Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 listopada 2010 r., VI SA/Wa 949/10, oddalił skargę J.S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy radców prawnych.
Sąd I instancji przyjął za podstawę następujące okoliczności faktyczne.
Uchwałą Nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych wszczęła postępowanie w sprawie skreślenia skarżącego z listy radców prawnych z powodu nieuiszczenia składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok. Uchwałą Nr [...] z dnia [...] września 2009 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. na podstawie art. 29 pkt 4a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.; dalej: u.r.p.) skreśliła skarżącego w listy radców prawnych. W uzasadnieniu stwierdzono, że zaległość w opłacaniu składek nadal przewyższa wysokość składek za okres jednego roku i wynosi 3.498 zł, co wskazuje na uporczywe uchylanie się przez Jerzego Sierockiego od obowiązku opłacania składek członkowskich.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych.
Uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu organ podniósł w szczególności, że wprawdzie w dacie wszczęcia postępowania obowiązywał art. 291 u.r.p. wskazujący trzydziestodniowy termin do podjęcia uchwały o skreśleniu z listy radców prawnych liczony od powzięcia przez organ informacji uzasadniających dokonanie skreślenia, ale wszczynając postępowanie, organ I instancji nie posiadał informacji uzasadniających skreślenie. Na skutek zaniedbań skarżącego nie był bowiem informowany o jego aktualnym statusie zawodowym, nie znał przyczyn zaległości składkowych i nie dysponował danymi pozwalającymi na ostateczny wymiar składek. Zdaniem Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, organ wpisowy nie naruszył zatem prawa, powstrzymując się z natychmiastowym skreśleniem z listy już od 2008 r. Zdaniem organu powołany przepis nie ma charakteru terminu przedawnienia, po którym nie można podjąć uchwały o skreśleniu z listy z powyższego powodu.
Od powyższej uchwały skarżący wniósł odwołanie do Ministra Sprawiedliwości.
Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...], Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zakwestionowaną uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych.
W uzasadnieniu organ szczegółowo przedstawił przebieg postępowania w sprawie oraz dokonał dokładnego wyliczenia wysokości nieopłaconych przez skarżącego składek. Podkreślił on, że pismem z dnia 1 lipca 2008 r. skarżący powiadomił OIRP w Koszalinie, że z dniem 1 lipca 2008 r. uzyskał status emeryta i nie będzie podejmował zatrudnienia w charakterze radcy prawnego. W szczególności zwrócił uwagę, że skarżący niezasadnie łączy powzięcie wiadomości o zaistnieniu przesłanek w zakresie skreślenia z listy radców prawnych z przebiegiem postępowania o skreślenie z listy. Zdaniem organu są to dwie odrębne sprawy, bo powołany przepis odnosi się do powzięcia przez OIRP wiadomości o nieuiszczaniu składek w rozumieniu art. 29 pkt 4a, co następuje po zakończeniu postępowania w sprawie skreślenia z listy, a nie w jego toku. Organ przyznał, że nie doszło do odroczenia bądź przedłużenia terminu rozpoznania sprawy przez organ samorządu zawodowego, jednakże uchybienie w tym zakresie – jego zdaniem – nie miało istotnego wpływu na przebieg postępowania, bo strona nie była pozbawiona możliwości czynnego udziału w sprawie.
Od powyższej decyzji Ministra Sprawiedliwości skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając w niej rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 291 u.r.p. przez jego niezastosowanie, pominięcie wniosku dowodowego, którego uwzględnienie i przeprowadzenie dowodów miałoby w ocenie strony istotny wpływ na treść decyzji oraz niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności mających wpływ na treść orzeczenia.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej odrzucenie z uwagi na wniesienie jej po upływie ustawowego terminu.
Na rozprawie przed Sądem I instancji skarżący podkreślił, że ostatnią składkę opłacił w grudniu 2003 r. i w formie protestu przestał płacić składki, bo wówczas wszczęto przeciwko niemu bezzasadnie, w jego ocenie, postępowanie dyscyplinarne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 listopada 2010 r., VI SA/Wa 949/10, oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji w pierwszej kolejności wskazał, że skarga została wniesiona w terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał ponadto, że wbrew przekonaniu skarżącego w toku postępowania nie było potrzeby czynienia ustaleń co do przyczyn niepłacenia składek. Zdaniem Sądu I instancji, nieuiszczanie składek jako oznaka protestu bądź też uzależnianie ich płacenia od zakończenia postępowania dyscyplinarnego w żadnym razie nie może w świetle art. 29 pkt 4a u.r.p. stanowić uzasadnienia dla odstąpienia od podjęcia uchwały o skreśleniu z listy radców prawnych. W ocenie Sądu I instancji istotne z punktu widzenia art. 29 pkt 4a u.r.p. okoliczności zostały wyjaśnione.
Natomiast w związku z zarzutem skargi dotyczącym naruszenia art. 291 u.r.p. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że wprawdzie przepis ten określa termin podjęcia uchwały w przedmiocie skreślenia z listy radców prawnych jako termin 30 dni liczony od powzięcia wiadomości o wystąpieniu przesłanki do podjęcia uchwały w tym przedmiocie, jednakże z tym terminem nie wiąże się skutek w postaci przedawnienia. Zdaniem Sądu, termin ten jest terminem o charakterze instrukcyjnym i uchybienie temu terminowi nie stanowi o wadliwości podjętej uchwały.
Od powyższego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, wstrzymania wykonania w całości uchwały OIRP w K. z dnia [...] września 2009 r. w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy radców prawnych do czasu rozpatrzenia skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.
W skardze kasacyjnej kasator zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:
- 1) naruszenie szeregu przepisów postępowania, a w szczególności dwukrotnego naruszenia przepisu art. 291 u.r.p. przez jego niezastosowanie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
- 2) błędy w ustaleniu stanu faktycznego mającego wpływ na treść orzeczenia, a w szczególności przyjęcie, iż dopiero pismem skarżącego z dnia 1 lipca 2008 r. skarżący powiadomił samorząd radcowski o niewykonywaniu zawodu;
- 3) niewyjaśnienie wszystkich istotnych do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności również mających wpływ na treść orzeczenia, a w szczególności wielokrotności bezprawności działań organów postępowania wobec skarżącego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator podniósł w szczególności, że – w jego przekonaniu – termin przewidziany przez art. 291 u.r.p. ma charakter ustawowy i jako taki powinien być bezwzględnie respektowany przez organy prowadzące postępowanie. Zdaniem kasatora do wykładni przywołanego przepisu na zasadzie analogii należy stosować orzecznictwo wypracowane na gruncie art. 52 § 2 Kodeksu pracy. Taki zabieg – w przekonaniu kasatora – pozwala uznać, że skreślenie z listy radców prawnych ma charakter represyjny i w związku z tym termin na zastosowanie tego środka powinien być ograniczony nieprzekraczalnym terminem.
Jednocześnie kasator podniósł, że art. 29 pkt 4a u.r.p., stanowiący podstawę jego skreślenia z listy radców prawnych, jest niezgodny z Konstytucją.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
Rozpoznając skargę kasacyjną w granicach wyznaczonych jej podstawami, należy przede wszystkim podnieść, że główny zarzut skarżącego sprowadza się do tego, że jego zdaniem został naruszony przepis art. 291 ustawy o radcach prawnych, który określa termin podjęcia uchwały w sprawie skreślenia z listy radców prawnych. Otóż nie można podzielić stanowiska skarżącego, że przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że upływ tego terminu powoduje ten skutek, że rada (ORRP) nie może już podjąć uchwały o skreśleniu radcy prawnego z listy radców prawnych. Takie rozumienie tego przepisu oznaczałoby bowiem, że radca prawny pomimo permanentnego uchylania się od obowiązku uiszczania składek nie mógłby zostać skreślony z listy radców prawnych.
Przepis art. 29 ustawy o radcach prawnych nakazuje skreślenie z listy radców prawnych, jeżeli wystąpi zdarzenie w postaci nieuiszczania składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok. Z tego względu należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że termin, o którym mowa w art. 291 ustawy o radcach prawnych, ma charakter porządkowy (instrukcyjny). Celem takich przepisów jest nałożenie obowiązku szybkiego działania przez organ i podejmowanie rozstrzygnięć w określonym terminie, ale przekroczenie tego terminu nie pozbawia organu kompetencji do wydania rozstrzygnięcia. Wbrew zarzutom podniesionym w skardze kasacyjnej, stanowisko Sądu pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku co do treści art. 291 ustawy o radcach prawnych zostało przedstawione w sposób prawidłowy i wystarczający.
Ocena skarżącego, że Sąd pierwszej instancji w tym zakresie nie przedstawił uzasadnienia jest całkowicie dowolna.
Nie jest zrozumiałe odwoływanie się skarżącego do art. 52 kodeksu pracy, którego wykładnia powinna być uwzględniona przy interpretacji art. 291 ustawy o radcach prawnych. Jeżeli już porównywać charakter terminu, o którym mowa w art. 291 ustawy o r.p., to należałoby porównywać ten termin z terminami, o których mowa w art. 35 k.p.a. określającymi terminy załatwienia sprawy przez organ.
Twierdzenie skarżącego dotyczące wątpliwości co do zgodności art. 291 u.r.p. z Konstytucją RP nie zostało w ogóle uzasadnione.
Należy jednak wskazać, że składki członkowskie nie są daniną publiczną, ponieważ służą finansowaniu działalności samorządu radców prawnych (art. 63 ustawy o radcach prawnych). Z tego względu ustawa upoważnia organ samorządu – Krajową Radę Radców Prawnych, do określenia wysokości składki członkowskiej i zasad jej podziału (art. 60 pkt 11 ustawy) oraz określa skutki nieuiszczenia składek (art. 29 pkt 4a ustawy o radcach prawnych).
Pozostałe zarzuty podniesione przez skarżącego w skardze kasacyjnej, a dotyczące stanu faktycznego ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd pierwszej instancji, nie zostały powiązane z przepisami, które zdaniem skarżącego zostały naruszone. Skarżący nie podważa istotnej okoliczności, która stanowiła podstawę rozstrzygnięcia, że jako radca prawny przez wiele lat nie opłacał składek członkowskich.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznając skargę kasacyjną za niezasadną, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak sentencji.