Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 347/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi P. M. (skarżący) na akt Burmistrza Miasta Sanoka z dnia 20 grudnia 2021 r., nr WRI.7226.16.2022, w przedmiocie zatwierdzenia stałej organizacji ruchu na drodze wewnętrznej: 1) stwierdził nieważność zaskarżonego aktu, 2) zasądził od Burmistrza Miasta Sanoka na rzecz skarżącego 797 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu pkt 2 tj. rozstrzygnięcia o kosztach postępowania Sąd pierwszej instancji wskazał, że o zwrocie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania orzekł na podstawie art. 200 i art.205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), zasądzając kwotę 797 zł, na którą składają się: uiszczony od skargi wpis w wysokości 300 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł – stosownie do § 14 ust.1 pkt 1 lit.c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r., poz. 265 – dalej: rozporządzenie).
Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o zasądzenie wynagrodzenia w wysokości 1845 zł, tj. w kwocie przekraczającej stawkę minimalną określoną w § 14 rozporządzenia, Sąd pierwszej instancji uznał brak podstaw do zasądzenia wynagrodzenia ponad stawkę minimalną. Sąd wskazał, że co do zasady opłaty stanowiące podstawę zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdziałach 2-4 (§ 15 ust.1 rozporządzenia). Zgodnie z § 16 rozporządzenia wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego może zawierać oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego. W braku takiego oświadczenia, opłatę ustala się w wysokości odpowiadającej stawce minimalnej, chyba że okoliczności określone w § 15 ust. 3 przemawiają za innym jej ustaleniem. WSA wskazał, że w niniejszej sprawie oświadczenie takie zostało wprawdzie złożone, lecz złożenie takiego oświadczenie, nawet z dowodem zapłaty wynagrodzenia, nie wiąże sądu.
W rozpoznawanej sprawie nie zostały wskazane żadne okoliczności przemawiające za zasądzeniem wynagrodzenia w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, w szczególności nie wykazano, aby pełnomocnik poniósł zwiększony nakład pracy lub sprawa była szczególnie zawiła, albo zachodziły inne okoliczności, o których mowa w § 15 ust. 3 rozporządzenia.
W rozpoznawanym w niniejszej sprawie zażaleniu zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie § 16 rozporządzenia w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. przez odmowę zastosowania i wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego 240 zł tytułem zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podnosił, że w tej sprawie złożył oświadczenie, o jakim mowa w § 16 zdanie pierwsze rozporządzenia, chociaż żaden przepis procesowy tego nie wymagał, wykazał dowodowo, że skarżący poniósł opłatę w kwocie 1845 zł. Ta dodatkowa czynność miała, w ocenie skarżącego, na celu uwiarygodnienie żądania i usunięcie ewentualnej wątpliwości, czy oświadczenie odpowiada rzeczywistości, czy też jest tylko narzędziem wykorzystanym do osiągnięcia nienależnej korzyści majątkowej. Ponadto nie zgodził się z oceną WSA, że skarżący nie wykazał aby wysokość wynagrodzenia pełnomocnika była uzasadniona szczególnie dużym nakładem pracy albo innymi okolicznościami, o jakich mowa w § 15 rozporządzenia.
W ocenie skarżącego nie musiał tego uczynić, bo przepis § 16 rozporządzenia takiego uzasadnienia nie wymaga. Wskazał, że pełnomocnik skarżącego nie tylko sporządził i wniósł skargę po uprzednim dotarciu do projektu organizacji ruchu, po wniesieniu skargi dwukrotnie odpierał zarzuty organu. Z tej przyczyny orzeczenie o kosztach powinno obejmować zwrot w wysokości 2162 zł, obejmując wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości rzeczywiście poniesionej (nie przekraczającej sześciokrotności stawki minimalnej) w miejsce zasądzonej kwoty 797 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogło zostać uwzględnione.
Wysokość kosztów postępowania zasądzanych na rzecz strony wygrywającej proces jest limitowana wysokością rzeczywiście poniesionych kosztów, przy czym zgodnie z § 15 ust. 3 rozporządzenia w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy nie może przekroczyć sześciokrotności stawki minimalnej, a nadto sąd, ustalając wysokość żądanych kosztów, bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy obrońcy lub pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy zastępcy prawnego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (por. postanowienie 7 sędziów SN z dnia 23 marca 2011 r., I KZP 1/11, OSNKW 2011, nr 5, poz. 38).
Zgodnie z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W zakresie wynagrodzenia radcy prawnego przywołany przepis odsyła zatem przede wszystkim do przepisów rozporządzenia, a nie do wynagrodzenia umownego określonego przez radcę prawnego z mocodawcą.
Przepisy rozporządzenia zawierają dalsze wskazówki w tym względzie. W § 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia przewidziane zostały kwoty stawek minimalnych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym przez odesłanie do § 2 w przypadku, gdy przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, zaś przepisy § 15 rozporządzenia regulują ustalanie wysokości opłat za czynności. Opłaty stanowiące podstawę zasądzenia kosztów zastępstwa i kosztów radcy prawnego ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych. Zgodnie z przepisami § 15 ust. 3 rozporządzenia, opłatę w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej stawki, ani wartości przedmiotu sprawy, jeśli uzasadnia to: 1) niezbędny nakład pracy radcy prawnego, w szczególności poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczba stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu;
- 2) wartość przedmiotu sprawy;
- 3) wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie;
- 4) rodzaj i zawiłość sprawy, w szczególności tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów, o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności.
Konstrukcja przyjęta w § 15 ust. 3 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że wynagrodzenie radcy prawnego za czynności przed sądem, podlegające zwrotowi od organu w przypadku uwzględnienia skargi, ustala się w wysokości przewyższającej stawkę minimalną tylko w uzasadnionych przypadkach, określonych w pkt 1-4 powołanego przepisu. Oznacza to, że możliwość przyznania stronie wielokrotnej stawki minimalnej jest odstępstwem od zasady, a rozstrzygnięcie w tym zakresie nie może mieć charakteru dowolnego i wymaga przekonującego uzasadnienia przesłanek wskazanych w przepisach prawa (por. wydane na tle regulacji dotyczących opłat za czynności radców prawnych postanowienia NSA z dnia 20 maja 2014 r., I GZ 107/14; z dnia 15 kwietnia 2010 r., I GZ 92/10; z 21 dnia kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 13/11; te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wskazanie w § 16 rozporządzenia na możliwość złożenia oświadczenia o wysokości obciążających stronę kosztów wynagrodzenia nie oznacza związania sądu wskazaną w oświadczeniu kwotą (por. np. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2018 r., I OZ 154/18). Wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego nie ma bowiem i nie może mieć charakteru wiążącego dla sądu co do wysokości żądanej należności, bo istotą zwrotu kosztów tegoż zastępstwa procesowego nie jest refundacja wszystkich wydatków poniesionych w związku z zainicjowanym postępowaniem sądowym, a realizacja przepisów prawa w tym względzie. W uzasadnieniu projektu rozporządzenia prawodawca zastrzegł, że "oceniając wysokość podlegającego zwrotowi wynagrodzenia na podstawie autonomicznie określonych przesłanek i każdorazowo, uwzględniając charakter sprawy, rzeczywisty nakład pracy pełnomocnika i podjęte w sprawie czynności, sąd nie jest związany ustaloną w umowie wysokością wynagrodzenia [...] za prowadzenie sprawy.
Ustalona w taki sposób opłata istotnie może różnić się od rzeczywiście poniesionego przez stronę kosztu profesjonalnego pełnomocnika" (cyt. za A. Partyk, T. Partyk, Opłaty za czynności adwokackie. Komentarz, wyd. III, LEX/el. 2021, § 15). A zatem fakt złożenia oświadczenia o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego nie obliguje sądu do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w wysokości określonej w tym oświadczeniu, wymaga natomiast od sądu oceny, czy sprawa jest zawiła lub obszerna, a nakład pracy pełnomocnika w związku z występowaniem w przedmiotowej sprawie oraz jego wkład w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności sprawy i jej rozstrzygnięcie istotnie uzasadniają zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości wyższej od taryfowej stawki minimalnej (por. np. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt II SAB/Go 36/16).
Taka wykładnia przepisów rozporządzenia jest przyjmowana także w orzecznictwie sądów powszechnych (por. np. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt II AKz 353/19, w którym sąd stwierdził, że ustalona w umowie z adwokatem kwota nie musi stanowić podstawy zasądzenia poniesionych wydatków procesowych, a sąd powinien je ustalić w granicach między jednokrotnością a sześciokrotnością stawki minimalnej, uwzględniając niezbędny nakład pracy i charakter sprawy).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że brak było podstaw do zasądzenia zwrotu kosztów wynagrodzenia radcy prawnego w kwocie rzeczywiście poniesionej, wyższej od stawek tzw. minimalnych.
Sąd pierwszej instancji nie był związany wysokością wynagrodzenia radcy prawnego wynikającą z poniesionych kosztów, natomiast nie wystąpiły w tej sprawie okoliczności uzasadniające zasądzenie wielokrotności stawki minimalnej. Analiza akt sądowych sprawy wskazuje, że pełnomocnik reprezentował skarżącego od początku postępowania sądowoadministracyjnego, a jego główne czynności w sprawie przed wydaniem wyroku zawierającego zaskarżone postanowienie to wniesienie skargi i dwóch krótkich pism procesowych (k. 37-38 i 52-53 akt sądowych), przy czym jak wynika z protokołu rozprawy - pełnomocnik nie stawił się na rozprawie przed sądem (k. 56 akt sądowych) ani na ogłoszeniu wyroku (protokół ogłoszenia orzeczenia - k. 57 akt sądowych).
Podjęte przez pełnomocnika w tej sprawie czynności procesowe nie wykraczają zatem ponad przeciętne zaangażowanie profesjonalnego pełnomocnika w sprawę sądowoadministracyjną. W zażaleniu pełnomocnik też nie próbuje wskazywać na takie działania, które świadczyłyby o jego znacznym nakładzie pracy. Wskazuje na typowe czynności pełnomocnika - sporządzenie skargi, dwóch pism procesowych w sprawie. Wynagrodzenie za tego rodzaju czynności pełnomocnika uwzględnione są w stawkach minimalnych. Należy bowiem uznać, że racjonalny prawodawca określając wysokość stawek minimalnych wynagrodzenia profesjonalnych pełnomocników za poszczególne czynności lub za udział w postępowaniach, rozważył i uwzględnił wszelkie okoliczności charakterystyczne dla danego typu spraw. W stawkach minimalnych odzwierciedlona została zatem swoista wycena koniecznego nakładu pracy pełnomocnika związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań.
Jednocześnie prawodawca pozostawił sądom orzekającym możliwość uwzględnienia nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie, zwiększają nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pomocnika procesowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2012 r., III CZ 57/12). Ani akta sprawy ani żaden z argumentów zażalenia nie wskazują na wystąpienie takich szczególnych okoliczności i zwiększonego w ich rezultacie nakładu pracy pełnomocnika w tej sprawie. Wniosek pełnomocnika nie wskazywał na żadną z okoliczności z § 15 ust. 3 rozporządzenia, a twierdzenia zażalenia o znacznym nakładzie pracy pełnomocnika w sprawie są ogólnikowe i gołosłowne.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela zatem stanowisko sądu pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do stwierdzenia, że rzeczywisty nakład pracy wymagał uwzględnienia wnioskowanej wielokrotności stawki minimalnej wynagrodzenia radcy prawnego. Skoro sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że do kwoty zasądzonych w sprawie kosztów postępowania należy zaliczyć stawkę wynagrodzenia radcy prawnego obliczoną na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia, a nie wielokrotność tej stawki, zaskarżone postanowienie należy uznać za zgodne z prawem, w tym z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.
Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.