Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 493/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: "WSA") oddalił wniosek J. S. (dalej: "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Skarżącego oraz H. S. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "SKO") z dnia 21 kwietnia 2015 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2015 r. Podstawą prawną powyższego przeczenia był art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
Ze stanu faktycznego przedstawionego przez WSA wynika, że Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wniosku wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a jedynym źródłem ich utrzymania jest pobierana przez niego renta w wysokości 1 289 zł brutto miesięcznie, gdyż żona pozostaje bez pracy. Podkreślając swoja trudną sytuację materialną Skarżący zaznaczył, że jest ona spowodowana ponoszeniem wydatków na leczenie (380-460 zł miesięcznie), spłatę pożyczki (576 zł miesięcznie) oraz ubezpieczanie samochodu i opłaty komunalne.
W związku z niepełnym przedstawieniem sytuacji bytowej i rodzącymi się wątpliwościami co do wiarygodności tych informacji, zarządzeniem z dnia 7 lipca 2015 r. wezwano Skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia, między innymi poprzez uzupełnienie danych dotyczących prowadzonej przez jego żonę działalności gospodarczej. Skarżący nie ustosunkował się do tego wezwania w jakikolwiek sposób.
WSA uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że Skarżący złożył niepełne i wybiórcze oświadczenie co do swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej, dlatego nie sposób jest na jego podstawie ustalić między innymi faktycznych źródeł jego utrzymania. Wniosek taki wynika przede wszystkim z tego, że wymienione przez Skarżącego wydatki pochłaniają praktycznie całość zadeklarowanych dochodów. W tej sytuacji nie sposób więc wskazać jakie jest źródło finansowania chociażby zakupu żywności. Dodatkowo podkreślić należy, że w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu podano, że żona Skarżącego nie uzyskuje żadnych dochodów, tymczasem z informacji zawartej w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że H. S. prowadzi działalność gospodarczą.
Następnie WSA wskazał, że w związku z powyższym zwrócono się do Skarżącego o złożenie dodatkowego oświadczenia i przedłożenia odpowiednich dokumentów źródłowych. Skarżący nie ustosunkował się do przedmiotowego wezwania w jakikolwiek sposób. W tej sytuacji WSA nie mógł uznać, że Skarżący wykazał spełnienie przez siebie przesłanek uzyskania prawa pomocy, chociażby w zakresie częściowym, gdyż faktycznie odmówił współpracy z Sądem, w zakresie określenia swojej sytuacji majątkowej.
W złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu Skarżący ponownie zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację materialną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, dlatego podlega oddaleniu.
Jak słusznie zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, udzielenie stronie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, winno mieć miejsce w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Powyższe stanowisko nie może budzić kontrowersji, jest bowiem ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r. I FZ 130/09, jak i z dnia 10 stycznia 2005 r. FZ 478/04).
W niniejszej sprawie Skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym normuje art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem jedynym kryterium, jakie winno być brane pod uwagę przy ocenie takiego wniosku, winna być rzeczywista sytuacja majątkowa strony. Redakcja art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazuje też jednoznacznie, że ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże".
W świetle powyższego strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna nie tylko podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym, ale również zaprezentować we własnym zakresie lub na żądanie Sądu dowody potwierdzające takie twierdzenie.
Odmawiając uwzględnienia żądania WSA argumentował, że Skarżący nie przedstawił dokumentów wskazujących, że jego sytuacja majątkowa uniemożliwia pokrycie kosztów sądowych. Z tym stanowiskiem należy się zgodzić. Jak już wyżej zaznaczono, to wnioskodawca winien wykazać, że stan majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych.
Należy również zauważyć, że Skarżący zasadnie został zobowiązany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów. Skarżący jednak nie wypełnił w pełni kierowanych do niego wezwań o nadesłanie dokumentacji. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a WSA nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla również, że do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy.
Należy zatem przyznać rację WSA, że bierność Skarżącego w zakresie wyjaśnienia sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwiła pełną ocenę tej sytuacji. W tym stanie rzeczy nie można zatem ponad wszelką wątpliwość uznać, że Skarżący wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.