Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 mara 2018 r., sygn. akt I SA/Po 139/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA") odrzucił skargę M. W. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: "Dyrektor IAS") z dnia 5 grudnia 2017 r. w przedmiocie omowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości w 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Podstawę prawną powyższego rozstrzygnięcia stanowił art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
Jak wskazano w uzasadnieniu orzeczenia, pismem z dnia 3 stycznia 2018 r. Skarżąca wniosła do WSA skargę na decyzję Dyrektora IAS wskazaną w sentencji.
Zarządzeniem z dnia 12 lutego 2018 r. Przewodniczący Wydziału I wezwał Skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500,00 zł. W pouczeniu skierowanym do Skarżącej WSA wskazał, że w wypadku, gdy Skarżąca nie uzupełni braków formalnych skargi i nie uiści należnego wpisu w zakreślonym terminie 7 dni od doręczenia zarządzenia, nastąpi odrzucenie skargi.
Wezwanie adresowane do Skarżącej zostało odebrane w dniu 15 lutego 2018 r. Podany w wezwaniu siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu sądowego upłynął bezskutecznie w dniu 22 lutego 2018r., ustalonego wpisu jednak nie uiszczono. W związku z powyższym WSA skargę odrzucił.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik Skarżącej zarzucił naruszenie art. 220 § 3 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. a także art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów polegające na odrzuceniu skargi z powodu nieuiszczenia wpisu bez uprzedniego rozpoznania wniosku Skarżącej o przyznanie prawa pomocy, złożonego przez upływem terminu do uiszczenia wpisu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Natomiast stosownie do art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd.
Zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim przypadku pierwotne wezwanie do uiszczenia wpisu traci moc i powinno być powtórzone po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego (por. postanowienia NSA: z dnia 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/; z dnia 26 kwietnia 2005 r., sygn. akt II FZ 125/05, publik. ONSAiWSA z 2006 r., nr 1, poz. 12).
W rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie uiściła wpisu sądowego w kwocie 500,00 zł. WSA wezwał Skarżącą do uiszczenia wymienionej kwoty w terminie 7 dni. Skarżąca odebrała wezwanie w dniu 15 lutego 2018 r. Z uwagi na jej trudną sytuację majątkową, w dniu 22 lutego 2018 r., a więc w ostatnim dniu terminu na uiszczenie wpisu zgodnie z otrzymanym wezwaniem, Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy.
Pomimo nierozpatrzenia przedmiotowego wniosku Skarżącej WSA w dniu 7 marca 2018 r. wydał postanowienie o odrzuceniu skargi złożonej w sprawie z uwagi na nieuzupełnienie braku w postaci uiszczenia wpisu sądowego.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że ostatecznie wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy WSA rozpatrzył w dniu 10 kwietnia 2018 r., przyznając jej prawo pomocy w całkowitym zakresie. WSA przedwcześnie zatem odrzucił skargę Skarżącej. Dlatego też należało uwzględnić zarzut naruszenia art. 220 § 3 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a., poprzez odrzucenie skargi z powodu nieziszczenia wpisu bez uprzedniego rozpoznania wniosku Skarżącej o przyznanie prawa pomocy zgłoszonego przed upływem terminu do uiszczenia wpisu.
Zasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Na prawo do sądu, uregulowane w powołanym przepisie Konstytucji RP składają się trzy zasadnicze elementy: prawo dostępu do sądu, rozumiane jako prawo do uruchomienia procedury przed sądem, prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz prawo do wyroku sądowego, to jest do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 czerwca 1998 r., sygn. akt K 28/07, opubl. w OTK ZU z 1998 r., nr 4, poz. 299). W tym przypadku, nie rozpoznając wniosku o przyznanie prawa pomocy mimo jego złożenia i odrzucając skargę, WSA naruszył prawo strony do rozstrzygnięcia jej sprawy przez sąd. Instytucja prawa pomocy została bowiem stworzona w celu zapewnienia osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (tak M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2006, wyd. II str. 548).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. W myśl art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają jednak zastosowania do postępowania toczącego się na skutek zażalenia, na co wskazuje zakres odesłania zawartego w art. 197 § 2 p.p.s.a.