Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 21 grudnia 2022 r. Wójt Gminy J., działając na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), wniósł o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta D. i wskazanie Burmistrza Miasta D. jako organu właściwego do wydania decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla R. D. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że 13 lipca 2022 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w J. otrzymał zawiadomienie od Burmistrza Miasta D. w związku z pismem Zespołu Opieki Zdrowotnej w D. z dnia 5 lipca 2022 r., o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej od dnia 28 maja 2022 r. na rzecz R. D., zam.
D., ul. [...], któremu to w dniach od 28 maja 2022 r. do 29 maja 2022 r. zostało udzielone w trybie nagłym, określonym w art. 54 ust. 3 i 4 w związku z art.2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (u.ś.o.z.), świadczenie zdrowotne. Burmistrz Miasta D. przekazał sprawę do tutejszego organu, uznając się za niewłaściwym do załatwienia ww. sprawy. Wnioskodawca podał, że na dzień 13 lipca 2022 r. nie było znane tutejszemu organowi miejsce zamieszkania R. D. Wyżej wymieniony jest osobą bezdomną, ostatnio zameldowaną w J. (W. [...] J.). Z akt sprawy wynika też, że przebywał na terenie miejscowości M., gdzie od 17 stycznia 2022 r. leczył się w Ś. Centrum Psychiatrii, a następnie decyzją GOPS w J. z dnia 15 kwietnia 2022 r. udzielono mu schronienia w formie tymczasowego pobytu w Schronisku dla Bezdomnych mężczyzn w D. w okresie od dnia 5 kwietnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2022 r. Tutejszy organ jest również w posiadaniu informacji z Towarzystwa Pomocy im. św.... koło D., że R. D. w dniu 28 maja 2022 r. opuścił Schronisko.
Następnie decyzją GOPS w J. z dnia 26 września 2022 r. otrzymał on pomoc w formie tymczasowego schronienia od 26 sierpnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w Schronisku dla bezdomnych kobiet i mężczyzn w D. Zatem ostatnim miejscem zamieszkania R. D., w okresie, w którym udzielono mu opieki zdrowotnej, jest D. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta D. uznał się za niewłaściwy w sprawie, wskazując że osoba, która miałaby zostać objęta uprawnieniem wynikającym z decyzji wydanej w sprawie potwierdzenia prawa do nieodpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, nie posiada miejsca zamieszkania na terenie gminy Miasto D., jak również okoliczności faktyczne wskazują, że brak jest podstaw do ustalenia w zakresie jej miejsca pobytu na terenie miasta. Niemniej R. D., jako osoba bezdomna, co stwierdzono jako bezsporne w sprawie, posiada ostatnie miejsce zamieszkania, którym z całą pewnością jest Gmina J. Ta ostatnia została bowiem ustalona wobec klienta jako gmina ostatniego zameldowania na pobyt stały, którą zainteresowany opuścił i już jako osoba bezdomna, czyli bez aktualnego miejsca zamieszkania, pojawił się na terenie miasta D. Gmina Miasto D. pozostaje wyłącznie miejscowością, w której zlokalizowane zostało schronisko dla osób bezdomnych, z którego usług klient korzystał na mocy decyzji gminy, w stosunku do której, jako odpowiadającej ostatniemu miejscu zamieszkania klienta, wypełniona została przesłanka art. 21 § 1 pkt 3 in fíne k.p.a. Dlatego też to Wójt Gminy J. jest organem właściwym w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając na wniosek, w drodze postanowienia, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Do rozstrzygania powyższych sporów stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (art. 15 § 2 p.p.s.a.).
W przedmiotowej sprawie Wójt Gminy J. złożył wniosek o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość z innym organem wykonawczym jednostki samorządu terytorialnego (Burmistrzem Miasta D.) na tle sprawy o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej (art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych).
Właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia powyższego sporu nie budzi wątpliwości, albowiem ww. organy jednostek samorządu terytorialnego znajdujących się w tym samym województwie (województwie podkarpackim) nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.).
Przedmiotem administracyjnego sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego jest rozbieżność stanowisk co najmniej dwóch organów administracji publicznej w przedmiocie wykładni i stosowania regulacji wyznaczającej właściwość tych organów na tle tożsamej, konkretnej i indywidualnej sprawy administracyjnej, która stała się przedmiotem postępowania. Rozstrzygnięcie co do istoty tego rodzaju sporu administracyjnoprawnego polega na wskazaniu adresata kompetencji do załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej. Wniosek o rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu nie może natomiast zmierzać do wyjaśnienia wątpliwości lub niepewności organów co do sposobu działania w sprawie na tle niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych regulacji kompetencyjnej, której treść organy rekonstruują jednakowo. Powstające między organami różnice poglądów co do sposobu stosowania danej regulacji kompetencyjnej, niebędące konsekwencją rozbieżności w wykładni tej regulacji, mogą świadczyć o określonych brakach w zakresie ustalenia podstawy faktycznej lub prawnej załatwienia sprawy albo o niepodjęciu koniecznych czynności procesowych zmierzających do określenia przedmiotu postępowania. Powstanie sporu o właściwość lub kompetencyjnego musi być zatem poprzedzone precyzyjnym, wnikliwym i szczegółowym ustaleniem stanu prawnego i faktycznego sprawy.
Zgodnie z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Stosownie do poglądu przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; postanowienie NSA z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22). Znaczenie pojęcia miejsca zamieszkania podlega rekonstrukcji zasadniczo na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, co pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a więc wykazuje z danym miejscem nie tylko związek zewnętrzny (corpus), lecz także wewnętrzny (wolicjonalny animus).
Jeżeli nie można ustalić aktualnego w momencie wszczęcia postępowania w sprawie z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu (por. np. postanowienie NSA z dnia 15 września 2022 r., sygn. akt II GW 35/22; postanowienie NSA z dnia 28 lutego 2023 r., sygn. akt II GW 68/22). Natomiast jeżeli nie ma możliwości ustalenia ostatniego miejsca zamieszkania zgodnie z art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z., dopuszczalne jest sięgnięcie do wynikającego z art. 21 § 2 k.p.a. kryterium subsydiarnego ustalenia właściwości miejscowej, to jest kryterium miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postepowania (miejsce udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z.).
Z akt sprawy wynika, że świadczeniobiorca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. (R. D.), jest osobą bezdomną, której aktualne miejsce zamieszkania nie jest znane. Jednocześnie ustalono, że ostatnie znane miejsce zamieszkania ww. osoby mieściło się w Schronisku dla bezdomnych mężczyzn w D. (ul. [...]). Wobec ustalenia ostatniego znanego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, w przedmiotowej sprawie nie zachodziła konieczność odwoływania się do ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (W. [...], gmina J.), albowiem domniemanie wzruszalne istnienia wynikającej z zameldowania okoliczności faktycznej miejsca zamieszkania osoby fizycznej zostało obalone przeciwdowodem w postaci dokumentów potwierdzających ostatnie znane miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy.
Mając na uwadze powyższe ustalenia i argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie, której dotyczy spór, organem właściwym do potwierdzenia prawa świadczeniobiorcy do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest Burmistrz Miasta D. jako organ gminy właściwej ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy.
W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.