Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 7 lutego 2014 r. o sygn. akt VIII SA/Wa 873/13 oddalił skargę J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także ZUS albo Zakład) z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.
W dniu [...] lipca 2013 r. do ZUS wpłynął wniosek J. G. w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych oraz od składek finansowanych przez płatnika za pracowników na podstawie przepisu art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] maja 2013 r., umarzającą postępowanie w sprawie umorzenia odsetek w kwocie 9 982 zł, naliczonych na dzień [...] stycznia 2013 r. (data wpływu "wniosku o abolicję"), od składek finansowanych przez ubezpieczonych oraz od składek finansowanych przez płatnika za pracowników. Jak stwierdził ZUS, przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Skoro wniosek strony dotyczy umorzenia należności z tytułu odsetek od składek za zatrudnionych pracowników, to właściwym rozstrzygnięciem w spawie jest jedynie umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., bowiem brak przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s. Wobec tego nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpatrzenia wniosku w zakresie żądanym przez stronę, a w związku z powyższym wniosek jest bezprzedmiotowy.
Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem.
Sąd stwierdził, że materialnoprawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w całości lub w części pomimo braku ich całkowitej nieściągalności stanowi art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie, natomiast zarówno art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jak i § 1 rozporządzenia wyraźnie wskazują, że umarzanie przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych dotyczy wyłącznie osób będących równocześnie płatnikami tych składek. Z kolei przepis art. 30 u.s.u.s. jednoznacznie stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29.
Zdaniem Sądu z powyższego wynika, że art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia znajdują zastosowanie wyłącznie w zakresie własnych składek na ubezpieczenie społeczne osoby ubezpieczonej i nie mogą stanowić podstawy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za zatrudnianych pracowników w części przez nich finansowanej. Skoro żaden inny przepis ustawy nie przewiduje możliwości umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, oznacza to, że postępowanie administracyjne w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pracowników powinno być umorzone na podstawie art. 105 k.p.a. ze względu na jego bezprzedmiotowość.
W okolicznościach sprawy Sąd uznał za istotne, że przepis art. 30 u.s.u.s. nie ma zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, co oznacza, że przedsiębiorca lub osoba trzecia, na którą została przeniesiona odpowiedzialność, nie mogą skutecznie ubiegać się o umorzenie składek w tej części. Wprowadzony przez ustawodawcę w omawianym przepisie zwrot "nie stosuje się" należy, w ocenie Sądu, interpretować ściśle tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s., zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy, czyli umorzenia należności, jak i negatywnego, czyli odmowy ich umorzenia.
Jak wskazał Sąd, ustawodawca nie przewidział możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, którzy nie są płatnikami, zaś w sprawie sporne było, czy istnieje możliwości umorzenia odsetek i innych należności ubocznych od wyżej wymienionych składek. Zdaniem skarżącego żaden przepis prawa tego nie zabrania, a możliwość taką potwierdza judykatura. Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego i przyjął, że brak możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, którzy nie są płatnikami dotyczy należności z tytułu składek, odsetek i kosztów związanych z niewykonaniem obowiązku ciążącego na płatniku. Z art. 28 ust. 4 u.s.u.s. wyraźnie wynika, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Skoro art. 28 u.s.u.s. w całości nie ma zastosowania, to w oczywisty sposób można stwierdzić brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpoznania sprawy, co skutkuje bezprzedmiotowością postępowania.
Sąd podkreślił, że ZUS nie mógł zatem badać istnienia przesłanek umorzenia, przewidzianych w art. 28 u.s.u.s., gdyż do przedmiotowych składek (a tym samym do odsetek od tych składek) nie stosuje się art. 28 i art. 29 ustawy. Odsetki są bowiem należnościami takimi jak kwota główna (czyli składki) i są konsekwencją nieterminowej zapłaty należności. Artykuł 28 u.s.u.s. może więc mieć zastosowanie do składek (a tym samym do odsetek), ale jedynie z tytułu ubezpieczenia własnego wnioskodawcy. Możliwość ubiegania się o umorzenie zaległości z tytułu odsetek nie dotyczy zaś składek odprowadzanych za pracownika. Wobec tego nie ma podstaw do umorzenia składek finansowanych przez płatnika, a przemawia za tym treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Z wymienionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że organ nie naruszył przepisu art. 105 § 1 k.p.a. umarzając postępowanie z wniosku skarżącego jako bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania polegała na braku podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia tego wniosku.
Skargą kasacyjną J. G. domagał się uchylenia wyroku w całości i rozpoznania skargi, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Wnoszący skargę kasacyjną zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
- 1. prawa materialnego, art. 30 w związku z art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że użyte w art. 30 pojęcie składki dotyczy również odsetek od składek, w sytuacji gdy brak jest podstaw do takiego przyjęcia, i przepis ten powinno się interpretować wąsko tj. że nie dotyczy on m.in. należnych odsetek;
- 2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, art. 3 § 2 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie naruszenia przez ZUS art. 105 k.p.a. polegającego na bezpodstawnym umorzeniu postępowania, w sytuacji gdy w sprawie powinno dojść do wydania merytorycznej decyzji, gdyż art. 30 u.s.u.s. nie dotyczy odsetek.
Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną Sąd nieprawidłowo przyjął, że użyte w art. 30 u.s.u.s. pojęcie składki nie dotyczy tylko składki sensu stricto, ale również takich należności jak odsetki od składek i koszty związane z niewykonaniem obowiązków ciążących na płatniku. Taka wykładnia jest nieprawidłowa. Pojęcie składki użyte w tym przepisie należy interpretować wąsko tj. że dotyczy wyłącznie składek, a co za tym idzie do innych należności z tytułu składek – w tym do odsetek – możliwe jest zastosowanie art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s. i umorzenie tych należności. Z tego powodu decyzja ZUS była błędna. ZUS powinien merytorycznie rozpoznać wniosek skarżącego. Akceptując działanie Zakładu i oddalając skargę, Sąd naruszył wskazane wyżej przepisy prawa. Skarżący kasacyjnie uzasadnił swoje stanowisko orzecznictwem sądowym, w tym NSA.
W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2014 r. ZUS wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie może zostać uwzględniona i podlega oddaleniu.
Na wstępie przypomnieć należy, że zakres kontroli kasacyjnej wyznacza składający skargę kasacyjną, wskazując podstawy zaskarżenia i formułując w ich ramach określone zarzuty (art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.), a także uzasadniając je (art. 176 p.p.s.a.). Sąd kasacyjny, stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., nie może w żaden sposób korygować treści skargi kasacyjnej ani podjąć kontroli zaskarżonego wyroku w obszarze nieobjętym skargą kasacyjną, a z urzędu może wziąć pod uwagę jedynie nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie wstępuje.
Kontrolowany kasacyjnie wyrok dotyczy wniosku skarżącego, który domagał się umorzenia odsetek od składek finansowanych przez płatnika za pracowników na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Sąd za prawidłowe i zgodne z prawem uznał umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., bowiem – jak wyjaśnił – wskazany przepis nie dopuszcza umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, którzy nie są płatnikami.
Skarżący kasacyjnie próbuje podważyć stanowisko Sądu, wskazując na naruszenie art. 30 w związku z art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s. i twierdząc, że stosownie do art. 30 ustawy pojęcie składek należy interpretować wąsko, co nakazuje przyjąć, że nie dotyczy ono odsetek; błędna wykładnia doprowadziła do wadliwego zastosowania wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów procesowych.
Należy zauważyć, że skarga kasacyjna nie dotyka przepisu, który stanowił przedmiot rozważań Sądu ze względu na podstawę prawną dochodzenia umorzenia należności z tytułu odsetek od nieuiszczonych przez skarżącego składek i dokonaną przez organ ocenę wniosku jako uzasadniającą umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Według niespornego w sprawie stanu faktycznego skarżący dochodził w sprawie będącej przedmiotem kontroli sądowej umorzenia należności z tytułu odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych oraz składek finansowanych przez płatnika za pracowników na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Jak stanowi ten przepis należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przewidziana przywołanym przepisem możliwość umorzenia należności składkowych w tzw. uzasadnionych przypadkach, adresowana jest wyłącznie do tych ubezpieczonych, którzy są jednocześnie płatnikami składek, co oznacza, że umorzenie na tej podstawie należności składkowych innych osób, niż wskazane w przepisie, jest niedopuszczalne.
Tym samym jeśli, jak prawidłowo zauważył Sąd I instancji, ustawodawca nie przewidział możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, którzy nie są płatnikami tych składek, to aprobata dla umorzenia postępowania z wniosku skarżącego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jest zrozumiała i uzasadniona.
Powracając do skargi kasacyjnej i zawartej w niej argumentacji dotyczącej konieczności rozróżnienia należności z tytułu składek od samych składek, to mimo że rozumowanie autora skargi kasacyjnej jest prawidłowe, to akceptacja tego poglądu nie może mieć wpływu na wynik sprawy, bowiem przepis art. 30 u.s.u.s. na którym oparł się skarżący kasacyjnie, pozostaje poza istotą sprawy wyznaczonej przez treść art. 28 ust. 3a cyt. ustawy. W istocie, w świetle treści art. 28 ust. 1, 2 u.s.u.s. i art. 30 tej ustawy, konieczne jest rozróżnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne obejmujących składki, odsetki i koszty upomnień (art. 28 ust. 1, 2 ustawy) od samych składek (art. 30 ustawy). Jednak powyższa konstatacja nie pozostaje w żadnym związku z jednoznacznym w swej treści przepisem art. 28 ust. 3a cyt. ustawy regulującym kwestię dopuszczalności umorzenia należności składkowych, a więc również odsetek i kosztów upomnień ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek (tak samo: wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GSK 889/14, dostępny w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Z powyższych względów jako niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) tej ustawy w powiązaniu z art. 105 § 1 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.