Uzasadnienie
Zaskarżonym zarządzeniem z [...] września 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1923/10, w sprawie ze skargi B. N. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, Przewodniczący Wydziału [...] Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.), wezwał skarżącą, stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł.
Powyższe zarządzenie strona zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając mu naruszenie art. 239 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez przyjęcie, że od skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pobiera się wpis sądowy. Zdaniem wnoszącej zażalenie, wskazany przepis nie ogranicza się wyłącznie do zwolnienia od kosztów sądowych spraw związanych ze świadczeniem opieki zdrowotnej, tj. świadczeń zdrowotnych, rzeczowych i towarzyszących, określonych w art. 5 pkt 34-40 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027), lecz obejmuje także sprawy związane z ustaleniem kręgu osób uprawnionych do tych świadczeń, tj. podlegających temu ubezpieczeniu zdrowotnemu w rozumieniu art. 3 oraz art. 43, art. 44, art. 46 i art. 47 wskazanej ustawy.
Wnosząca zażalenie podniosła także, że w postanowieniu z 16 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 226/04 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych korzysta również wierzyciel w sprawach związanych z ubezpieczeniami społecznymi.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego zarządzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych (w tym wpisu sądowego) na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest instytucją stosowaną w wyjątkowych przypadkach i stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia tych kosztów, wynikającej z art. 230 p.p.s.a. Zwolnienie od kosztów sądowych następuje z mocy ustawy na podstawie art. 239 p.p.s.a. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych.
Analiza przepisów ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych prowadzi, do wniosku, że termin "świadczenia lecznicze", o którym mowa w art. 239 pkt 1 lit c) p.p.s.a. zawiera się w pojęciu świadczeń zdrowotnych, którego zakres jest szerszy niż pojęcie świadczeń leczniczych, gdyż zawiera również np. świadczenia rehabilitacyjne. Takie stanowisko NSA wyrażał już wielokrotnie (zob. np. postanowienia NSA z 26 września 2006 r., sygn. akt II GZ 88/06, z 29 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GZ 88/09, z 11 września 2007 r., sygn. akt II GZ 134/07 oraz z 16 grudnia 2010, sygn. akt II GZ 405/10). Intencją ustawodawcy nie było więc stworzenie maksymalnie szerokiego katalogu spraw z zakresu świadczeń zdrowotnych, które podlegałyby ustawowemu zwolnieniu od kosztów sądowych, tym bardziej, iż regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych, o której mowa w art. 230 p.p.s.a. Ustawodawca określił przedmiotowe kryteria zwolnienia od kosztów sądowych, które pojmować należy ściśle.
Ponieważ zaskarżona decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nie dotyczy prawa do konkretnych świadczeń leczniczych czy rehabilitacyjnych, lecz świadczeń zdrowotnych w szerokim rozumieniu, a raczej ustalenia czy strona podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, zatem w sprawie nie ma zastosowania art. 239 pkt 1 lit c) p.p.s.a.
Wskazane w zażaleniu postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 226/04 odnosi się z kolei do sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, które to sprawy są zwolnione od kosztów w oparciu o inną podstawę prawną. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Nie można jednak utożsamiać ubezpieczenia zdrowotnego z ubezpieczeniami społecznymi.
Zgodnie z art. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) ubezpieczenia społeczne obejmują: 1) ubezpieczenie emerytalne;
- 2) ubezpieczenia rentowe;
- 3) ubezpieczenie w razie choroby i macierzyństwa, zwane dalej "ubezpieczeniem chorobowym";
- 4) ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, zwane dalej "ubezpieczeniem wypadkowym". Zatem tylko skargi we wspomnianych powyżej sprawach nalezą do zakresu ubezpieczeń społecznych i są objęte zwolnieniem od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Nie można zatem klasyfikować podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego do kategorii spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych objętych ustawowym zwolnieniem od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 ust. 1 lit e) p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 30 grudnia 2009 r., sygn. akt II GZ 308/09).
Zaskarżone zarządzenie nie narusza przepisów prawa i z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.