Uzasadnienie
- 1. Wyrokiem z dnia 10 marca 2015 r. o sygn. IISA/Wr 2351/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu sprawy T. Z. (dalej: skarżący) na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu działającego z upoważnienia Ministra Finansów (dalej: organ lub Dyrektor IS) z dnia 29 lipca 2014 r. o nr ILPB1/415-471/14-2/AG w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych: (1) uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną; (2) zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Jako podstawę prawną powołano m.in. art. 146 § 1 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wyrok jest dostępny (podobnie, jak inne cytowane w uzasadnieniu orzeczenia) na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
- 2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi (przedstawiony przez WSA we Wrocławiu).
- 2.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w uzasadnieniu wyroku podał, że we wniosku o udzielenie pisemnej interpretacji prawa podatkowego skarżący wyjaśnił, iż będąc osobą fizyczną podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i jest akcjonariuszem spółki komandytowo-akcyjnej (zwanej dalej spółką) mającej siedzibę oraz miejsce zarządu na terytorium Polski oraz podlegającej w kraju nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w podatku dochodowym od osób prawnych od dnia 1 stycznia 2014 r. Obecnie planowane jest przekształcenie spółki w spółkę komandytową w trybie art. 551 i n. ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.; dalej: k.s.h.) i kontynuowanie dalszej działalności w tej formie. Na moment przekształcenia spółki w spółkę komandytową może wystąpić zysk roku bieżącego, tj. zysk wypracowany od początku roku obrotowego do dnia przekształcenia oraz wypracowane przez spółkę zyski z lat ubiegłych, przekazane uchwałami walnych zgromadzeń na kapitał zapasowy lub rezerwowy. W wyniku przekształcenia wszystkie aktywa i pasywa spółki przejdą na przekształconą spółkę komandytową. Wspólnikami spółki komandytowej będą wszyscy dotychczasowi wspólnicy spółki.
W tak przedstawionym zdarzeniu przyszłym skarżący sformułował pytanie: czy w przypadku przekształcenia spółki w spółkę komandytową uzyskany przez skarżącego przychód stanowiący podstawę opodatkowania zryczałtowanym podatkiem dochodowym, o którym mowa w art. 30a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U z 2012 r. poz. 361 ze zm.; dalej: u.p.d.o.f.) winien być pomniejszony o poniesione przez niego wydatki na nabycie lub objęcie akcji w spółce przed dniem, w którym spółka komandytowo-akcyjna stała się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych oraz o przypadającą zgodnie ze statutem spółki na skarżącego przed dniem, w którym spółka komandytowo-akcyjna stała się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych nadwyżkę przychodów nad kosztami ich uzyskania, pomniejszoną o wypłaty dokonane na rzecz skarżącego z tytułu udziału w spółce i przypadające na niego wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodu.
Zdaniem skarżącego, w sytuacji przekształcenia spółki w spółkę komandytową uzyskał on wyłącznie przychód z udziału w zyskach osób prawnych na podstawie art. 24 ust. 5 pkt 8 u.p.d.o.f. Przychód ten jest określony na dzień przekształcenia w wysokości niepodzielonych zysków w spółce, przypadających na skarżącego. Zgodnie z art. 41 ust. 4c u.p.d.o.f., przekształcona spółka będzie obowiązana jako płatnik pobrać zryczałtowany podatek dochodowy, o którym mowa w art. 30a ust. 1 u.p.d.o.f., od uzyskanego przez skarżącego przychodu z udziału w zyskach osób prawnych a więc od wartości niepodzielonych zysków przypadających na niego, określonych na dzień przekształcenia.
2.2. W interpretacji indywidualnej z dnia 4 lipca 2014 r. Dyrektor IS uznał stanowisko skarżącego za nieprawidłowe. Podkreślił, że w oparciu o art. 551 - 553 k.s.h. możliwe jest przekształcenie spółki osobowej prawa handlowego w inną spółkę osobową prawa handlowego. Odwołując się do art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.f., art. 24 ust. 5 pkt 8 u.p.d.o.f. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2014 r.) oraz art. 5a ust. 26 u.p.d.o.f. i art. 5 ust. 28 lit. c u.p.d.o.f., stwierdził, że przychód (dochód) z tytułu wartości niepodzielonych zysków powstaje w momencie przekształcenia spółki będącej podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych (spółki komandytowo-akcyjnej) w spółkę osobową. W sytuacji przekształcenia spółki komandytowo-akcyjnej w spółkę osobową cała wartość niepodzielonych zysków podlega opodatkowaniu na podstawie art. 24 ust. 5 pkt 8 u.p.d.o.f.
Odwołując się do art. 41 ust. 4c u.p.d.o.f. oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 8 listopada 2013 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku tonażowym (Dz. U. poz. 1387; dalej: ustawa zmieniająca), stwierdził, że akcjonariusz spółki komandytowo-akcyjnej nie będzie miał prawa do pomniejszenia uzyskanego przychodu o wydatki na nabycie lub objęcie akcji oraz o określoną zgodnie art. 8 u.p.d.o.f. część odpowiadającą uzyskanej przez wspólnika przed dniem, w którym spółka komandytowo-akcyjna stała się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych, nadwyżce przychodów nad kosztami ich uzyskania, pomniejszonej o wypłaty dokonane z tytułu udziału w takiej spółce i wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodu. W odniesieniu do możliwości pomniejszenia uzyskanego przychodu o wydatki na nabycie lub objęcie akcji organ podatkowy zauważył, że w rozpatrywanej sprawie, przed momentem - w którym spółka komandytowo-akcyjna uzyskała status podatnika podatku dochodowego od osób prawnych - nie powstał przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych z tytułu ich nabycia lub objęcia.
Co do możliwości pomniejszenia uzyskanego przychodu w części odpowiadającej uzyskanej przez wspólnika przed dniem, w którym spółka komandytowo-akcyjna stała się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych, nadwyżce przychodów nad kosztami ich uzyskania, pomniejszonej o wypłaty dokonane z tytułu udziału w takiej spółce i wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodu, stwierdził organ, że art. 8 u.p.d.o.f. nie znajdzie zastosowania, skoro nie miał zastosowania do przychodów uzyskiwanych z tytułu wypłaconej dywidendy dla akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej.
W konsekwencji, w sytuacji przekształcenia spółki w spółkę komandytową uzyskany przez skarżącego przychód, stanowiący podstawę opodatkowania zryczałtowanym podatkiem dochodowym, o którym mowa w art. 30a u.p.d.o.f., nie powinien zostać pomniejszony o poniesione przez skarżącego wydatki na nabycie lub objęcie akcji w spółce przed dniem, w którym spółka komandytowo-akcyjna stała się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych oraz o przypadającą zgodnie ze statutem spółki na niego przed dniem, w którym spółka komandytowo-akcyjna stała się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych nadwyżkę przychodów nad kosztami ich uzyskania, pomniejszoną o wypłaty dokonane na rzecz skarżącego z tytułu udziału w spółce i przypadające na niego wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodu.
- 2.3. Skarżący wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa, w wyniku którego Dyrektor IS podtrzymał swoje stanowisko zajęte w zaskarżonej interpretacji indywidualnej.
- 3. Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu.
- 3.1. Po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa skarżący wniósł skargę do WSA we Wrocławiu, w której zawarł wniosek o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej interpretacji zarzucił naruszenie: (I) prawa materialnego, tj.: (1) art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy nowelizującej oraz art. 7 ust. 1 ustawy nowelizującej w związku z art. 24 ust. 5 pkt 8 oraz art. 30a i art. 41 ust. 4c związku z art. 10 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.f. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że w przedstawionym zdarzeniu przyszłym zyski wypracowane przez spółkę komandytowo-akcyjną w latach ubiegłych, przekazane na kapitał zapasowy, stanowiły zyski niepodzielone a w konsekwencji w związku z przekształceniem spółki w spółkę osobową przedmiotowe zyski będą podlegały opodatkowaniu 19% zryczałtowanym podatkiem dochodowym od osób fizycznych a na spółce powstałej w wyniku przekształcenia będą ciążyły obowiązki płatnika z tego tytułu; (2) art. 147 § 1 oraz art. 347 § 1, art. 348, art. 395 § 2 i art. 396 w związku z art. 126 § 1 pkt 2, a także art. 551 i n. k.s.h., poprzez ich niezastosowanie i pominięcie, że przekazanie zysku wypracowanego przez spółkę komandytowo-akcyjną stosownymi uchwałami na kapitał zapasowy i rezerwowy jest jedną z form podziału zysku; (II) przepisów postępowania, tj. art. 120 i art. 121 § 1 w związku z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej: o.p.).
- 3.2. W odpowiedzi na skargę organ interpretacyjny wniósł o jej oddalenie.
- 4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
- 4.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał skargę za zasadną. W ocenie WSA we Wrocławiu, organ interpretacyjny dokonał błędnej wykładni art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy nowelizującej. Zdaniem WSA we Wrocławiu, przychód wspólnika powstały w wyniku przekształcenia spółki komandytowo-akcyjnej w spółkę niebędącą osobą prawną pomniejsza się o wydatki poniesione na nabycie lub objęcie akcji lub udziału w takiej spółce oraz o część wyliczoną według zasad określonych w tym przepisie. Warunkiem takiego odliczenia jest to, że takie akcje lub udziały w spółce komandytowo-akcyjnej zostały nabyte lub objęte przed dniem, w którym spółka stała się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych. Nieporozumieniem jest dokonywanie takiej wykładni, jak zaprezentowana przez organ interpretacyjny, która przez pryzmat braku przychodu z tytułu nabycia akcji lub udziału wywodzi wniosek o braku zastosowania art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy nowelizującej, który nie uzależnia od ww. faktu możliwości skorzystania z tego przepisu. W rozpatrywanej sprawie wspomniane akcje (udziały) zostały nabyte przed dniem 1 stycznia 2014 r., a zatem przed dniem, w którym spółka komandytowo-akcyjna stała się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych. W konsekwencji, gdy zaistnieje przychód przewidziany w art. 24 ust. 5 pkt 8 u.p.d.o.f., skarżący będzie miał możliwość skorzystania z art. 6 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.f.
- 5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
- 5.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA we Wrocławiu do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Dyrektor IS (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego), który zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował także wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: (I) prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy nowelizującej oraz art. 7 ust. 1 ustawy nowelizującej w związku z art. 24 ust. 5 pkt 8 oraz art. 30a i art. 41 ust. 4c w związku z art. 10 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.f., poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji bezzasadne uznanie, że: (a) w przedstawionym stanie faktycznym na dzień przekształcenia spółki nie powstał dochód (przychód) skarżącego do opodatkowania 19% zryczałtowanym podatkiem dochodowym od osób fizycznych, w związku z czym na spółce powstałej w wyniku przekształcenia nie ciążyły obowiązki płatnika z powyższego tytułu; (b) przychód ten podlega pomniejszeniu o wartości, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy zmieniającej; (II) przepisów postępowania, tj. art. 146 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.; dalej: p.u.s.a.) poprzez niedokonanie przez Sąd prawidłowej kontroli zaskarżonej interpretacji, wadliwe uzasadnienie przez co wyrok nie poddaje się kontroli, jak również oparcie się na błędnych założeniach.
- 5.2. Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
- 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
- 6.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem podlega oddaleniu. Zostały w niej sformułowane zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. Ich sedno sprowadza się do zakwestionowania stanowiska WSA we Wrocławiu, który przyjął, że według jednoznacznego brzmienia art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy nowelizującej przychód wspólnika powstały w wyniku przekształcenia spółki komandytowo-akcyjnej w spółkę niebędącą osobą prawną pomniejsza się o wydatki poniesione na nabycie lub objęcie akcji lub |udziału w takiej spółce oraz o część wyliczoną według zasad określonych w tym przepisie; warunkiem takiego odliczenia jest to, że takie akcje lub udziały w spółce komandytowo-akcyjnej zostały nabyte lub objęte przed dniem, w którym spółka stała się podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych.
- 6.2. Zarzut naruszenia przez WSA we Wrocławiu art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niedokonanie przez Sąd prawidłowej kontroli zaskarżonej interpretacji i wadliwe uzasadnienie wyroku, jest pozbawiony podstaw. Zarzut ten w zasadzie uchyla się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, ponieważ skarżący nie podał na czym konkretnie polegało naruszenie wskazanego przepisu w rozpatrywanej sprawie i jaki wpływ naruszenie to miało lub mogło mieć na wynik sprawy, a nadto - wbrew wymogowi przewidzianemu w art. 176 p.p.s.a. - zarzut ten nie zawiera również jakiegokolwiek uzasadnienia. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. ma charakter formalny i określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku, a mianowicie zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku WSA we Wrocławiu zawiera wszystkie te elementy.
- 6.3. Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty naruszenia prawa materialnego, które organ podniósł w skardze kasacyjnej, tj. art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz art. 7 ust. 1 ustawy nowelizującej w związku z art. 24 ust. 5 pkt 8 oraz art. 30a i art. 41 ust. 4c w związku z art. 10 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.f. Jednocześnie wskazać należy, że skład orzekający NSA w niniejszej sprawie, potwierdza trafność stanowiska i zasadność argumentacji prezentowanej już w orzecznictwie przez Naczelny Sąd Administracyjny (zob. m.in. wyroki: z dnia z dnia 7 lutego 2017 r., II FSK 4054/14; z dnia 26 kwietnia 2017 r., II FSK 863/15 oraz z dnia 10 stycznia 2018 r., II FSK 1897/15), który w analogicznym stanie faktycznym i prawnym, nie podzielił argumentów organu wydającego interpretację indywidualną.
- 6.4. W hipotezie art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej ustawodawca jednoznacznie stwierdził, że dotyczy on zarówno udziałów, jak i akcji nabytych (objętych) przez wspólników spółki komandytowo-akcyjnej. Co istotne przepis ten w żaden sposób nie różnicuje sytuacji obu kategorii wspólników: akcjonariuszy i komplementariuszy. Sporny przepisy intertemporalny stosuje się przy tym wprost, a jedynie odpowiednio do opodatkowania niepodzielonych zysków. Ustawa nowelizująca została uchwalona już po podjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwał, które różnicowały podatkową sytuację akcjonariuszy i komplementariuszy w spółkach komandytowo-akcyjnych. Organ władzy legislacyjnej dysponował zatem wiedzą na temat odmiennego sposobu opodatkowania obu tych kategorii wspólników; co więcej omawiany akt normatywny jest efektem interwencji ustawodawcy na skutek stwierdzenia nieprawidłowości w systemie opodatkowania spółek komandytowo-akcyjnych. Ustawodawca, dokonując korekty dotychczas funkcjonujących reguł – motywowanej właśnie rezygnacją z uprzywilejowania akcjonariuszy, które w praktyce mogło prowadzić do unikania opodatkowania - miał możliwość wyraźnego określenia w przepisach intertemporalnych, że odnoszą się one wyłącznie do komplementariuszy. Skoro tego nie uczynił - a posłużył się w art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej ogólną kategorią "wspólników" oraz wskazał, że przepis ten odnosi się zarówno do sytuacji nabycia (objęcia) udziałów, jak i akcji – nie jest rolą ani organów stosujących prawo, ani sądu administracyjnego, przeprowadzającego kontrolę legalności, dokonywanie w drodze rozszerzającej wykładni korekty unormowań ustawowych. Wykładnia taka, zaprezentowana przez organ interpretacyjny ma w sprawie postać wykładni contra legem, jest niedopuszczalna w prawie podatkowym - ta dyrektywa interpretacyjna ma szczególne znaczenie w sytuacjach, gdy ekstensywna interpretacja mogłaby prowadzić do ograniczenia uprawnień lub rozszerzenia obowiązków podatników. Aktywność w tym zakresie mogą podejmować wyłącznie organy władzy ustawodawczej, a nie sąd administracyjny.
Zgodnie z art. 217 Konstytucji RP nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozumienie spornych przepisów, przyjęte przez organ w wydanej interpretacji i prezentowane w skardze kasacyjnej, stanowi wykładnię contra legem, ponieważ organ założył istnienie w analizowanych przepisach dodatkowych przesłanek, wpływających na kształt podstawy opodatkowania. Przyjęcie interpretacji spornych przepisów, pozostającej w sprzeczności z literalnym brzmieniem art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej prowadziłoby do ustalenia podstawy opodatkowania w oparciu o kryteria pozaustawowe, co stanowiłoby rażące naruszenie art. 217 Konstytucji RP.
Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 17 lutego 2016 r. o sygn. II FSK 3774/13, "nie można [...] zaakceptować sytuacji, w której w celu zapewnienia szczelności systemu podatkowego organy podatkowe w drodze wykładni prawa dokonują za ustawodawcę korekty unormowań podatkowych. Działania takie – zgodnie z art. 217 Konstytucji RP – należą do sfery wyłącznej kompetencji organów władzy ustawodawczej. Z uwagi na to, że interpretowany łącznie z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, stanowi w polskim systemie prawa podatkowego fundament ochrony jednostki (czy szerzej podmiotów podległych władztwu podatkowemu) przed przejawami arbitralności władz podatkowych, należy mu przyznać bezwzględne pierwszeństwo w sytuacji kolizji z art. 32 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. To władza publiczna, a nie podległe jej podmioty, musi ponosić konsekwencje niedoskonałego ukształtowania regulacji podatkowej".
6.5. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że WSA we Wrocławiu, dokonując kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonego aktu, dokonał prawidłowej interpretacji art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej. W konsekwencji zarzuty skargi kasacyjnej uznać należało za nieuzasadnione i skargę tę oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., zasądzając je na rzecz skarżącego od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, który przejął prawa i obowiązki ministra właściwego do spraw finansów publicznych w sprawach związanych z wydawaniem interpretacji indywidualnych na podstawie art. 206 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1948).