Uzasadnienie
1. Wyrokiem z dnia 10 października 2012 r., I SA/Po 419/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę D. C. (powoływanej dalej jako "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. (powoływanego dalej jako "Dyrektor IS") z dnia 21 lutego 2012 r., nr [...], w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Wyrok jest dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
2. Skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika – radę prawnego) wniosła od ww. wyroku WSA w Poznaniu skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której sformułowała wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a.
Uzasadniając wniosek Skarżąca stwierdziła, że jej sytuacja finansowa nie pozwala bez uszczerbku dla własnego majątku dokonać zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. Uzyskiwane obecnie dochody w całości są skierowane na bieżące utrzymanie, świadczenia z tytułu obowiązku alimentacyjnego oraz kosztowne wizyty u lekarzy. Stan zdrowia po wszczęciu rozpoznawanej sprawy spowodował konieczność leczenia psychiatrycznego i niewyobrażalne dla Skarżącej jest zapłacenie takiej kwoty. "Żyje w chronicznym stresie, opiekują się nią na co dzień psychiatrzy i niewykluczony jest przy dalszym nasileniu stresu pobyt w szpitalu psychiatrycznym". Szczegółowe uzasadnienie wynika także z załączonych do skargi załączników potwierdzających sytuację finansową i zdrowotną Skarżącego, zarówno na etapie pierwszej instancji, jak i również do niniejszej skargi kasacyjnej. Skarżąca w dniu 26 kwietnia 2012 r. złożyła wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji i w następstwie postanowieniem WSA w Poznaniu z dnia 23 lipca 2012 r., I SA/Po 419/12, postanowiono wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że obecne dochody są skierowane na bieżące utrzymanie, świadczenia z tytułu obowiązku alimentacyjnego oraz kosztowne wizyty u lekarzy. Postępowanie podatkowe w sprawie wpłynęło w znaczący sposób na zły stan zdrowia, w szczególności zdrowia psychicznego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować utratę płynności finansowej Skarżącej, a to z kolei może spowodować trudne do odwrócenia skutki w postaci konieczności ograniczenia lub rezygnacji z leczenia. Od dnia złożenia wniosku sytuacja Skarżącej uległa dalszemu pogorszeniu, z powodu nadmiaru stresu mąż Skarżącej ograniczył znacznie działalność gospodarczą i przebywa na zwolnieniu lekarskim, natomiast Skarżąca straciła pracę i przebywa na świadczeniu rehabilitacyjnym. Złożyła równocześnie wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy z powodu ostrej psychicznej depresji lękowej.
Jakakolwiek egzekucja spowoduje w tym wypadku utratę płynności finansowej oraz u męża Skarżącej spowoduje konieczność całkowitego zamknięcia firmy i zwolnienia wszystkich pracowników. W przypadku Skarżącej "(...) egzekucja ze względu na ostrą depresję lękową może doprowadzić do całkowitej rezygnacji z leczenia oraz do podjęcia prób samobójczych".
Skarżąca uważa, że stan zdrowia w połączeniu z trudną sytuacją finansową uzasadnia złożony wniosek. Jej sytuacja pogorszyła się w sposób znaczny od czasu wydania ww. postanowienia przez Sąd pierwszej instancji, tym samym na tym etapie wniosek jest tym bardziej uzasadniony. Stan i poziom stresu u Skarżących znacznie nasilił się po niekorzystnym wyroku WSA w Poznaniu, a w szczególności w związku z treścią uzasadnienia wyroku niezrozumiałego dla strony. Dalsze pogorszenie sytuacji finansowej Skarżących mogłoby uniemożliwić im leczenie, a tym samym pogorszyć ich i tak zły stan zdrowia oraz uniemożliwić jednocześnie prowadzenie działalności gospodarczej, co spowoduje zwolnienie wszystkich pracowników.
- 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 3.1. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżąca nie wykazała, że w jej sytuacji zasadne jest wstrzymanie wykonania ww. decyzji Dyrektora IS na podstawie art. 61 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.).
- 3.2. W myśl art. 61 § 3 p.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli (1) zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub (2) spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por.: B. Dauter, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 205 oraz powoływane tam postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2004 r., GZ 138/04, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por.: postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia – "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności przedstawić wnioskodawca (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z dnia 15 września 2010 r., II FZ 417/10, z dnia 29 grudnia 2010 r., II FSK 1836/10, z dnia 18 kwietnia 2012 r., II FSK 528/12, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Samo powołanie się przez niego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku. Obowiązkiem sądu jest wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy.
W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd.
3.3. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca powołując się na swoją sytuację zdrowotną, która jest co prawda należycie udokumentowana (por. k. 220-257 akt WSA w Poznaniu), nie wskazała na związek przyczynowy, zachodzący pomiędzy ewentualną egzekucją ww. decyzji Dyrektora IS, a jej zdrowiem psychicznym. Wbrew twierdzeniom Skarżącej, deklarowane przez nią pogorszenie stanu zdrowia w następstwie wydania niekorzystnego wyroku przez WSA w Poznaniu nie znajduje odzwierciedlenia w dokumentach załączonych do skargi kasacyjnej – brak śladu interwencji lekarskiej po dacie wydania ww. wyroku WSA w Poznaniu. Tym samym twierdzenia o związku przyczynowym pomiędzy kwestią wstrzymania wykonania ww. decyzji Dyrektora IS, a zdrowiem Skarżącej, które jest niekwestionowaną wartością niematerialną, wydają się być nieadekwatne, tym bardziej, że Skarżąca porusza m.in. możliwość "prób samobójczych" (por. dosłowne wyrażenie Skarżącej – k. 179 akt WSA w Poznaniu). Stwierdzenie to wydaje się być zwrotem służącym do wywołania swoistej presji emocjonalnej na Sąd, które należy ocenić krytycznie, tym bardziej, że dokumentacja medyczna wskazuje na brak tendencji i myśli samobójczych w przebiegu choroby Skarżącej (por. karta informacji leczenie szpitalnego – k. 237 akt WSA w Poznaniu).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżąca nie wykazała także majątkowego związku pomiędzy ewentualnym wykonaniem ww. decyzji Dyrektora IS, a możliwością dalszego leczenia. W tzw. postępowaniu wpadkowym, wszczętym na skutek wniesienia przez stronę wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, o którym to wniosku mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd administracyjny jest zobowiązany ocenić, czy zostały spełnione przesłanki wstrzymania zaskarżonego aktu w oparciu o analizę wniosku strony oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w związku z art. 166 i (w przypadku NSA) art. 193 p.p.s.a. Na mocy art. 166 p.p.s.a przepisy tej ustawy dotyczące wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych znajdują odpowiednie zastosowanie do postanowień tychże sądów. W myśl zaś art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.
Odpowiednie odczytanie ww. przepisu dla postępowania wpadkowego, które kończy się postanowieniem dotyczącym wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Rozpoznając ww. wniosek, sąd administracyjny nie może zatem pomijać w swoim rozumowaniu informacji zawartych w aktach sprawy. Ich pełna analiza jest warunkiem prawidłowej oceny stanu faktycznego, która znajduje swoje odzwierciedlenie w postanowieniu sądu. Poprzestawanie tylko na treści wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wniosku jest niedopuszczalnym naruszeniem obowiązku sądu administracyjnego do rzetelnego rozpoznania danej sprawy zgodnie z wymogami prawa (por. postanowienia NSA: z dnia 15 września 2010 r., II FZ 417/10; z dnia 30 listopada 2010 r., II FZ 557/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
3.4. Uwzględniając powyższy pogląd, należy stwierdzić, że w aktach sprawy zebrano dokumenty przedłożone przez Skarżącą w postępowaniu z zakresu prawa pomocy, które są przydatne do oceny jej sytuacji majątkowej. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że jej mąż prowadzi działalność gospodarczą i nie wskazała w jakiej wysokości uzyskuje on miesięczne dochody. Informacja ta nie została uzupełniona przy złożeniu rozpoznawanego wniosku o wstrzymanie wykonania ww. decyzji Dyrektora IS. Analizując dokumenty podatkowe złożone przez męża Skarżącej do spraw o sygn. akt I SA/Po 416/12 i I SA/Po 418/12, stwierdzić należy, że mąż Skarżącej w 2010 r. deklarował z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej dochód w wysokości 56.752,72 zł, w 2011 r. w wysokości 71.993,77 zł, natomiast w za miesiące od stycznia do 30 kwietnia 2012 r. uzyskał dochód w wysokości 34.588,24 zł. Ponadto podkreślić należy, że wykazane przez niego za ww. okresy przychody w kwocie 1.464.941,78 zł, 1.582.647,72 zł i 1.260.922,89 zł świadczą o tym, że prowadzi on działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Skoro Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, zatem nie tylko jej dochody należało brać pod uwagę rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, ale również i jej małżonka. Konstatacja ta zachowuje swoją trafność także przy ocenie sytuacja Skarżącej pod względem zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania ww. decyzji Dyrektora IS.
Skarżąca podała, że płaci alimenty na wnuka J. C. w wysokości 2.000 zł miesięcznie, jej mąż również płaci alimenty na wnuka B. C. w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Skarżąca i jej mąż zatem płacą alimenty w wysokości 4.000 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że wszelkie koszty związane z utrzymaniem i wychowaniem dzieci ponosi ich matka. Nadto, z informacji przedłożonych przez Skarżącą wynika, że razem z mężem podarowała nieruchomości wnukowi B. C. Jednakże sprzedaż tych nieruchomości również może zaspokoić potrzeby finansowe wnuków. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności i wartościowych przedmiotów. Jednakże z późniejszych oświadczeń Skarżącej wynika, że poza nieruchomościami podarowanymi wnukowi B. C., razem z mężem podarowała nieruchomości, w tym dom, w którym mieszkają, córce D. P. Skarżąca i jej mąż podarowali córce również środki pieniężne.
Zgodnie z oświadczeniem Skarżącej, darowizna miała miejsce w sierpniu 2011 r. Pomimo wezwania przez Referendarza sądowego WSA w Poznaniu Skarżąca nie przedłożyła odpisu umów (aktów notarialnych), na podstawie których dokonano darowizny majątku na rzecz D. P. i B. C., wobec tego nie wiadomo jakie nieruchomości zostały podarowane i w jakiej wysokości dokonano darowizny środków pieniężnych.
3.5. Powyższe ustalenia prowadzą do konkluzji, że w niejasnej sytuacji majątkowej Skarżącej – twierdzenia wniosku o jej potencjalnie trudnej sytuacji finansowej stoją w sprzeczności z ww. okolicznościami – nie wykazała ona zasadności wstrzymania ww. decyzji Dyrektora IS. Wykonanie zaskarżonej decyzji, ustalającej zobowiązanie podatkowe w wysokości 110.943 zł, nie oznacza – wbrew twierdzeniom Skarżącej – automatycznej "utraty płynności finansowej", co mogłoby zagrozić leczeniu Skarżącej. Ocena taka byłaby zasadna, gdyby Skarżąca wykazała, że w odniesieniu do jej sytuacji majątkowej (co wymagałoby należytego udokumentowania, czego Skarżąca w sprawie nie uczyniła; poprzestała tylko na udokumentowania stanu swojego zdrowia), wykonanie ww. decyzji doprowadziłoby do utraty możliwości leczenia jej schorzenia psychiatrycznego. Taka zależność nie została jednaka wykazana, a twierdzenia Skarżącej o konieczności "zamknięcia firmy" przez męża na skutek egzekucji ww. kwoty pozostaje gołosłowne, bowiem niejasna jest sytuacja majątkowa zarówno Skarżącej jak i jej męża. Liczne dokumenty załączone do skargi kasacyjnej nie wnoszą wiele przy rekonstrukcji ww. sytuacji oraz struktury obecnych przychodów i koniecznych kosztów utrzymania.
3.6. Konkludując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Skarżąca nie wykazała w rozpoznawanym wniosku, że wykonanie ww. decyzji Dyrektora IS doprowadziłoby do wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, co jest wymogiem przewidzianym przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. Stąd Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 61 § 5 w związku z art. 61 § 3 oraz 193 p.p.s.a.