Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z dnia 3 września 2014r., sygn. akt I SA/Sz 266/14, oddalił skargę E.P. na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.
W dniu 30 czerwca 2011 r. E.P. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w K. wniosek wraz załącznikami (m.in. zaświadczenie z KRUS o braku ustalonego prawa do emerytury lub renty) o przejęcie renty strukturalnej po zmarłym mężu.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr 0306-2013-002397, odmówił przyznania E.P. renty strukturalnej.
Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego w S. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że strona nie spełniła łącznie warunków określonych w § 10 ust. 1 pkt 1 – 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114 poz. 1191 ze zm., dalej zwane rozporządzeniem z dnia 30 kwietnia 2004 r.), wobec czego nie jest osobą uprawnioną do przejęcia renty po zmarłym małżonku, gdyż na dzień złożenia wniosku osiągnęła wiek emerytalny.
Ponadto organ II instancji wskazał, że przepis art. 11 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji Gwarancji Rolnej oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 160, s. 80 i sprostowanie Dz. Urz. UE z 2000 r., L 302, s. 72, dalej zw. rozporządzeniem (WE) nr 1257/1999) dotyczy osoby przekazującej gospodarstwo w zamian za uzyskanie renty strukturalnej, którą to osobą nie jest wnioskodawczyni.
Odnosząc się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Blanki Soukupova, organ stwierdził, że dotyczy on kwestii przyznania renty strukturalnej, a nie sprawy przejęcia renty strukturalnej po zmarłym małżonku.
W dalszej kolejności Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uznał, że ani organ odwoławczy ani organ pierwszej instancji nie są organami kompetentnymi do rozstrzygania w przedmiocie czy przepis prawa dyskryminuje kobiety lub mężczyzn.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalając skargę E.P. wskazał, że istotą zagadnienia, od którego zależne jest rozstrzygnięcie, sprowadza się do wykładni § 10 ust. 1 rozporządzenia.
Sąd I instancji podkreślił, że w § 10 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. ustawodawca wymienia warunki, od których łącznego spełnienia uzależnione jest przyznanie małżonkowi uprawnionego rolnika renty strukturalnej. W punkcie 1 jako przesłankę wskazał, aby przekazane gospodarstwo rolne stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków. W punkcie 2 w pierwszej kolejności wskazał przesłankę ukończenia 55 lat, a po przecinku dwa dalsze warunki. WSA w S. odnosząc się do warunku "nieosiągnięcia wieku emerytalnego", zauważył, że kwestia ta została uregulowana przez ustawodawcę w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227), który stanowi, że wiek emerytalny dla kobiet wynosi co najmniej 60 lat oraz w art. 19 ust. 1 pkt 1 (po średniku) ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291), w myśl którego wiek emerytalny kobiety wynosi 60 lat.
Zatem w ocenie Sądu I instancji, interpretacja powołanego wyżej przepisu dokonana przez Dyrektora jest prawidłowa, ponieważ w dniu śmierci uprawnionego rolnika skarżąca miała 62 lata (urodziła się w dniu 2 września 1949 r.), co oznacza, że osiągnęła wiek emerytalny dla kobiet. Tym samym nie było możliwe uwzględnienie jej wniosku o przejęcie renty strukturalnej po zmarłym mężu.
Sąd pierwszej instancji przychylił się również do oceny organu II instancji, że nie zachodzi kolizja pomiędzy § 10 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004r. a art. 11 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999, ponieważ w art. 11 ust. 1 tiret 2 rozporządzenia Rady (WE) prawodawca wspólnotowy ogranicza wymogi uzyskania renty strukturalnej do osiągnięcia wieku 55 lat i nieosiągnięcia wieku emerytalnego. Natomiast jak podkreślił Sąd, przepis ten odnosi się wyłącznie do przekazującego gospodarstwo, a nie do jego następców, w tym współmałżonka i nie wyłącza możliwości wprowadzenia dla następców dodatkowych wymogów przez Państwa Członkowskie.
Skarżąca kasacyjnie E.P. wniosła na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § pkt a p.p.s.a o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji organu I i II instancji ewentualnie na podstawie art. 185 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądu I instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. § 10 ust. 1 pkt 2a rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. poprzez nieuprawnione zastosowanie w sytuacji gdy przepis ten ma charakter dyskryminacyjny w stosunku do kobiet - rolników, wprowadzając zróżnicowanie płci w zakresie wieku do osiągnięcia którego rolnicy mogą przejąć rentę strukturalna po zmarłym małżonku, co jest sprzeczne z celami wyznaczonymi w motywie 23 oraz motywie 40 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999, a także jest przejawem błędnej interpretacji art. 11 ust 1 tegoż rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999, przez co przepis rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. narusza art. 21 ust. 1 oraz art. 23 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej z dnia 30 marca 2010 r. (Dz. Urz. UE. C Nr 83, str. 389), w związku z czym na mocy wyroków Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19 stycznia 1982 w sprawie 8/81 Becker przeciwko Finanzamt Munster-lnnenstadt, z dnia 26 lutego 1982 roku w sprawie 152/84 Marshall przeciwko Southampton and South-West Hampshire Area Health Authority oraz z dnia 22 czerwca 1989 roku w sprawie 103/88 Fratelii Costanzo SpA przeciwko Comune di Milano, zobowiązujących sądy oraz organy administracyjne Państw Członkowskiech WE (obecnie UE) do powstrzymywania się od stosowania przepisów prawa krajowego, które są sprzeczne z przepisami prawa wspólnotowego, dyskryminacyjny przepis § 10 ust. 1 pkt 2a nie powinien być stosowany do czasu przyjęcia odpowiednich środków przywracających równe traktowanie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, kasator podniósł, że "normalny wiek emerytalny", który to termin można odnaleźć w treści przywołanego rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 nie może być rozumiany jako wiek emerytalny przepisów krajowego prawa socjalnego ze względu na istotną różnicę w celach i przeznaczeniu obu regulacji. Cele stawiane przed rozporządzeniem Rady (WE) nr 1257/1999, a w związku z tym i przed rozporządzeniem z dnia 30 kwietnia 2004 r. powodują, iż powiązanie "normalnego wieku emerytalnego" z wiekiem przewidzianym w prawie socjalnym nadaje regulacji charakter dyskryminacyjny.
Ponadto kasator wskazał, że ze względu na okoliczność, iż zróżnicowanie płci na gruncie rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. nie znajduje racjonalnego uzasadnienia, należy ową regulację uznać za sprzeczną z elementarnymi normami prawa wspólnotowego – przywołanymi w petitum przepisami Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Powyższe stanowisko znajduje oparcie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości (wyrok z dnia 11 kwietnia 2013 roku Blanka Soukupová przeciwko Ministerstvo zemědělství).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest nieusprawiedliwiona.
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, które w niniejszej sprawie nie występują. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna została oparta na jednej podstawie kasacyjnej - z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a więc naruszeniu prawa materialnego, tj. § 10 ust. 1 pkt 2 a) rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r., poprzez jego nieuprawnione zastosowanie.
Należy zauważyć, że rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 2004 r., którego naruszenie przepisów zarzuca kasator, wydane zostało w wykonaniu upoważnienia ustawowego zawartego w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.).
Zgodnie z § 1 rozporządzenia określa ono szczegółowe warunki i tryb udzielania, wypłacania, zawieszania, zmniejszania i zwracania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych (wcześniejszych emerytur), o których mowa w art. 10-12 rozporządzenia 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 160 z 26 czerwca 1999, ze zm.) objętych Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich, a także przestrzenny zasięg wdrażania tego działania. Mimo uchylenia części postanowień rozporządzenia 1257/1999 ze skutkiem na 1 stycznia 2007 r. rozporządzeniem Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L. z 2005 r. 277.1), przepisy rozporządzenia 1257/1999 stosuje się nadal do działań zatwierdzonych przez Komisję na mocy tego rozporządzenia przed dniem 1 stycznia 2007 r. Niewątpliwie do działań tych zalicza się wsparcie udzielane na podstawie, opracowanego w oparciu o art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004 - 2006 (Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 listopada 2004 roku, M. P. Nr 56, poz. 958).
Przejęcie renty strukturalnej po zmarłym małżonku reguluje § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. Zgodnie z tym przepisem małżonkowi uprawnionego do renty strukturalnej w razie śmierci tego uprawnionego, przyznaje się rentę strukturalną, nie dłużej jednak niż do dnia, do którego tę rentę pobierałby uprawniony, jeżeli łącznie są spełnione następujące warunki:
- 1) przekazane gospodarstwo rolne stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków;
- 2) małżonek uprawnionego do renty strukturalnej:
- a) ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub z zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników,
- b) nie prowadzi działalności rolniczej.
W niniejszej sprawie nie jest sporne, że przekazane gospodarstwo stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków, skarżąca nie prowadzi działalności rolniczej, w dniu śmierci uprawnionego (małżonka) ukończyła 55 lat i osiągnęła wiek emerytalny dla kobiet (w dniu złożenia wniosku o przejęcie renty miała ukończone 62 lata), nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego rolników.
Jak przyjmuje się w jednolitym orzecznictwie sądów administracyjnych dla powstania uprawnienia na podstawie § 10 ust. 1 pkt 2 a) rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. konieczne jest łączne spełnienie obu przesłanek tzn. nieosiągnięcie wieku emerytalnego oraz brak ustalonego prawa do emerytury lub renty.
Jednocześnie w orzecznictwie tym zwraca się uwagę, że prawodawca wspólnotowy stanowiąc regulacje dotyczące rent strukturalnych nie zawierał w art. 11 rozporządzenia (WE) nr 1257/1999 warunków dla następców przekazującego gospodarstwo rolne, w tym współmałżonka, przepis ten odnosi się wyłącznie do przekazującego gospodarstwo rolne i nie wyłącza możliwości wprowadzenia dla następców dodatkowych wymogów przez Państwa Członkowskie (por. wyrok NSA z dnia 6 stycznia 2010r. sygn. akt II GSK 720/09, lex 597063).
Stosownie do treści art. 11 ust. 1 rozporządzenia (WE) 1257/1999 osoba przekazująca gospodarstwo:
- – zaprzestaje całkowicie prowadzenia komercyjnej gospodarki rolnej; może ona jednak kontynuować niekomercyjną gospodarkę rolną i utrzymać użytkowanie budynków,
- – ma nie mniej niż 55 lat, ale nie osiągnęła jeszcze normalnego wieku emerytalnego w momencie przekazywania gospodarstwa, oraz
- – prowadziła gospodarstwo rolne przez 10 lat poprzedzających przekazanie gospodarstwa.
Przepis ten nie ma zastosowania do następców prawnych przekazującego gospodarstwo rolne w zamian za rentę strukturalną, nie miał on zatem zastosowania w niniejszej sprawie. W konsekwencji nie miało również zastosowania stanowisko TSUE wyrażone w orzeczeniu, w którym Trybunał dokonał wykładni art. 11 ust. 1 tiret drugie rozporządzenia nr 1257/1999, a na które powoływał się kasator w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W wyroku z dnia 11 kwietnia 2013 r. sygn. akt C-401/11 Trybunał Sprawiedliwości wypowiedział się w przedmiocie pojęcia "normalnego wieku emerytalnego" zawartego w analizowanym przepisie, sprawa dotyczyła jednak rolniczki chcącej przekazać gospodarstwo rolne (a więc osoby przekazującej gospodarstwo- w rozumieniu ww. art. 11 ust. 1), która wychowała dwoje dzieci, wobec czego, zgodnie z czeską ustawą emerytalną, jej "normalny wiek emerytalny" był odmienny nie tylko w stosunku do ubezpieczonych płci męskiej, ale również w stosunku do kobiet - i zależał on od liczby wychowanych dzieci.
Z tych przyczyn zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 10 § 1 ust. 2 pkt 2 a) rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. w zw. z art. 11 ust. 1 rozporządzenia 1257/1999 jest bezzasadny. Wobec tego nie powstał też obowiązek organów administracji i sądu powstrzymania się od stosowania zakwestionowanego przepisu prawa krajowego.
Na zakończenie ww. wywodów, można jeszcze dodać, że na gruncie prawa krajowego kwestia dyskryminacyjnego charakteru różnicy w wieku emerytalnym kobiet i mężczyzn była przedmiotem rozstrzygania Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 7 maja 2014 r. sygn. akt K 43/12 Trybunał Konstytucyjny wypowiadał się w przedmiocie ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 637), której przedmiotem było m.in. zrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, osiągane przez stopniowe podwyższanie emerytalnego wieku kobiet dokonywane w przedziale czasowym od 2013 r. do 2040 r. Analizując akty prawa międzynarodowego statuujące zasadę równego prawa kobiet i mężczyzn do korzystania z wszystkich praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, w tym do zabezpieczenia społecznego oraz ustanawiające zakaz dyskryminacji (w tym art. 3 i art. 9 Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 9 grudnia 1966 r., Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 169 oraz Konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, przyjętą przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 18 grudnia 1979 r.,[Dz.
U. z 1982 r. Nr 10, poz. 71], dyrektywa Rady nr 79/7/EWG z dnia 19 grudnia 1978 r. w sprawie stopniowego wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego [Dz. Urz. UE L z 10.01.1979, s. 24]) Trybunał stwierdził (pkt 4.2.3.), że akty te dopuszczają zróżnicowanie wieku emerytalnego ze względu na płeć, traktują jednak niższy wiek emerytalny kobiet jako "czasowe uprzywilejowanie wyrównawcze", przewidziane w celu osiągnięcia faktycznej równości kobiet i mężczyzn w korzystaniu z praw ekonomicznych i społecznych.
Z tych wszystkich względów, uznając skargę kasacyjną za niezasadną, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.