5 ppsa w związku z art. 233 § 1 kpc Złożone bowiem zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy pełnomocnika skarżących wskazuje jedynie na dzień [...] grudnia 2017 r., czyli jednym dniu z siedmiodniowego terminu. Zaświadczenie takie nie może więc uprawdopodabniać niemożności dokonania przez pełnomocnika czynności procesowych w pozostałych dniach biegnącego terminu. Z przedstawionego przez pełnomocnika skarżących zwolnienia lekarskiego nie można wyprowadzić wniosku, aby choroba uniemożliwiła pełnomocnikowi podjęcie jakichkolwiek działań, które zmierzałyby do dochowania terminu do podpisania bądź nadesłania podpisanego egzemplarza skargi.

Pełnomocnik nie dołożyła zatem wystarczającej staranności i największego w danych okolicznościach wysiłku w prowadzeniu spraw swojego mocodawcy. Ani bowiem we wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, ani w zażaleniu, nie został uprawdopodobniony brak winy w uchybieniu terminu. Okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają bowiem podstaw do uznania aby uchybienie terminu było niezawinione.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, postanowił jak w sentencji.