Uzasadnienie
Postanowieniem z 27 grudnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt I SAB/Po 8/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Poznaniu odrzucił skargę T. B. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia tego organu z dnia 24 sierpnia 2005 r. nr [..] w sprawie uznania wniosku o ponaglenie za niezasadny.
Z uzasadnienia postanowienia Sądu I instancji z dnia 27 grudnia 2006 r. wynika, że 27 lipca 2006 r. skarżący - T. B, wniósł do WSA w Poznaniu skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w K, które mimo ponaglenia z dnia 12 czerwca 2006 r. nie rozpoznało jego żądania dotyczącego stwierdzenia nieważności postanowienia nr SKO-676/05 z dnia 24 sierpnia 2005 r. Po skierowaniu do WSA w Poznaniu (za pośrednictwem organu) pismem z dnia 27 lipca 2006 r. skargi na bezczynność organu, SKO w K. wydało w dniu 1 września 2006 r. postanowienie o wszczęciu przedmiotowego postępowania i kolejnym postanowieniem z tego samego dnia o nr [...] - odmówiło stwierdzenia nieważności ostatecznego postanowienia z dnia 24 sierpnia 2005 r. nr [...].
Na pytanie Sądu z dnia 4 października 2006 r. skarżący oświadczył, że mimo wydania przez SKO w K. postanowienia z dnia 1 września 2006 r. o nr [...] - nie cofa skargi na bezczynność organu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I SAB/Po 8/06 postanowieniem z dnia 27 grudnia 2006 r. odrzucił skargę. Powołał się na wynikające z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uprawnienie do wyjścia poza granice i wnioski skargi i stwierdził, że skarga w tej sprawie okazała się niedopuszczalna. Sąd podkreślił, że gdy w przekonaniu strony, organ pozostaje bezczynny, należy skargę do sądu poprzedzić pisemnym wezwaniem organu do usunięcia naruszenia prawa, o czym stanowi art. 52 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dalej Sąd stwierdził, że z nadesłanych akt administracyjnych, ani z treści skargi z 27 lipca 2006 r. nie wynika, aby Tomasz Biernacki przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa. Konstatacja, że skarżący nie wyczerpał przewidzianego w art. 52 § 4 P.p.s.a. trybu wezwania do usunięcia prawa, stanowił podstawę uznania przez WSA w Poznaniu skargi za niedopuszczalną i jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a.
Skargą kasacyjną wniesioną przez pełnomocnika, T. B. zaskarżył w całości postanowienie WSA w Poznaniu z 27 grudnia 2006 r. o sygn. akt I SAB/Po 8/06 - żądając jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sad I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu art. 52 § 4 P.p.s.a. przez jego błędną wykładnię, która spowodowała odrzucenie skargi zamiast jej rozpatrzenia. Autor skargi kasacyjnej, kwestionując rozstrzygnięcie Sądu I instancji wskazywał na wniesione przez skarżącego w dniu 27 marca 2006 r. żądanie stwierdzenia nieważności ostatecznego postanowienia SKO w K. z dnia 24 sierpnia 2005 r. i ponaglenie z 12 czerwca 2006 r. skierowane do Ministra Finansów za pośrednictwem SKO w K. - złożone po 75 dniach bezskutecznego oczekiwania na reakcję organu i rozstrzygnięcie żądania o stwierdzenie nieważności przedmiotowego postanowienia.
Zarzucając Sądowi naruszenie art. 52 § 4 P.p.s.a. przez jego błędną wykładnię, autor skargi kasacyjnej wskazywał, że ponaglenie z dnia 12 czerwca 2006 r. stanowiło przewidziane w tym przepisie pisemne wezwanie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa, jakie wymagane było przed wniesieniem skargi do sądu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie skorzystało z możliwości ustosunkowania się do zarzutów skargi kasacyjnej, nie było też (pomimo prawidłowego zawiadomienia) reprezentowane na rozprawie przed NSA w dniu 27 maja 2008 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargę kasacyjną należało uwzględnić, gdyż zarzut naruszenia normy art. 52 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) P.p.s.a. - przez jego błędną wykładnię okazał się uzasadniony. Sąd I instancji, komentując powyższy przepis w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przyjął, że skarżący przed wniesieniem do WSA w Poznaniu skargi na bezczynność - nie wezwał organu do usunięcia naruszenia prawa. Tymczasem, twierdzenie takie pozostaje w ewidentnej sprzeczności z materiałem aktowym sprawy i przyjętym przez Sąd I instancji stanem faktycznym sprawy, co wskazuje na błędną wykładnię stosowanego przepisu.
Sąd ten nie kwestionował bowiem, że pismem z dnia 12 czerwca 2006 r. skarżący wniósł "ponaglenie", w którym żądał załatwienia jego wniosku w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia SKO z 24 sierpnia 2005 r. Z pisma tego (z 12.06.2006 r. - znajdującego się w aktach sprawy), jak też z pism samego organu, w tym odpowiedzi na skargę wynika, że jest to "ponaglenie" wzywające organ do załatwienia żądania strony z 29 marca 2006 r. dotyczącego stwierdzenia nieważności postanowienia nr SKO-676/05 z dnia 24 sierpnia 2005 r. Skoro więc organ do 12 czerwca 2006 r. nie załatwił żądania strony z dnia 29 marca 2006 r., to wobec bezczynności organu, "ponaglenie" strony z dnia 12 czerwca 2006 r. należało traktować jako przewidziane w art. 52 § 4 P.p.s.a. pisemne wezwanie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa, które stanowi wymóg konieczny przed wniesieniem do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu.
Odpowiednio zatem w art. 53 § 2 P.p.s.a. ustawodawca przewidział, że "w przypadkach o których mowa w art. 52 § 3 i § 4, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzieli odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa". Ponieważ organ nie udzielił odpowiedzi na "ponaglenie" strony z 12 czerwca 2006 r. i w żaden sposób nie zareagował na żądanie strony z 29 marca 2006 r., to wniesienie w dniu 27 lipca 2006 r. skargi na bezczynność organu - było nie tylko uprawnione, ale i w pełni uzasadnione.
W tej sytuacji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - jako trafny należało uznać zarzut skargi kasacyjnej, że na skutek błędnej wykładni przepisu art. 52 § 4 P.p.s.a. Sąd I instancji bezpodstawnie uznał wniesienie skargi za niedopuszczalne, co skutkowało bezzasadnym jej odrzuceniem na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a.
Tymczasem, Sąd I instancji nie dostrzegł, że w spornej sprawie, już po skutecznym wniesieniu skargi na bezczynność organu, zaistniała sytuacja, uzasadniająca w świetle art. 161 § 1 pkt 3 ustawy procesowej - P.p.s.a. - umorzenie w tej sprawie postępowania przed sądem administracyjnym. W myśl ww. przepisu "Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania: (...) 3) gdy postępowanie z innych (niż wymienione w pkt 1 i 2) przyczyn stało się bezprzedmiotowe". Określenie "stało się" bezprzedmiotowe oznacza ujawnienie przyczyny, która w chwili wniesienia skargi (w tym przypadku skargi na bezczynność) nie istniała, a wystąpiła dopiero w toku rozpoznania sprawy.
W ocenie Sądu kasacyjnego taka właśnie sytuacja wystąpiła w analizowanej sprawie. Postępowanie stało się więc bezprzedmiotowe, albowiem żądanie strony zostało rozpatrzone przez organ w dniu 1 września 2006 r. (postanowienie Nr [...]). Nastąpiło to wprawdzie po wniesieniu skargi na bezczynność, ale przed jej rozpatrzeniem przez Sąd I instancji.
Jeśli w momencie rozpoznania przez Sąd skargi organ nie pozostaje już w bezczynności, to postępowanie sądowe podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Skoro bowiem organowi nie można już zarzucić bezczynności, to Sąd nie może zastosować trybu przewidzianego w art. 149 tej ustawy, to znaczy w przypadku uznania zasadności skargi zobowiązać organu do wydania w zakreślonym terminie rozstrzygnięcia w sprawie. Zatem wydanie przez organ rozstrzygnięcia w żądanej przez skarżącego sprawie - wyłącza możliwość uwzględnienia skargi, nawet wówczas, gdy decyzja ta została podjęta z naruszeniem terminu przewidzianego do jej wydania. W takim przypadku sąd powinien umorzyć postępowanie ze skargi na bezczynność jako bezprzedmiotowe, bowiem w sprawach tych sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili orzekania (por. wyrok NSA z 6 października 2000 r., sygn. akt IV SA 105/00, niepubl.; wyrok NSA z 16 marca 2000 r., sygn. akt I SAB 201/99, niepubl.).
Należy podkreślić, że orzecznictwo sądów administracyjnych jest zgodne co do tego, że w przypadku skargi na zwłokę w załatwieniu sprawy, gdy organ (dotychczas bezczynny) załatwi sprawę - wprawdzie po wniesieniu skargi na bezczynność, ale przed jej rozpatrzeniem przez Sąd I instancji, to postępowanie sądowe podlega w takiej sytuacji umorzeniu - jako bezprzedmiotowe (por. wyrok NSA z 25 października 2005 r. sygn. akt II OSK 85/05, LEX nr 188791; postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 1987 r. sygn. akt IV SAB 14/86, ONSA 1987/1/7; postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2004 r. sygn. akt II SAB/Gd 153/02; postanowienie WSA w Gdńsku z dnia 9 grudnia 2004 r. sygn. akt II SAB/Gd 46/03, LEX nr 203323; postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt I SAB/Ol 3/06).
Istotne jest, że przyczyną umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego może być jedynie zdarzenie, jakie wystąpiło w toku tego postępowania, tzn. takie, które nie istniało przed jego wszczęciem, a wystąpiło dopiero w toku rozpoznawania sprawy, tj. po wniesieniu skargi na bezczynność, ale przed jej rozpatrzeniem przez sąd I instancji. Co ważne, zdarzenia uzasadniające umorzenie postępowania muszą być przeszkodami o charakterze trwałym, powodującym niemożność dalszego toku postępowania.
Wystąpienie przesłanki bezprzedmiotowości przed wszczęciem postępowania sadowoadministracyjnego, czyli pierwotny brak bezwzględnych przesłanek procesowych, stanowi przyczynę odrzucenia skargi. W rozstrzyganej sprawie - sąd I instancji przyjął bezzasadnie, że takie właśnie przeszkody wystąpiły w rozstrzyganej sprawie, stąd podjął wadliwe rozstrzygnięcie (na podstawie art. 58 P.p.s.a.) - odrzucając skargę.
Wracając na grunt rozpoznawanej sprawy, należy podkreślić, że skuteczny zarzut skargi kasacyjnej (naruszenie art. 52 § 4 P.p.s.a.) uzasadniał uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 grudnia 2006 r. sygn. akt I SAB/Po 8/06, który wadliwie przyjął, że w sprawie istniały przesłanki do odrzucenia skargi na bezczynność organu. Jednocześnie, Sąd ten nie dostrzegł bezprzedmiotowości postępowania, która z mocy art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. uzasadniała umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego. W takiej sytuacji, gdy w toku rozpoznania sprawy przez NSA, zostanie ujawniona, niedostrzeżona przez sąd I instancji podstawa do umorzenia postępowania (art. 161 P.p.s.a.), to Sąd kasacyjny działając w granicach swoich uprawnień, wydaje przewidziane w art. 189 P.p.s.a. postanowienie, którym uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz umarza postępowanie.
Podkreślić przy tym należy, że do takiego rozstrzygnięcia, nie jest konieczny wniosek strony. Pogląd taki jest zgodny ze stanowiskiem prezentowanym przez autorów komentarza do art.189 P.p.s.a. (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006, wyd. II.) "Jeżeli chodzi o możliwość uchylenia zaskarżonego orzeczenia i umorzenia postępowania, to w tym zakresie wniosek strony nie jest niezbędny. Artykuł 161 obejmuje bowiem wypadki bezprzedmiotowości postępowania, a nie sposób kontynuować postępowania, którego przedmiot nie istnieje." W takiej sytuacji, gdy pomimo, że w postępowaniu przed Sądem I instancji "istniały już podstawy do umorzenia postępowania" na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. a mimo to Sąd I instancji nie umorzył postępowania, Sąd kasacyjny, działając w granicach uprawnień z art. 189 P.p.s.a. - postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz umarza postępowanie.
Taka właśnie sytuacja zaistniała w rozstrzyganej sprawie, stąd Naczelny Sąd Administracyjny - postanowieniem z dnia 27 maja 2008 r. sygn. akt II FSK 487/07, wydanym na podstawie i w granicach art. 189 P.p.s.a. - uchylił zaskarżone skargą kasacyjną postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 27 grudnia 2006 r. sygn. akt I SAB/Po 8/06 i umorzył postępowanie (w sprawie ze skargi na bezczynność SKO w K.).
O kosztach postępowania w kwocie 340,00 zł (w tym 100,00 zł wpis i 240,00 zł tytułem zastępstwa za I instancję) orzeczono na podstawie art. 201 § 1 P.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 123, poz. 1059 ze zm.).