Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z 7 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 620/11 oddalił skargę K. K. (dalej: skarżąca) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ odwoławczy) z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pismem z dnia 10 stycznia 2011 r., skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, powołując się na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną. Jako przyczynę powstania zadłużenia strona wskazała kryzys gospodarczy, który dotknął również jej firmę. Z uwagi na malejący rynek zbytu i brak środków na spłatę wierzycieli, strona zmuszona była zakończyć działalność gospodarczą.
Rozpoznając sprawę, ZUS ustalił, że zadłużenie figurujące na koncie rozliczeniowym K. K. dotyczył składek na ubezpieczenie własne jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą oraz składek za zatrudnionych przez nią pracowników. W zakresie składek na ubezpieczenie własne i składek za pracowników w części finansowanej przez stronę jako płatnika, Zakład wydał orzeczenie odmawiające ich umorzenia (decyzja z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...]). Natomiast w odniesieniu do pozostałych należności, tj. składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., Zakład umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe. Organ ten stwierdził bowiem, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s).do należności tych nie stosuje się przepisów o umorzeniu, co oznacza, że nie podlegają one umorzeniu z mocy prawa.
Skarżąca pismem z dnia 19 kwietnia 2011 r., wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy. ZUS działając jako organ odwoławczy decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: K.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s), po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku K. K. o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami tych składek, utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...], którą umorzono postępowanie w sprawie zainicjowanej wnioskiem strony.
ZUS po ponownym rozpoznaniu sprawy, stwierdził, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. było prawidłowe, zaś powołana przez stronę argumentacja nie daje podstaw do zmiany, czy uchylenia tej decyzji. Odnosząc się do kwestii przepisów, na podstawie których możliwe jest umorzenie zaległości z tytułu składek, organ wyjaśnił, że w przepisach art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa), mających zastosowanie do należności z tytułu składek, wymienione są jedynie przypadki, w których zobowiązanie wygasa. Jednym z tych przypadków jest umorzenie zaległości. Tymczasem instytucję umorzenia należności z tytułu składek reguluje szczegółowo ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych i to, jakie należności mogą być umarzane i na jakich warunkach, wynika z art. 28 ust. 1-3b, art. 30 i art. 32 u.s.u.s.
Wskazany art. 30 u.s.u.s. wyłącza możliwość umarzania na podstawie art. 28 należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Składki te nie podlegają zatem w ogóle umorzeniu. W konsekwencji, jeżeli wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), właściwym rozstrzygnięciem jest jedynie umorzenie postępowania.
Organ wyjaśnił ponadto, że argumenty o bezskutecznej egzekucji i posiadaniu nieruchomości niepodlegającej licytacji nie mają znaczenia w sprawie, gdyż rozstrzygnięcie dotyczy kwestii umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Wskazano przy tym, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec strony nie zostało umorzone, natomiast własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu podlega egzekucji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalając skargę K. K. podał, iż przedmiotem sprawy była decyzja ostateczna wydana na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. i umarzająca, jako bezprzedmiotowe, postępowanie administracyjne wszczęte na skutek złożonego przez K. K. i zawartego w jej piśmie z dnia 10 stycznia 2011 r. żądania w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek ubezpieczeniowych finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, a więc należności pobieranych na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sąd I instancji zauważył, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach, o jakich mowa art. 28 ust. 2, z tym wszakże zastrzeżeniem, że składki na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym szczegółowe zasady umarzania tychże składek określone zostały w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.
Natomiast, jak wynika to z przepisu art. 30 u.s.u.s., wskazana wyżej regulacja dotycząca możliwości umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie ma zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Przepis ten wyklucza więc możliwość podejmowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozstrzygnięć w zakresie umarzania bądź odmowy umorzenia składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone, niebędące płatnikami tych składek w konsekwencji powoduje, że postępowanie administracyjne w tejże sprawie jest bezprzedmiotowe.
Podsumowując stwierdzono zatem, że będąc zobowiązaną, jako płatnik, do uiszczania składek na własne ubezpieczenia społeczne, jak również składek na ubezpieczenia społeczne finansowane przez swoich pracowników, skarżąca miała uprawnienie do ubiegania się, w określonych warunkach, o umorzenie wyłącznie należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie (co też w praktyce nastąpiło, jak wynika to z akt sprawy), natomiast nie przysługiwało jej prawo, jako płatnikowi składek, ubiegania się o umorzenie takich należności z tytułu składek na ubezpieczenie finansowanych przez inne osoby ubezpieczone. Skoro zatem zgłoszone przez skarżącą, jako płatnika składek finansowanych przez osoby ubezpieczone, żądanie umorzenia tychże należności dotyczy sprawy niepodlegającej rozstrzygnięciu przez organ co do jej istoty, wszczęte tym żądaniem postępowanie administracyjne okazało się postępowaniem bezprzedmiotowym i jako takie podlegało umorzeniu.
K. K. złożyła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącej wyznaczonemu z urzędu wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną według norm przepisanych. Jednocześnie zgodnie z dyspozycją § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.) pełnomocnik oświadczył, iż oplata za udzieloną powodowi pomoc prawną nie została uiszczona.
Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.), zarzucając:
- 1) naruszenie prawa materialnego:
- - art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie przy uwzględnieniu nadzwyczajnego charakteru okoliczności, które były źródłem powstania zaległości w płaceniu
- 2) naruszenie przepisów postępowania:
- - art. 7 k.p.a. poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego,
- - art. 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie zbadania przez Sąd I instancji legalności dokonanej przez organ administracyjny oceny w zakresie przekroczenia granic uznania administracyjnego.
Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w którym kasator podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu.
Przystąpienie do merytorycznego rozpoznania przedmiotowego środka odwoławczego było możliwe z uwagi na to, iż spełniał on wymagania formalne określone w art. 175 § 1 pkt 1 lit a, art. 176 i art. 177 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 § 1 zd. 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nieważność postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 p.p.s.a. nie występowała.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, iż nie jest możliwe korygowanie z urzędu treści tego środka odwoławczego w tym w szczególności co do objętego zarzutem przepisu.
W niniejszej sprawie Sąd I instancji zważając na treść art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się w szczególności art. 28 tego aktu prawnego (przepis ten reguluje kwestię umorzenia składek) - przyjął, iż zakresie wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek legalnym rozstrzygnięciem było umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., jako bezprzedmiotowego z uwagi na brak podstaw prawnych do rozstrzygania.
Zarzuty skargi kasacyjnej nie zostały powiązane z istotą zapadłego w postępowaniu administracyjnym rozstrzygnięcia, które zaakceptował Sąd I instancji (nie dotyczyły one w szczególności obrazy art. 105 § 1 k.p.a. ani też art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) i jako takie - z założenia nie mogły podważyć zaskarżonego wyroku.
Autor skargi kasacyjnej nie zwalczał stanowiska Sądu I instancji co do umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na brak podstaw prawnych do rozstrzygania w zakresie oznaczonym w zaskarżonej decyzji. Przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty i łączące się z nimi obszerne wywody uzasadnienia koncentrujące się na wykazywaniu zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pomijają, iż cały ten artykuł omawianej ustawy nie miał zastosowania w stosunku do kategorii składek, których dotyczyła decyzja kończąca postępowanie administracyjne.
W konsekwencji spodziewanego skutku nie mogły tez odnieść pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 7 k.p.a. i art. 134 § 1 p.p.s.a. Dodać przy tym trzeba, iż art. 1 p.p.s.a - z uwagi na swój ogólny wymiar - w ogóle nie mógł stanowić wzorca do kontroli kasacyjnej.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.