Uzasadnienie
- 1. Postanowieniem z dnia 17 września 2015 r. o sygn. I SA/Gd 1185/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej przez B. B. (dalej: skarżąca) decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku (dalej: Dyrektor IS) z dnia 27 maja 2015 r. o nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
- 2. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (Sądu pierwszej instancji).
- 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Gdańsku podał, że skarżąca wniosła do tego Sądu skargę na decyzję Dyrektora IS z dnia 27 maja 2015 r. w przedmiocie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług. W ww. skardze wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo powstania niepowetowanej szkody w majątku skarżącej, która nie jest podmiotem zobowiązanym na podstawie zaskarżonej decyzji do zapłaty jakichkolwiek zobowiązań spółki.
W piśmie procesowym z dnia 23 lipca 2015 r. skarżąca ponowiła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości w związku z grożącą jej niepowetowaną szkodą oraz skutkami trudnymi do odwrócenia. W piśmie tym wskazała, że pomimo złożenia w skardze wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, wniosek ten nie został rozpoznany ani przez organ, ani przez sąd, a organ wszczął postępowanie egzekucyjne z rachunków bankowych, świadczenia emerytalnego i innych wierzytelności. W jej ocenie, zasadnym jest wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, bowiem decyzja ta jest obarczona błędem powodującym jej nieważność. Skierowanie egzekucji w stosunku do osoby niebędącej podmiotem postępowania narusza szereg przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w związku z czym aktualizuje się przesłanka do dochodzenia odszkodowania od organu. Do pisma załączono dwa zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz zawiadomienie o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i rentowego.
W dniu 3 sierpnia 2015 r. do Sądu pierwszej instancji wpłynęło postanowienie Dyrektora IS z dnia 29 lipca 2015 r. odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
- 2.3. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżąca nie wykazała w żaden sposób, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje realne niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Formułując wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wskazała jedynie, że jej wykonanie spowoduje niepowetowaną szkodę oraz trudne do odwrócenia skutki. Do oceny zasadności wniosku konieczne jest dysponowanie aktualnymi danymi o stanie majątkowym strony, a wobec ich braku, przedłożenie jedynie zawiadomień o zajęciu świadczeń i wierzytelności było niewystarczające do uwzględniania wniosku strony.
- 3. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
- 3.1. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zaskarżyła postanowienie w całości, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy z treści prezentowanego w skardze wywodu wynika, że w sprawie zachodzi w stosunku do skarżącej niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania i kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia.
W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że przez pojęcie szkody należy rozumieć taką szkodę niemajątkową, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie. Jednym z podstawowych dóbr o charakterze niemajątkowym pozostaje niewątpliwie zdrowie i życie człowieka. Skarżąca cierpi na zaburzenia afektywne dwubiegunowe oraz nawracające zaburzenia depresyjne. Od lat pozostaje pod opieką psychiatrów, co wiąże się także z podejmowaniem przez nią leczenia połączonego z pobytem w stosownych placówkach. Stan jej zdrowia nie pozwala zaprzestać leczenia. Odstąpienie od terapii może wpłynąć na wystąpienie poważnych następstw dotyczących jej zdrowia czy nawet życia. Wykonanie zaskarżonej decyzji będzie związane z brakiem środków na ponoszenie kosztów takiego leczenia, co spowoduje trudne do odwrócenia skutki w zakresie jej stanu zdrowia. Do zażalenia skarżąca załączyła zaświadczenie lekarskie z dnia 6 sierpnia 2015 r. (stwierdzające, że leczy się psychiatrycznie od 2002 r.) oraz opinię sądowo-psychiatryczną z dnia 3 maja 2014 r. sporządzoną do sprawy o sygn. [...].
- 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
- 4.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie WSA w Gdańsku odpowiada prawu, zatem zażalenie skarżącej podlega oddaleniu.
- 4.2. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli: (1) zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub (2) spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Według ugruntowanej już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. obowiązek uprawdopodobnienia zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków spoczywa na wnoszącym o zastosowanie tymczasowej ochrony, uregulowanej w ww. przepisie (por. postanowienie NSA z dnia 3 października 2011 r., I FSK 1427/11, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Samo przedstawienie zakresu żądania, a mianowicie wniesienie o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności, uniemożliwia zweryfikowanie sytuacji strony w kontekście przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 61 § 1 p.p.s.a., wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji. Zasadą jest zatem wykonalność decyzji ostatecznej. Sąd jednak może, choć nie musi – stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności. W myśl art. 61 § 3 p.p.s.a., przesłanką wstrzymania zaskarżonego aktu jest zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, warunkiem jednak – o czym była mowa wyżej – wydania takiego postanowienia jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W analizowanym przepisie chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot wyegzekwowanego świadczenia albo przez przywrócenie pierwotnego stanu rzeczy.
Natomiast trudne do odwrócenia skutki mogą być zarówno prawne, jak i faktyczne. Rodzaj i zakres wystąpienia tych skutków musi być oceniony na podstawie obowiązującego prawa oraz sytuacji faktycznej, w jakiej znalazła się strona obciążona obowiązkami określonymi w decyzji (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2008 r., II GZ 139/08; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności winno odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione (por. B. Gruszczyński, w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 206). Ponadto wniosek poparty zostać powinien stosownymi dokumentami potwierdzającymi okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Przy czym sąd administracyjny – w razie braku takich dokumentów, czy to w aktach sprawy, czy też z powodu niedołączenia ich do wniosku – nie jest uprawniony do wzywania strony o ich przedstawienie przed rozpoznaniem wniosku o wstrzymanie. W przypadku wniosku o wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje – jak choćby w ramach instytucji prawa pomocy – możliwości skorzystania z uzupełniającego postępowania dowodowego.
Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku. Obowiązkiem sądu jest wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy. W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd pierwszej instancji.
- 4.3. W rozpoznawanej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącej, zgodzić się należy z konkluzją Sądu pierwszej instancji, że nie uprawdopodobniła ona, że wykonanie decyzji organu podatkowego – w jej aktualnej sytuacji osobistej i majątkowej – spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudne do odwrócenia skutki. Brak uzasadnienia zawartego we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora IS spowodował nie tylko, że we wniosku tym zabrakło obligatoryjnego wskazania okoliczności, które mogłyby zaistnieć w wyniku wykonania decyzji i spowodować szkodę lub trudne do odwrócenia skutki, ale i to, że Sąd pierwszej instancji nie mógł ocenić wpływu wykonania zaskarżonej decyzji na sytuację majątkową strony. Strona ma obowiązek wykazać istnienie konkretnych okoliczności pozwalających stwierdzić, ze wstrzymanie aktu lub czynności jest zasadne. Twierdzenia te powinny być co najmniej uprawdopodobnione. O ile dana okoliczność może być udokumentowana, to należy przedłożyć stosowne dokumenty (por.: postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. II FZ 110/10; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Do oceny zasadności wniosku konieczne jest dysponowanie aktualnymi danymi o stanie majątkowym strony, natomiast skarżąca nie przedstawiła trafnych argumentów ani odpowiedniej dokumentacji (poza zawiadomieniami o zajęciu świadczeń i wierzytelności), mogących stanowić potwierdzenie dla podniesionych przez nią w tym zakresie okoliczności.
- 4.4. Odnosząc się natomiast do podniesionych w zażaleniu okoliczności mających uzasadnić wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a dotyczących stanu zdrowia skarżącej i możliwości przerwania przez nią leczenia psychiatrycznego, należy przyjąć, że zażalenie nie jest środkiem służącym do uzupełniania złożonego w sprawie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Według art. 194 p.p.s.a. zażalenie jest jednym z dwóch środków odwoławczych od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. Jego celem jest kontrola legalności wymienionych w przepisach p.p.s.a. postanowień i zarządzeń wydanych w toku postępowania. Tym samym prawidłowe jego skonstruowanie, sprowadza się do próby podważenia oceny dokonanej przez podmiot, który wydał dane postanowienie lub zarządzenie. Podniesienie zarzutu naruszenia prawa i argumentacja przemawiająca za oceną wnoszącego zażalenie, że owo naruszenie miało miejsce w jego sprawie, powinny zatem dotyczyć samego rozstrzygnięcia, na które wnosi się środek odwoławczy. Nie można podnosić w zażaleniu argumentów, które miałyby wspierać bezpośrednio wniosek oddalony w pierwszej instancji postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż kontrola rozstrzygnięcia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na ponownym rozpatrzeniu wniosku, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie – zgodnie z prawem i wymogami racjonalności oraz doświadczenia życiowego – oceniono, że wniosek o takiej a nie innej treści nie może być spełniony. Możliwość podnoszenia dodatkowych argumentów za wnioskiem w postępowaniu odwoławczym oznaczałaby zaprzeczenie funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który byłby podmiotem ponownie oceniającym sam wniosek, a nie sposób jego rozstrzygnięcia w pierwszej instancji. Tym samym przekreślono by sens instytucji środka odwoławczego, co byłoby tożsame z naruszeniem przepisów p.p.s.a. konstytuujących ów środek (por. postanowienie NSA z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 182/10; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
- 4.5. Wbrew twierdzeniu zażalenia, że "zaskarżona decyzja pozostaje wysoce kontrowersyjną w związku ze skierowaniem egzekucji do osoby, która nie była podmiotem postępowania (...), możliwym pozostaje jej uchylenie" należy podkreślić, iż ustawodawca nie wiąże – choćby w najmniejszym stopniu – wystąpienia podstaw udzielenia ochrony tymczasowej z prawdopodobieństwem uwzględnienia skargi na decyzję. Sąd administracyjny rozpoznający wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie może badać, choćby wstępnie, czy zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą uzasadniającą jej uchylenie lub stwierdzenie nieważności (zob. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 kwietnia 2007 r., I GPS 1/07, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 77). Celem instytucji wstrzymania wykonania decyzji jest ukształtowanie stosunków do czasu rozpoznania skargi w zakresie zapobieżenia znacznej szkodzie lub trudnym do odwrócenia skutkom (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2008 r., II OZ 741/08; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
- 4.6. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.