Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 października 2015 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1449/15 oddalił w całości skargę Izby Notarialnej w W. (dalej: Izba) na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.
Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164 ze zm., obecny tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 2291 ze zm.; dalej także jako p.n.) oraz art. 127 § 3 w związku z art. 129 § 1 i 2 i art. 138 § 1 pkt 1, art. 104 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., obecny tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: k.p.a.), w wyniku rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez Izbę Notarialną w W., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. o powołaniu R. M. na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej w W. Minister nie podzielił stanowiska Rady Izby, wyrażonego w uchwale z dnia [...] września 2014 r., negatywnie opiniującej wniosek o powołanie na stanowisko notariusza R. M., w myśl którego niezaliczenie kolokwium w czasie aplikacji notarialnej oraz odmowa wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji oznacza, że wnioskodawca nie spełnia przesłanki określonej w art. 11 pkt 4 p.n.
Minister podkreślił, że wnioskodawca przystąpił do egzaminu notarialnego 5-6 listopada 2013 r. i złożył go z wynikiem pozytywnym. Warunkiem dopuszczenia do egzaminu było, zgodnie z art. 74 § 2 p.n., ukończenie aplikacji notarialnej i otrzymanie zaświadczenia o jej odbyciu. Mimo braku tego zaświadczenia, Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W., dopuścił wnioskodawcę do egzaminu notarialnego. Decyzja ta nie została zakwestionowana, jest wiążąca, a wnioskodawca egzamin notarialny zdał. Jak stwierdził Minister, ustawodawca nie uzależnił powołania na stanowisko notariusza, odmiennie niż w przypadku dopuszczenia do egzaminu notarialnego, od przedłożenia zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. W braku takiej regulacji nie ma podstaw, by istnienie takiego warunku domniemywać.
W ocenie organu, uznanie, na obecnym etapie postępowania, że R. M. nie spełnia przesłanki określonej w art. 11 pkt 4 p.n., stanowiłoby podważenie zasady praworządności, zasady uwzględnienia słusznego interesu społecznego oraz interesu strony, a przede wszystkim, zasady pogłębiania zaufania do państwa i prawa (art. 2 Konstytucji RP i art. 6-8 k.p.a.). Ponadto, w kwestii opinii o kandydacie na stanowisko notariusza Minister wyjaśnił, że Rada Izby podjęła uchwałę negatywną w dniu [...] września 2014 r. (w odpowiedzi na wniosek z [...] lipca 2014 r.), jednak złożyła ją organowi dopiero [...] października 2014 r. (data nadana opinii na poczcie), zatem już po upływie terminu 60 dni.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 10 § 2 p.n., wobec niewyrażenia opinii przez Radę Izby w ustawowym terminie, Minister przyjął, że Rada wyraziła opinię pozytywną. Uznanie odmiennego stanowiska, według którego istotne dla oceny zachowania terminu jest samo podjęcie uchwały określonej w art. 10 § 2 p.n. w terminie 60 dni od daty doręczenia prośby, nie znajduje uzasadnienia. Pogląd taki stałby w sprzeczności z ratio legis powołanej regulacji, a w konsekwencji stanowiłby "stan zawieszenia" postępowania o powołanie na stanowisko notariusza, powodując jednocześnie przewlekłość postępowania.
W związku z tym Minister uznał, że warunkiem koniecznym dla zachowania terminu z art. 10 § 2 ustawy jest wydanie opinii przez radę izby notarialnej w terminie 60 dni oraz jej złożenie Ministrowi w tym terminie, przy uwzględnieniu regulacji art. 57 § 5 k.p.a. Przepis art. 10 § 2 p.n. stanowi lex specialis w stosunku do przepisu art. 106 § 6 k.p.a.
Oddalając skargę Izby na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., obecny tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem, stwierdzając, że z uprawnienia do przeprowadzania kolokwiów i sprawdzianów, o którym mowa w § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. Nr 258, poz. 2169 ze zm.) nie sposób wywieść uprawnienia do odmowy wydania zaświadczenia o ukończeniu aplikacji, a w konsekwencji stwierdzenia, że aplikant aplikacji nie odbył.
Sąd wskazał, że zgodnie z art. 74a § 3 p.n. zaświadczenie to jest wymagane, jako załącznik do wniosku o dopuszczenie do egzaminu notarialnego, a nie do wniosku o powołanie na notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej. Z ustaleń Ministra Sprawiedliwości wynika, że przewodniczący komisji egzaminacyjnej dopuścił R. M. do egzaminu notarialnego, mimo braku zaświadczenia o ukończeniu aplikacji. Jak podkreślił Sąd, powodem derogacji § 13 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 2005 r. była, między innymi, niejednolitość praktyki rad izb notarialnych w dopuszczaniu aplikantów do egzaminu notarialnego. W niektórych izbach notarialnych wymagano zaświadczenia o ukończeniu aplikacji, w niektórych nie. Decyzja przewodniczącego komisji o dopuszczeniu R. M. do egzaminu nie została zakwestionowana i nie będąc odstępstwem od tego rodzaju decyzji w innych izbach notarialnych dopuszczała kandydata do egzaminu, który złożył on z oceną pozytywną.
Przedmiotem tej sprawy nie jest jednak egzamin notarialny, lecz powołanie na stanowisko notariusza. Egzamin notarialny w stosunku do R. M. nie został zakwestionowany i nie zakwestionowano jego wyniku. Zgodnie z art. 13 p.n. wniosek o powołanie na stanowisko notariusza (art. 10 § 1) powinien zawierać dane o kwalifikacjach osoby zainteresowanej, wymienionej w art. 11 lub art. 12 § 1, oraz wskazywać lokal przewidywany do prowadzenia kancelarii i termin jej uruchomienia z załącznikami wskazanymi w tym przepisie. W załącznikach tych nie wymieniono zaświadczenia o ukończeniu aplikacji notarialnej.
Sąd uznał, że niewydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej nie uzasadniały postanowienia uchwały nr VII/48/2009 Krajowej Rady Notarialnej z dnia 18 września 2009 r. w sprawie programu aplikacji notarialnej, wskazany przepis ustawy Prawo o notariacie oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. W ocenie Sądu, zasadnie zatem wskazano w kontrolowanej decyzji, co także znalazło potwierdzenie w skardze, że dla oceny spełniania przez wnioskodawcę warunku z art. 11 pkt 4 p.n., nie miało istotnego znaczenia to, czy wydano mu zaświadczenie o ukończeniu aplikacji notarialnej. To bowiem do organu należała ocena, dokonywana na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy kandydat spełniał przesłankę z tego przepisu. Zgodnie zaś z art. 10 § 3 p.n. Minister Sprawiedliwości może odmówić powołania na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii tylko wtedy, gdy kandydat nie spełnia wymogów z art. 11-13 ustawy.
Okoliczności takie w sprawie nie wystąpiły. Sąd podkreślił nadto, że weryfikacja wiedzy i przydatności kandydata do zawodu notariusza odbywa się w toku aplikacji notarialnej. Z ustaleń organu wynika, iż wszystkie opinie patronów-notariuszy o pracy aplikanta R. M. wskazują na nabycie przez niego wystarczających umiejętności teoretycznych i praktycznych do wykonywania zawodu notariusza.
Dalej WSA zaznaczył, że inną kwestią jest spór, co do dochowania przez Izbę terminu z art. 10 § 2 p.n. – niewyrażenie opinii, o której mowa w § 1, w ciągu 60 dni od dnia otrzymania wniosku Ministra Sprawiedliwości, uważane jest za wyrażenie opinii pozytywnej. Rada Izby Notarialnej w W. otrzymała wniosek o udzielenie opinii o R. M. [...] lipca 2014 r. Dnia [...] września 2014 r. podjęła uchwałę negatywnie opiniującą kandydata na stanowisko notariusza i opinia ta została nadana w urzędzie pocztowym [...] października 2014 r. Niezależnie od tego, że opinia ta nie była wiążąca dla Ministra, gdyż podlegała ocenie jak każdy dowód w sprawie, to należy ją oceniać w kategorii postanowienia, o którym mowa w art. 106 § 5 k.p.a. Zgodnie z art. 106 § 1 k.p.a., jeżeli przepis prawa uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ (wyrażenia opinii lub zgody albo wyrażenia stanowiska w innej formie), decyzję wydaje się po zajęciu stanowiska przez ten organ.
Natomiast w myśl § 3 tego artykułu organ, do którego zwrócono się o zajęcie stanowiska, obowiązany jest przedstawić je niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia mu żądania, chyba że przepis prawa przewiduje inny termin. Przepis art. 10 § 2 ustawy Prawo o notariacie przewiduje dla zajęcia stanowiska w sprawie opinii kandydata na notariusza termin 60 dni od dnia otrzymania wniosku Ministra Sprawiedliwości. Zgodnie z ustaleniami organu w dacie nadawania opinii w placówce urzędu pocztowego termin ten został przekroczony, a to, w ocenie WSA, upoważniało Ministra do stwierdzenia, iż wystąpiła okoliczność wskazana w art. 10 § 2 p.n.
Skargą kasacyjną Izba domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania, zarzucając naruszenie prawa materialnego:
- a) art. 10 § 2 p.n. poprzez uznanie, że Rada Izby Notarialnej nie wyraziła w terminie 60 dni opinii, o której mowa w art. 10 § 1 p.n.;
- b) art. 11 pkt 4 w związku z art. 72 § 1 i 2 p.n. oraz z § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej polegające na uznaniu, że "pani [...]" odbyła aplikację notarialną i spełnia wszystkie warunki, od których zależy powołanie na stanowisko notariusza;
- c) art. 71d § 4 w związku z art. 74a § 3 i 6 p.n. poprzez uznanie, że przewodniczący komisji kwalifikacyjnej posiada uprawnienie do uznawania, iż kandydat na notariusza, pomimo braku zaświadczenia właściwej izby notarialnej o odbyciu aplikacji notarialnej, odbył aplikację notarialną i może zostać dopuszczony do egzaminu notarialnego;
- d) art. 74 § 2 p.n. poprzez uznanie, że "pani [...]" mogła przystąpić do egzaminu notarialnego, pomimo odmowy wydania jej zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej oraz nieprzedłożenia takiego zaświadczenia wraz z wnioskiem o dopuszczenie do egzaminu notarialnego.
Skarżąca kasacyjnie Izba Notarialna w W. argumentowała, że pozytywny wynik egzaminu notarialnego nie umożliwiał Ministrowi Sprawiedliwości powołania pana R. M. na stanowisko notariusza, bowiem w dalszym ciągu była to osoba niespełniająca przesłanek z art. 11 p.n. Minister powierzył więc stanowisko notariusza osobie, która nie odbyła aplikacji notarialnej. W zakresie terminu wyrażenia opinii o kandydacie, skarżąca wyjaśniła, że termin 60 dni do wydania takiej opinii nie może być utożsamiany z jej doręczeniem Ministrowi, chociażby z tego powodu, że organ mógłby zwlekać z jej odebraniem przez okres 14 dni, w którym przesyłkę pozostawia się w urzędzie pocztowym, regulując sobie tym samym datę otrzymania opinii.
Należy więc uznać, że opinia z art. 10 § 2 p.n. jest wydana z chwilą jej podpisania przez uprawnione osoby. Dla skutków określonych w art. 10 § 2 p.n., a zatem dla przyjęcia domniemania wyrażenia opinii pozytywnej, czas dotarcia opinii jest obojętny. Istotne jest jedynie to, czy w ustawowym terminie rada izby notarialnej podjęła stosowną uchwałę. W sprawie niniejszej termin powyższy został dochowany, zaś opinia była negatywna.
Minister Sprawiedliwości nie udzielił odpowiedzi na skargę kasacyjną.
R. M. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach określonych w § 2 tego artykułu. W rozpoznawanej sprawie nie występują żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Skarżonym kasacyjnie wyrokiem Sąd I instancji, dokonując kontroli legalności decyzji o powołaniu pana R. M. (uczestnik postępowania) na stanowisko notariusza, podzielił stanowisko organu, zgodnie z którym dla oceny czy wnioskodawca spełnia warunek z art. 11 pkt 4 p.n. nie ma istotnego znaczenia brak zaświadczenia o ukończeniu aplikacji notarialnej, a decydujące jest dopuszczenie do egzaminu notarialnego i jego zaliczenie.
Powyższy pogląd nie jest prawidłowy.
Odnosząc się do oceny zasadności zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w pierwszym rzędzie, że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 10 § 2 ustawy Prawo o notariacie (p.n.). Minister Sprawiedliwości prawidłowo bowiem przyjął, że określony w powołanym przepisie termin na wyrażenie opinii przez Radę Izby Notarialnej nie został zachowany, z wynikającymi z tego konsekwencjami.
Dostrzec przede wszystkim należy, że uprawnienie samorządu zawodowego do wyrażenia opinii w sprawie powołania notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii wynikające z art. 10 § 1 ustawy Prawo o notariacie nie stanowi klasycznego współdziałania organów uregulowanego w art. 106 k.p.a.
W obrocie prawnym funkcjonują zasadniczo dwa systemy uregulowań kwestii współdziałania przy załatwianiu spraw administracyjnych. Pierwszy z nich charakteryzuje się tym, że prawodawca określając ustrojowe założenia określonego rodzaju postępowania przyjął, iż w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygania – ze względu na jej złożony charakter – wypowie się nie jeden, ale dwa lub niekiedy nawet kilka organów administracji publicznej. W takim przypadku, przepis, który stanowi podstawę do załatwienia sprawy, zobowiązuje właściwy organ do uzyskania stanowiska innego organu, a zasady współdziałania tych organów reguluje art. 106 k.p.a. Zgodnie z art. 106 § 1 k.p.a. jeżeli przepis prawa uzależnia wydanie decyzji od zajęcia stanowiska przez inny organ (wyrażenia opinii lub zgody albo wyrażenia stanowiska w innej formie), decyzję wydaje się po zajęciu stanowiska przez ten organ. Zajęcie stanowiska przez organ następuje w drodze postanowienia, na które służy stronie zażalenie (art. 106 § 5 k.p.a.).
Postanowienie wydane na podstawie art. 106 § 5 k.p.a. jest niezbędne do wydania kończącej sprawę decyzji, stanowi w istocie część składową tej decyzji, w pewnym stopniu kształtuje treść zawartego w niej rozstrzygnięcia.
W drugim z rodzajów unormowań, organ administracji publicznej jest gospodarzem sprawy, który prowadzi postępowanie administracyjne dotyczące różnych sfer prawnych, uregulowanych odrębnymi przepisami, objętych również zakresem działania, czy też ochroną różnego rodzaju wyspecjalizowanych organizacji. Normy kompetencyjne wynikające z przypisania uprawnień określonym podmiotom, czy instytucjom obligują w takiej sytuacji, by organ prowadzący postępowanie zasięgnął ich opinii. Podmioty te nie muszą być przy tym organami administracji publicznej w ścisłym tego pojęcia znaczeniu. Wystąpienie organu prowadzącego postępowanie administracyjne o opinię jest wtedy jednym z elementów postępowania dowodowego, które doprowadzić ma do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy. W tej grupie, związek funkcjonalny między rozstrzygnięciem sprawy a zasięgnięciem opinii nie pozwala na przyjęcie, że przepis prawa uzależnia wydanie decyzji kończącej postępowanie od zajęcia stanowiska przez inny organ. Mamy więc do czynienia z rodzajem współdziałania innym niż określone w art. 106 k.p.a.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy zauważyć należy, że stosownie do art. 10 § 1 ustawy Prawo o notariacie Minister Sprawiedliwości prowadząc postępowanie w przedmiocie powołania notariusza i wyznaczenia siedziby jego kancelarii jest zobligowany do "zasięgnięcia opinii" rady właściwej izby notarialnej, czyli do umożliwienia radzie przedstawienia stanowiska w tej sprawie. Zgodnie z art. 10 § 2 powołanej ustawy niewyrażenie przez radę opinii nie stanowi przeszkody do rozstrzygnięcia sprawy. W sytuacji bowiem, gdy rada w ustawowym terminie z przyznanego jej uprawnienia nie skorzysta przyjmuje się z mocy prawa fikcję opinii pozytywnej, co zapewnia realizację zasady sprawności postępowania wyrażonej w art. 12 § 1 k.p.a. W świetle omawianej regulacji opinia rady izby notarialnej nie ma charakteru wiążącego, stanowi jedynie element postępowania dowodowego, które służyć ma dokładnemu i wyczerpującemu wyjaśnieniu przez Ministra okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie jest to więc przypadek współdziałania organów, o jakim mowa w art. 106 k.p.a.
Skoro zatem w rozpatrywanej sprawie Minister wystąpił o opinię, a Rada w ustawowo określonym terminie opinii swej nie przedstawiła organowi prowadzącemu postępowanie, organ ten zobowiązany był do dalszego procedowania z uwzględnieniem skutku prawnego wynikającego z art. 10 § 2 ustawy Prawo o notariacie, nie zaś – jak chce tego skarżąca kasacyjnie – do uruchamiania procedury przewidzianej w art. 106 § 6 k.p.a.
Trafny natomiast okazał się zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 11 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie.
Wskazać przede wszystkim trzeba, że art. 11 ustawy Prawo o notariacie zawiera katalog warunków, od których łącznego spełnienia uzależnione jest powołanie notariusza. Przepis ten stanowi, że notariuszem może być osoba, która: posiada obywatelstwo polskie, obywatelstwo innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, albo obywatelstwo innego państwa, jeżeli na podstawie przepisów prawa Unii Europejskiej przysługuje mu prawo podjęcia zatrudnienia lub samozatrudnienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w tych przepisach (pkt 1), korzysta w pełni z praw publicznych i ma pełną zdolność do czynności prawnych (pkt 1a), jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza (pkt 2), ukończyła wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskała tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej (pkt 3), odbyła aplikację notarialną w Rzeczypospolitej Polskiej (pkt 4), złożyła egzamin notarialny w Rzeczypospolitej Polskiej (pkt 5) i ukończyła 26 lat (pkt 7).
Treść omawianej regulacji nie pozostawia wątpliwości, że prowadząc na podstawie art. 10 § 1 cyt. ustawy postępowanie w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza, Minister Sprawiedliwości zobowiązany jest do oceny spełniania przez wnioskodawcę każdego z wymienionych w tym przepisie warunków, w szczególności warunku odbycia aplikacji (art. 11 pkt 4), jak również warunku zdania egzaminu notarialnego (art. 11 pkt 5). Normatywne rozdzielenie tych warunków, a więc potraktowanie ich jako warunków samodzielnych powoduje, że podlegają one niezależnej ocenie z wykluczeniem wnioskowania o spełnieniu jednego z nich wyłącznie na tej podstawie, że inne zostało spełnione – na zasadzie implikacji.
Nie jest usprawiedliwiona przyjęta przez Ministra Sprawiedliwości i zaaprobowana przez Sąd I instancji interpretacja omawianej regulacji polegająca na twierdzeniu, że – w kontekście art. 71d § 4 ustawy Prawo o notariacie (znajduje zastosowanie wobec składających wniosek o dopuszczenie do egzaminu notarialnego na zasadzie art. 74a § 5 p.n.) określającego uprawnienia weryfikacyjne przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, art. 74 § 2 tej ustawy określającego wymagania warunkujące dopuszczenie do egzaminu i art. 74a § 3 i 6 ustanawiających obowiązek dołączenia do wniosku o dopuszczenie do egzaminu zaświadczenia o odbyciu aplikacji oraz obowiązek przekazania przez rady izb notarialnych właściwej komisji oraz Ministrowi Sprawiedliwości list osób, które odbyły aplikację – dopuszczenie do egzaminu świadczy o spełnieniu warunku odbycia aplikacji. Zaaprobowanie takiej wykładni art. 11 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie oznaczałoby pozbawienie tego przepisu wartości normatywnej i zaprzeczałoby racjonalności ustawodawcy.
Stwierdzić należy przede wszystkim, że zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej jest ukształtowanym ustawą wymogiem formalnym dopuszczenia do egzaminu notarialnego, stanowiącym równocześnie przewidziany ustawą dowód odbycia aplikacji notarialnej, co znajduje potwierdzenie w treści art. 74 § 2 cyt. ustawy. Niespełnienie warunku formalnego decydującego o możliwości dopuszczenia do egzaminu winno znaleźć rozwiązanie w decyzji odmawiającej dopuszczenia do udziału w egzaminie notarialnym (art. 74b § 1a p.n.). Nie mieści się w granicach sprawy i nie jest rzeczą Naczelnego Sądu Administracyjnego dochodzić powodów, dla których przewodniczący komisji egzaminacyjnej – organu powołanego przez Ministra Sprawiedliwości – dopuścił do egzaminu notarialnego uczestnika postępowania, który z racji niezaliczenia kolokwium okresowego nie ukończył aplikacji zgodnie z programem szkolenia. Dolegliwość skutków takiego naruszenia przepisu art. 74 § 2 p.n. dla zainteresowanego jest znacząca i oczywista; kwestię działania przewodniczącego komisji należy pozostawić do oceny Ministrowi Sprawiedliwości.
Koncentrując swoje rozważania wokół kwestii identyfikującej spór w niniejszej sprawie, a więc na sposobie rozumienia ustawowego warunku "odbycia aplikacji" notarialnej, przyjętego w art. 11 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że fakt odbycia aplikacji oznacza ukończenie szkolenia według przyjętego programu aplikacji i pozytywnego zaliczenia sprawdzianu postępu aplikacji w postaci kolokwium na kolejnych latach aplikacji (zob. wyroki: z dnia 18 września 2014 r. o sygn. akt II GSK 982/13, z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt II GSK 1385/13, z dnia 3 grudnia 2014 r. o sygn. akt II GSK 1512/13, z dnia 16 grudnia 2014 r. o sygn. akt II GSK 1708/13, z dnia 4 listopada 2013 r. o sygn. akt II GSK 990/13, z dnia 19 maja 2016 r. o sygn. akt II GSK 2782/14 – dostępne w CBOSA).
Na gruncie art. 72 § 1 i 2 ustawy Prawo o notariacie Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie prezentuje pogląd, że aplikacja to nie tylko samo uczestniczenie w szkoleniu przez okres trwania aplikacji, ale również proces szkolenia, który ma przynieść określony efekt w postaci zaznajomienia się aplikanta z całokształtem pracy notariusza oraz czynnościami określonych sądów. Konieczność ustalenia, że ten efekt został osiągnięty, wymaga weryfikacji wiedzy i umiejętności aplikanta, a samo uczestniczenie w objętych programem aplikacji zajęciach szkoleniowych nie może być równoznaczne z zaznajomieniem się przez niego z całokształtem pracy notariusza. Jako oczywiste jawi się stwierdzenie, że aplikant odbył aplikację notarialną, jeżeli nabył wiedzę i umiejętności niezbędne dla wykonywania zawodu notariusza. O odbyciu aplikacji można mówić dopiero w razie wypełnienia przez aplikanta wszystkich obowiązków wynikających z programu szkolenia, w tym wypełnienia obowiązku kształcenia ogólnego (w ramach zajęć seminaryjnych), potwierdzonego w sposób przewidziany w danym programie aplikacji.
Urzędowym potwierdzeniem faktu odbycia aplikacji jest wydawane na podstawie art. 72 § 2 p.n. przez właściwą radę izby notarialnej w formie uchwały zaświadczenie, które – co istotne – podlega kontroli sądowej. Jeżeli określone fakty nie zaistniały, to oczywiście nie ma podstaw do wydania zaświadczenia potwierdzającego te fakty. Stąd też żądanie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, której aplikant w istocie nie odbył, ponieważ nie wypełnił wszystkich obowiązków z aplikacją związanych, nie może być uwzględnione (zob. np. wyroki: z dnia 30 października 2013 r. o sygn. akt II GSK 865/13, z dnia 19 maja 2016 r. o sygn. akt II GSK 2531/14 i z dnia 1 grudnia 2016 r. o sygn. akt II GSK 848/15 – dostępne w CBOSA). Pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego w kwestii istoty aplikacji jest jednoznaczny i – jak wspomniano – ugruntowany w orzecznictwie.
Należy w tym miejscu dodać, że za przyjęciem wskazanego stanowiska przemawiają także argumenty powołane w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2013 r. o sygn. akt III ZS 5/13 (publ. LEX nr 1318425) oraz w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, który zwraca uwagę, że wypełnianie przez aplikantów obowiązków związanych ze zdobywaniem wiedzy i umiejętności niezbędnych do wykonywania tego zawodu, należy rozpatrywać w kontekście wynikającego z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP obowiązku sprawowania przez korporację osób wykonujących zawód zaufania publicznego pieczy nad wykonywaniem tego zawodu.
W świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu zaufania publicznego zakłada pewien udział samorządu zawodowego w procesie przygotowania i naboru do zawodu. Elementem tej pieczy jest odpowiednio znaczący wpływ na zasady odbywania aplikacji adwokackiej (wyrok TK z dnia 19 kwietnia 2006 r. o sygn. akt K 6/06, publ. OTK-A z 2006 r. nr 4, poz. 45; Dz. U. z 2006 r. Nr 75, poz. 529). Co prawda Konstytucja nie określa granic, do których piecza nad wykonywaniem zawodu powinna być powierzona korporacji zawodowej. Jest to kwestia pozostawiona do rozstrzygnięcia przez ustawodawcę. Ustawodawca może nawet znacząco ograniczyć zakres pieczy powierzonej samorządowi zawodowemu, o ile zapewni korporacji inne adekwatne środki zagwarantowania należytego poziomu usług świadczonych przez członków korporacji (wyrok TK z dnia 30 listopada 2011 r. o sygn. akt K 1/10, publ.
OTK-A z 2011 r. nr 9, poz. 99; Dz. U. z 2011 r. Nr 268, poz. 1592). Taka ingerencja państwa jest jednak dopuszczalna do granic, poza którymi sprawowanie przez samorząd zawodowy pieczy nad wykonywaniem zawodu jest niemożliwe lub znacząco utrudnione, a więc zostanie naruszona "istota" tej pieczy (wyrok TK z dnia 26 marca 2008 r. o sygn. akt K 4/07, publ. OTK-A z 2008 r. nr 2, poz. 28; Dz. U. z 2008 r. Nr 57, poz. 348). Interpretacja art. 72 § 1 i 2 ustawy Prawo o notariacie powinna uwzględniać przytoczone wyżej wytyczne, powinna mieć zatem na uwadze zapewnienie samorządowi notarialnemu pewnego wpływu na przebieg szkolenia aplikantów. Trudno mówić o takim wpływie, jeżeli rola samorządu ograniczałaby się do ustalenia programu aplikacji bez możliwości sprawdzenia, czy aplikant ten program zrealizował, a więc czy rzeczywiście nabył umiejętności i wiedzę niezbędną do właściwego wykonywania zawodu notariusza.
Badaniu temu służą zatem m.in. kolokwia sprawdzające stan wiedzy aplikanta na różnych etapach procesu szkolenia. Wystarczającym instrumentem w tym zakresie nie może być jedynie sam egzamin notarialny.
Tak więc, w powołanym, jednolitym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie nie zgadza się z poglądem, że wystarczającym kryterium przydatności do zawodu notariusza jest egzamin notarialny, bowiem nie można mylić dwóch pojęć: przygotowania do zawodu i sprawdzenia tego przygotowania. Tak więc, jak nie można zastąpić egzaminu notarialnego samą aplikacją notarialną, tak nie można aplikacji zastąpić egzaminem notarialnym. Ustawodawca wprowadzając dla kandydata na notariusza obowiązek odbycia aplikacji notarialnej i przewidując jedynie na zasadzie wyjątków odstępstwa od tego sposobu uzyskania kwalifikacji zawodowych, podkreśla, że zarówno ważny jest stan przygotowania prawniczego do wykonywania zawodu notariusza w chwili przystąpienia do egzaminu notarialnego, jak i sposób dochodzenia do tej wiedzy. Gdyby było inaczej, aplikacja notarialna, rozumiana tylko jako możliwość uczestniczenia w zajęciach programowych byłaby zbędna.
Za zbędne należałoby również uznać inne wymagania kwalifikacyjne, stawiane kandydatom dopuszczonym do egzaminu notarialnego bez odbycia aplikacji notarialnej w art. 12 § 2 - 2b ustawy Prawo o notariacie. Wystarczyłby przecież egzamin notarialny jako ostateczne i zarazem dostateczne kryterium przydatności do zawodu notariusza.
Przyjęta przez ustawodawcę na gruncie ustawy Prawo o notariacie konstrukcja osobnej kwalifikacji i oceny procesu zdobywania wiedzy i wyniku egzaminu odpowiada dobrze znanym i często stosowanym regulacjom, traktującym osobno wymagania ukończenia studiów wyższych i uzyskania tytułu magistra.
Podzielając pogląd ugruntowany w jednolitym już orzecznictwie, Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł też pominąć w swych rozważaniach faktu, że w rozpatrywanej sprawie uchwała Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uczestnikowi postępowania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej ze względu na niezaliczenie kolokwium była poddana sądowej kontroli i w jej wyniku prawomocnie uznana została za zgodną z prawem.
W wyroku z dnia 8 kwietnia 2015 r. o sygn. akt II GSK 566/14 (dost. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny podzielając utrwalone już w orzecznictwie stanowisko, stwierdził, że o odbyciu aplikacji notarialnej można mówić dopiero w razie wypełnienia przez aplikanta wszystkich obowiązków wynikających z programu szkolenia, w tym wypełnienia obowiązku kształcenia ogólnego (w ramach zajęć seminaryjnych), potwierdzonego w sposób przewidziany w programie aplikacji. Skoro kandydat nie uzyskał zaliczenia kolokwium przewidzianego w programie szkolenia, to nie odbył aplikacji, co uzasadniało odmowę wydania mu urzędowego poświadczenia faktu odbycia aplikacji w formie zaświadczenia.
Stosownie do art. 170 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w powołanym, prawomocnym wyroku, wiąże nie tylko strony i sąd, który go wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Oznacza to, że nie można formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem. Art. 171 p.p.s.a. zawęża powagę rzeczy osądzonej do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Powoduje to, że wagę i znaczenie związania prawomocnym orzeczeniem postrzegać trzeba przez pryzmat ograniczeń, jakie wynikają z zakresu kontroli sądowej objętej powagą rzeczy osądzonej, o czym mowa w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r. o sygn. akt I OPS 6/09 (publ. ONSAiWSA z 2010 r. nr 2, poz. 18, dostępna także w CBOSA).
Nie do zaakceptowania jest wyrażona milcząco przez Sąd I instancji aprobata dla poglądu Ministra Sprawiedliwości, iż powołany wyrok w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia nie wiąże w sprawie dotyczącej tego samego wnioskodawcy, tyle że w sprawie powołania na stanowisko notariusza.
Mając na uwadze ten kontekst, zaaprobowane przez Sąd I instancji stanowisko Ministra zaprezentowane w decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. o powołaniu na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby jego kancelarii, a następnie w utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia [...] marca 2015 r., zgodnie z którym kandydat spełnia przewidzianą w art. 11 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie przesłankę odbycia aplikacji notarialnej, należy uznać za wadliwe także ze względu na jego sprzeczność z oceną prawną zaprezentowaną w wyroku NSA z dnia 8 kwietnia 2015 r. o sygn. akt II GSK 566/14, rozstrzygającym tę właśnie sprawę w zakresie oceny "odbycia aplikacji".
W tej sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uchylenie decyzji ze względu na stwierdzone naruszenie prawa nie koliduje z konstytucyjną zasadą ochrony praw słusznie nabytych stanowiącą jeden z podstawowych elementów konstrukcji demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP).
Wskazana zasada zakazuje arbitralnego znoszenia lub ograniczania praw podmiotowych przysługujących jednostce lub innym podmiotom prywatnym występującym w obrocie prawnym oraz zapewnia ochronę praw podmiotowych zarówno publicznych, jak i prywatnych. Ochroną tą objęte są prawa nabyte w drodze decyzji przyznających świadczenia oraz prawa nabyte in abstracto zgodnie z ustawą, przed zgłoszeniem wniosku o ich przyznanie (wyrok TK z dnia 22 czerwca 1999 r. o sygn. akt K 5/99, publ. OTK z 1999 r. nr 5, poz. 100). Ma ona gwarantować stabilność porządku prawnego w państwie i zapewnić obywatelom warunki sprzyjające trafnemu przewidywaniu działań władz państwowych, stwarzając przewidywalność państwa prawnego w sferze prawotwórczej, ale też stosowania prawa, a tym samym dawać obywatelowi pewność, że w oparciu o obowiązujące prawo może swobodnie kształtować swoje sprawy życiowe (zob. wyrok TK z dnia 7 września 1994 r. o sygn. akt K 9/92, publ.
OTK z 1993 r. nr 1, poz. 6). Ochrona ta dotyczy jednak jedynie praw "słusznie" nabytych, nie zaś nabytych w jakichkolwiek okolicznościach i z jakiejkolwiek bądź przyczyny (zob. orzeczenia TK o sygn. akt: K 7/90, publ. OTK z 1990 r. poz. 5; K 15/93, publ. OTK z 1994 r. cz. I, poz. 4 i K 3/98, publ. OTK ZU z 1998 r. nr 4, poz. 52). Według utrwalonego poglądu Trybunału Konstytucyjnego, gwarancje wynikające z omawianej zasady nie obejmują praw nabytych niesłusznie lub niegodziwie oraz niemających oparcia w założeniach obowiązującego w dacie orzekania porządku konstytucyjnego. Ochronie podlegają wyłącznie prawa słusznie (sprawiedliwie) nabyte, zaś ekspektatywy tylko "usprawiedliwione i racjonalne" (zob. wyroki TK: z dnia 11 lutego 1992 r. o sygn. akt K 14/91, publ. OTK z 1992 r. nr 1, poz. 7; z dnia 14 lipca 2003 r. o sygn. akt SK 42/01, publ. OTK-A z 2003 r. nr 6, poz. 63 i Dz. U. z 2003 r. Nr 134, poz. 1266; z dnia 10 kwietnia 2006 r. o sygn. akt SK 30/04, publ. OTK-A z 2006 r. nr 4, poz. 42 i Dz. U. z 2006 r. Nr 64, poz. 456).
Ze względu na niekwestionowane okoliczności rozpatrywanej sprawy, uprawnienia do wykonywania zawodu notariusza realizowane na podstawie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości, nie mogą podlegać ochronie właściwej dla praw słusznie nabytych, w rozumieniu przyjętym przez Trybunał Konstytucyjny. Kandydat przystąpił bowiem do egzaminu, a następnie wystąpił o powołanie na notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej mając pełną świadomość, że nie zaliczył kolokwium przewidzianego w programie aplikacji i w związku z tym nie uzyskał zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Ugruntowane orzecznictwo NSA, jak również ocena prawna wyrażona w wydanej w sprawie kandydata uchwale Rady Izby Notarialnej w W. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] i w uchwale Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, a także w wyroku z dnia 8 kwietnia 2015 r. o sygn. akt II GSK 566/14, były wyraźnym sygnałem, że nie został przez niego spełniony warunek odbycia aplikacji notarialnej przewidziany w art. 11 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie.
Nie można nie dostrzec, że kandydat podjął praktykę zawodową na podstawie decyzji Ministra o powołaniu na stanowisko notariusza, która jednak w przewidzianym prawem terminie została zaskarżona do sądu administracyjnego, zatem ostateczny wynik kontroli sądowej, kwestionujący ukształtowaną zaskarżoną decyzją sytuację prawną kandydata nie był mu znany; kandydat mógł i powinien był liczyć się z realnym ryzykiem wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego.
Przyjęcie, że w zaistniałej sytuacji prowadzenia praktyki zawodowej na podstawie zaskarżonej decyzji należy oddalić skargę ze względu na ewentualne skutki uchylenia tej decyzji dla pewności obrotu, podważałoby natomiast sens i istotę kontroli realizowanej przez sądy administracyjne, które powołane zostały przede wszystkim do oceny zgodności z prawem działalności administracji publicznej (tak w: art. 175 ust. 1 i 184 Konstytucji RP w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.).
Nie można oczekiwać od sądu, że stwierdzi, iż skarga podlega oddaleniu, skoro wynik wykładni uwzględniającej treść przepisów, kontekst wynikający z ich osadzenia w systematyce aktu prawnego oraz cel regulacji prowadzi do wniosku, że przy wydawaniu zaskarżonej doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Podważałoby to sens sądowej kontroli działalności administracji publicznej, czyniąc ją wyłącznie iluzoryczną. Okoliczność, iż po wydaniu decyzji osoba powołana na stanowisko notariusza podejmowała określone czynności faktyczne nie może mieć decydującego znaczenia z punktu widzenia oceny legalności czy to zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku, czy też decyzji objętych sądową kontrolą.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie mógł także odnieść zamierzonego skutku argument wskazujący na potrzebę pomijania wyników kolokwiów przy ocenie spełnienia kryterium z art. 11 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie ze względu na zasady sprawiedliwości społecznej i równości wobec prawa, które obligują do równego traktowania kandydatów na notariuszy, niezależnie od tego, w okręgu której izby notarialnej, a w związku z tym według jakiego programu, odbywali oni aplikację notarialną. Nawet bowiem, jeśli w okręgach niektórych izb notarialnych – w odróżnieniu od pozostałych – przyjęte zostały programy aplikacji, według których kolokwia nie były wymagane, to kandydat dokonując wyboru rejonizacji i przystępując do odbycia aplikacji miał tego świadomość, godził się na szkolenie według takiego, a nie innego programu i przyjmował jego warunki. Jak była już o tym mowa, zaświadczenie o odbyciu aplikacji w okręgu danej izby notarialnej jest urzędowym poświadczeniem, że kandydat spełnił warunki określone ustalonym programem i winien był ich dochować.
Ze względu na konieczność równego i sprawiedliwego traktowania kandydatów, którzy przystąpili do odbycia aplikacji według programu obejmującego zaliczenie kolokwium – co stanowi cechę dystynktywną w świetle powołanej regulacji – nie można przyjmować, że aplikację odbyły nie tylko osoby, które zaliczyły kolokwium przewidziane programem aplikacji, ale też takie, które tych warunków nie spełniły, gdyż uzyskały z kolokwium wynik negatywny. Właśnie na dostrzeganiu tych różnic i odpowiednim wartościowaniu dóbr i interesów polega realizacja wymiaru sprawiedliwości.
Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega problem osób, które, pomimo że nie zaliczyły przewidzianego w programie aplikacji kolokwium, to jednak zostały dopuszczone do egzaminu notarialnego i uzyskały z niego wynik pozytywny. Sytuacja uczestnika postępowania jest o tyle szczególna, że wykonywał on zawód notariusza na podstawie ostatecznej, mimo że zaskarżonej do sądu administracyjnego, decyzji Ministra Sprawiedliwości i czynności te wykonywał blisko 3 lata, przy czym działalność prowadzonej przez niego kancelarii została w wyniku dwóch wizytacji Izby Notarialnej oceniona pozytywnie. Na marginesie sprawy pozostaje refleksja co do konsekwencji działań organu samorządu notarialnego, którego działania, pomimo wspomnianych pozytywnych ocen, doprowadziły do utraty możliwości wykonywania zawodu notariusza przez uczestnika postępowania. Powyższego problemu Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnąć nie jest władny, bowiem wymaga on zaangażowania właściwych organów stanowiących i stosujących prawo; sądy administracyjne nie dysponują instrumentami naprawczymi umożliwiającymi uzupełnienie braku aplikacji.
Odnosząc się do zaprezentowanych na rozprawie obaw uczestnika postępowania odnośnie do podpisanych już aktów notarialnych (i dokonanych czynności notarialnych), obawy te uznać należy za nieuzasadnione. Zważyć trzeba, że do momentu, w którym decyzja ostateczna o powołaniu go na stanowisko notariusza i wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej nie została prawomocnie wyeliminowana z obrotu prawnego, do czego doszło niniejszym wyrokiem, była wykonalna, z wszystkimi konsekwencjami tego stanu rzeczy, zatem wszystkie akty notarialne przez niego sporządzone oraz podpisane i wszystkie czynności notarialne, trzeba uznać za wykonane przez notariusza. Uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości obu instancji przez Naczelny Sąd Administracyjny w odróżnieniu od stwierdzenia nieważności takich decyzji nie wywiera wpływu na ważność i skuteczność sporządzonych oraz podpisanych przez notariusza aktów notarialnych i dokonanych czynności notarialnych przed 18 kwietnia 2018 r.
Ponownie rozpatrując sprawę Minister Sprawiedliwości, mając na względzie powyższe wywody, zobowiązany będzie ponownie rozpatrzeć wniosek o powołanie notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej według kryteriów określonych w art. 11-13 ustawy Prawo o notariacie.
Zważywszy na zawarte w skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zarzuty naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny zobligowany był do uchylenia zaskarżonego wyroku. Jednocześnie uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona w rozumieniu art. 188 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną, a uwzględniając skargę Izby Notarialnej w W. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 11 pkt 4 ustawy Prawo o notariacie i art. 72 § 1 i 2 powołanej ustawy, uchylił również zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu. O zwrocie kosztów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł stosownie do art. 200, art. 203 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 207 § 1 i art. 206 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).
Na wysokość tych kosztów składają się: wpis od skargi w kwocie 200 zł, wpis od skargi kasacyjnej 100 zł oraz 100 zł za sporządzenie uzasadnienia. Nadto tytułem wynagrodzenia pełnomocnika za postępowanie kasacyjne zasądzono 360 zł. NSA odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części dotyczącej wynagrodzenia pełnomocnika w pierwszej instancji, ze względu na ograniczony nakład pracy pełnomocnika, który nie wziął udziału w rozprawie przed Sądem I instancji.