Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 11 października 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2634/10, odrzucił skargę T. S. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich i płatności uzupełniających.
Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wezwano stronę skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia odpisu niniejszego zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi.
W dniu [...] stycznia 2011 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. pismo zatytułowane "zażalenie na zarządzenie(...) o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi". W uzasadnieniu tego pisma wskazał natomiast, że wnosi o "zwolnienie z uiszczenia wpisu sądowego od skargi".
Wobec powyższego, zarządzeniem z dnia 13 stycznia 2011 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych tego pisma poprzez wskazanie, czy stanowi ono wniosek o przyznanie prawa pomocy, czy też zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wskazano także, że nieusunięcie braków formalnych w terminie 7 dni spowoduje pozostawienie pisma bez rozpoznania, a także zawarto pouczenie o treści art. 49 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej: p.p.s.a.).
W odpowiedzi skarżący oświadczył, że złożone pismo stanowi "zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału w przedmiocie uiszczenia wpisu od skargi o zwolnienie od uiszczenia opłaty w kwocie 200 zł za wpis od skargi". W związku z tym Sąd uznał, że skarżący pomimo wezwania nie sprecyzował treści pisma, wskutek czego zarządzeniem z dnia 18 lutego 2011 r. pozostawił to pismo bez rozpoznania.
Następnie skarżący w dniu [...] marca 2011 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, z uwagi na niewykonanie w zakreślonym terminie wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez nadesłanie dokumentów i złożenie oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej.
Pismem z dnia [...] maja 2011 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Sprzeciw ten został jednak złożony po upływie ustawowego terminu, wobec czego Sąd I instancji postanowieniem z dnia 27 maja 2011 r. go odrzucił.
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt II GZ 356/11, zażalenie to oddalił.
W związku z prawomocnym zakończeniem postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem z dnia 26 lipca 2011 r. wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 17 grudnia 2010 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni od dnia doręczenia.
Postanowieniem z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2634/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę w związku z brakiem uiszczenia wpisu sądowego.
Skargą kasacyjną T. S. zaskarżył w całości postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 października 2011 r. o odrzuceniu skargi, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 6 p.p.s.a. w zw. z art. 220 § 3 p.p.s.a., poprzez brak udzielenia skarżącemu występującemu w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczenia go o skutkach prawnych czynności i skutkach zaniedbań, w szczególności zaś co do możliwości wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że ze względu na znikomą świadomość prawną skarżącego odnośnie znaczenia dokonywanych przed sądem czynności procesowych, nie zdawał on sobie sprawy, że prawo pomocy to także prawo zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z tym podejmował czynności procesowe zmierzające do zaskarżenia poszczególnych orzeczeń i zarządzeń tak naprawdę w celu zwolnienia od opłaty sądowej, której ze względu na złą sytuację materialną nie był w stanie uiścić.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do unormowania art. 174 p.p.s.a. skarga kasacyjna może być oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, będąc związanym jej zarzutami i biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która jednak w niniejszej sprawie nie zachodzi.
Zgodnie z art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W myśl art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W sytuacji, gdy opłata taka nie została uiszczona, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do jej uiszczenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W sprawie, w której wydano zaskarżone zarządzenie, Przewodniczący Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wezwał skarżącego T. S. do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu sądowego od wniesionej skargi, pod rygorem jej odrzucenia.
Przedmiotem postępowania kasacyjnego w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi, wydane na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Stosownie do treści tego przepisu skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Z okoliczności rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżący T. S. otrzymał zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł, w którym poinformowano go również o konsekwencjach nieuiszczenia wpisu w zakreślonym terminie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na skuteczne doręczenie przedmiotowego wezwania oraz jego uprawomocnienie się w toku postępowania i nieuwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy na ówczesnym etapie postępowania, należało stwierdzić, że bezskutecznie upłynął termin na uzupełnienie braku formalnego, co musiało skutkować odrzuceniem wniesionej skargi.
W związku z powyższym zaistniała sytuacja zawiniona przez skarżącego, wywołująca dla niego ujemne skutki procesowe w postaci odrzucenia wniesionego środka odwoławczego, a tym samym braku możliwości sprawdzenia legalności decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należało zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym to postępowaniu skarżącemu wnioskowanej pomocy nie przyznano, zasadnym było wezwanie do wykonania zarządzenia z dnia 17 grudnia 2010 r., tj. do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi. Wobec zaś niezrealizowania ciążącego na stronie obowiązku, nieopłaconą skargę należało odrzucić stosownie do dyspozycji powołanego powyżej art. 220 § 3 p.p.s.a.
Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art. 6 p.p.s.a. w zw. z art. 220 § 3 p.p.s.a., poprzez brak udzielenia skarżącemu występującemu w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczenia go o skutkach prawnych czynności i skutkach zaniedbań, w szczególności zaś co do możliwości wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w każdym piśmie przesłanym do skarżącego Sąd I instancji informował go o przysługujących mu uprawnieniach i udzielał stosownych pouczeń (patrz: doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu – karta akt sądowych 15, 16; wezwanie do uzupełnienia braku formalnego pisma – karta akt sądowych 22, 23; doręczenie odpisu zarządzenia z dnia 18 lutego 2012 r. – karta akt sądowych 31; wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy – karta akt sądowych 40, 41; doręczenie odpisu postanowienia z dnia 19 kwietnia 2011 r., [...] maja 2011 r. oraz z dnia 11 października 2011 r. – karta akt sądowych 49, 58 i 87; doręczenie odpisu prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu – karta akt sądowych – 74).
Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, iż Sąd I instancji dopuścił się uchybień procesowych, w postaci nieinformowania strony występującej w postępowaniu bez pełnomocnika profesjonalnego o przysługujących mu, stosownie do kolejnych etapów tego postępowania, czynnościach procesowych oraz konsekwencjach niezastosowania się do wezwań Sądu.
W świetle przedstawionych okoliczności zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie stanął na stanowisku, że w sprawie doszło do bezskutecznego upływu terminu wyznaczonego do uzupełnienia braku formalnego w postaci uiszczenia wpisu sądowego, co skutkowało negatywnymi konsekwencjami dla strony w postaci odrzucenia wniesionej skargi z przyczyn formalnych, a tym samym niepoddania jej w ogóle ocenie merytorycznej.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.