Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1600/18

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 31 stycznia 2018r., sygn. akt IV SA/Gl 995/17, oddalił skargę L. Sp. z o.o. w [...] na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. stwierdzającą u D. S. chorobę zawodową: przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy- zespół cieśni w obrębie nadgarstka wym. w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 Kodeksu pracy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w postępowaniu po wyroku WSA w Gliwicach z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 196/15 Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] uzyskał uzupełnione orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej z dnia [...] kwietnia 2016r. nr [...], w którym lekarze orzecznicy wyjaśnili, że badanie elektroneurograficzne z dnia 9 grudnia 2013 r. wykazało cechy prawostronnego zespołu cieśni nadgarstka, a u D. S. wykluczono istnienie istotnych pozazawodowych czynników ryzyka rozwoju zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Specjaliści Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy uznali, że istnieją podstawy do uznania z przeważającym prawdopodobieństwem zawodowej etiologii schorzenia (obecnie w okresie remisji), wobec powyższego nie znaleźli podstaw do zmiany treści orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 761/16 uchylił powyższą decyzję wskazując, że w sprawie pozostaje wątpliwość czy po operacji przeprowadzonej u D. S. w dalszym ciągu występuje schorzenie, czy też zostało ono wyleczone, a w razie stwierdzenia, że zostało wyleczone brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Zdaniem Sądu organ nie zawarł w decyzji jednoznacznych stwierdzeń, a przytoczenie fragmentu pisma Kierownika Działu Konsultacyjno- Diagnostycznego WOMP w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nie jest wykonaniem wytycznych Sądu i stanowi tylko przedstawienie innego poglądu niż ocena prawna zawarta w prawomocnym wyroku.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ II instancji decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. ponownie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] maja 2016 r. Organ zaznaczył, że w orzeczeniu z dnia [...] lipca 2017r. wskazano, iż z uwagi na wieloletnią pracę w narażeniu na czynności stwarzające ryzyko rozwoju zespołu cieśni nadgarstka w kończynie górnej prawej istnieją podstawy do przyjęcia co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii zespołu cieśni nadgarstka rozpoznanego u D. S.. Wskazał, że zdaniem lekarzy, pomimo dobrego efektu terapeutycznego zabiegu odbarczenia nerwu pośrodkowego prawego, nie udało się ostatecznie przywrócić pełnej funkcji nerwu. Stan taki wynika z faktu, że nerw pośrodkowy w okresie, kiedy jest uciśnięty, ulega uszkodzeniu, co daje obraz mniej lub bardziej zaawansowanej neuropatii. Operacyjne odbarczenie nerwu pośrodkowego nie naprawia tego uszkodzenia, a jedynie zapobiega dalszej destrukcji nerwu.

Niektóre dolegliwości pojawiające się w okresie późniejszym po zabiegu, takie jak np. ból w rzucie nadgarstka, mogą być spowodowane np. przez tworzącą się w bezpośrednim sąsiedztwie nerwu bliznę pozabiegową. W orzeczeniu podkreślono również, że nie można zaprzeczyć, że rozpoznane u D. S. schorzenie w postaci zespołu cieśni nadgarstka wystąpiło w trakcie zatrudnienia w warunkach bez wątpienia narażających na jego powstanie - jest to więc schorzenie zawodowe.

W skardze na powyższą decyzję L. Sp. z o.o. w [...] zarzuciła naruszenie: art. 138 k.p.a. oraz art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) poprzez niezastosowanie się przez organ II instancji do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku WSA w Gliwicach z dnia 4 listopada 2015 r.; art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niedopełnienie obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na obiektywną ocenę stanu zdrowia D. S. oraz dostatecznego wyjaśnienia sprawy wyrażające się zaniechaniem uzyskania od jednostki medycznej uzupełniającego orzeczenia lekarskiego; § 6 ust 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, poprzez wydanie decyzji w oparciu o orzeczenie lekarskie, wydane z naruszeniem przepisów tego paragrafu, tj. w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz bez odniesienia się do pozazawodowych czynników mogących mieć wpływ na powstanie choroby; § 8 ust. 2 rozporządzenia poprzez niewystąpienie do jednostki orzeczniczej o wydanie dodatkowego uzasadnienia orzeczenia lekarskiego, jak również niepodjęcie innych czynności zmierzających do uzupełnienia materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że przedstawione wraz ze skargą akta administracyjne pozwalają stwierdzić, że organ wykonał zalecenia zawarte w wyroku z dnia 8 lutego 2017r. zwracając się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego o wyjaśnienie spornych kwestii. Organ otrzymał uzupełniające orzeczenie lekarskie nr [...], w którym zaznaczono, że nie można twierdzić, że schorzenie zostało u D. S. wyleczone. W orzeczeniu podkreślono również, że nie można zaprzeczyć, że rozpoznane u D. S. schorzenie w postaci zespołu cieśni nadgarstka wystąpiło w trakcie zatrudnienia w warunkach bez wątpienia narażających na jego powstanie - jest to więc schorzenie zawodowe. Przeprowadzone leczenie operacyjne spowodowało poprawę w zakresie dolegliwości i parametrów przewodnictwa nerwu pośrodkowego, nie spowodowało jednak całkowitego wyleczenia.

Lekarze nadmienili, że nadal aktualne jest stanowisko Konsultanta Krajowego w dziedzinie medycyny pracy, zgodnie z którym w przypadkach skutecznie leczonych chorób, przy istnieniu nie budzącego wątpliwości rozpoznania klinicznego i przy spełnieniu innych koniecznych warunków orzeczniczych należy je uznać za schorzenia zawodowe. Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie orzeczenie lekarskie uzupełnione przez stosowne wyjaśnienia przedstawione na żądanie organu, zgodnie z wytycznymi prawomocnego wyroku z dnia 8 lutego 2017 r., odpowiada prawu, gdyż spełnia warunki formalne, a także zostało należycie i wyczerpująco uzasadnione, co znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ustalenia oparto na analizie pełnego stanu faktycznego (tj. na analizie narażenia zawodowego, dostępnej dokumentacji medycznej oraz przeprowadzonych badaniach specjalistycznych, jak również wiedzy szczególnej dotyczącej przedmiotowej choroby zawodowej).

Wbrew twierdzeniu strony skarżącej, konkluzja orzeczenia lekarskiego nie budzi wątpliwości, jest jednoznaczna, konkretna i niesprzeczna z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, wobec tego Sąd nie znalazł podstaw do jej zakwestionowania. Sąd podkreślił, że orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do rozpoznania odmiennego schorzenia. Wynika to z faktu, iż stanowi ono podstawowy wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest wprawdzie tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ono ocenie – jak każdy dowód w postępowaniu. Nie oznacza to jednak możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów.

W ocenie Sądu organ inspekcji sanitarnej nie naruszył również zasady wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, ponieważ wykazano istnienie związku przyczyno-skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym a stwierdzonym schorzeniem. Organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego ani procesowego, bowiem zgromadził przed wydaniem zaskarżonej decyzji obszerny materiał dowodowy, przeprowadził postępowanie zgodnie z wytycznymi zawartymi w przepisach rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz z poszanowaniem zasad wynikających z przepisów k.p.a., a w szczególności oparł swoje rozstrzygnięcie na orzeczeniu lekarskim mającym charakter opinii biegłego. Organ odniósł się szczegółowo do wszystkich kwestii uznanych za niewyjaśnione lub sporne w wyroku WSA z dnia 8 lutego 2017 r. Przedstawił w tym zakresie stosowną argumentację podpartą uzyskaną opinią uzupełniającą. Opinia ta stanowi wiarygodny środek dowodowy potwierdzający istnienie choroby zawodowej.

Skargą kasacyjną L. Sp. z o.o. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:

1. 1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię art. 2351 Kodeksu pracy poprzez uznanie za prawidłowe ustaleń organu II instancji, iż dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym przypadku warunki takie ją spowodowały.
2. 2) prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
3. a) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) w zw. z art. 80 oraz 84 k.p.a. przejawiające się w tym, że w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, Sąd zastąpił brak dokonanej przez organ oceny środka dowodowego w postaci orzeczenia lekarskiego, własną nieprawidłową oceną;
4. b) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd uznał stan faktyczny za prawidłowo ustalony, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy, a w szczególności orzeczenie lekarskie, okazało się być niewystarczająco uzasadnione i budzące wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego. Sąd wreszcie nie dostrzegł, że wniosek o uzupełnienie materiału dowodowego został bezzasadnie oddalony przez organ II instancji oraz że organ II instancji nie ustosunkował się do znacznej części podnoszonych przez skarżącą zarzutów;
5. c) art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, będącą wynikiem braku skontrolowania czy stan faktyczny został ustalony przez organ administracji zgodnie ze stanem rzeczywistym;
6. d) § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, poprzez uznanie orzeczenia lekarskiego, w oparciu o które organ wydał decyzję w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, za prawidłowe formalnie, mimo iż zostało ono wydane z naruszeniem przepisów tego paragrafu, tj. w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz bez odniesienia się do pozazawodowych czynników mogących mieć wpływ na powstanie choroby;
7. e) § 8 ust. 2 wskazanego rozporządzenia poprzez błędne przyjęcie, że w toku postępowania administracyjnego nie ujawniły się żadne okoliczności, które uzasadniałyby konieczność uzupełnienia orzeczenia lekarskiego.

Z uwagi na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji. W przypadku rozpoznania skargi kasacyjnej w trybie art. 188 p.p.s.a., na podstawie art. 193 w związku z art. 135 oraz 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że błędna jest ocena Sądu, iż organy inspekcji sanitarnej wydając decyzje w przedmiotowej sprawie nie dopuściły się naruszenia reguł prowadzenia postępowania dowodowego. Orzekając bowiem o chorobie zawodowej organ inspekcji sanitarnej winien mieć na względzie, iż orzeczenie uprawnionego lekarza, co do rozpoznania choroby zawodowej jest również środkiem dowodowym w rozumieniu art. 75 k.p.a. w związku z art. 84 k.p.a. i w związku z tym musi być szczegółowo uzasadnione, a zgodnie z art. 80 k.p.a. podlega ocenie organu administracji, który wydaje na jego podstawie decyzję administracyjną.

Sąd nie dostrzegł, iż organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii formalnej prawidłowości wydanego przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] orzeczenia lekarskiego. Uczynił to dopiero Sąd I instancji. Zdaniem skarżącej Spółki organ oparł swoją decyzję na orzeczeniu lekarskim, w którym dokonano rozpoznania choroby zawodowej, pomimo uzyskania dobrego efektu terapeutycznego. Okoliczność ta, zgodnie z dokonaną przez Sąd wiążącą w niniejszej sprawie oceną prawną, stanowi bezwzględną przeszkodę do rozpoznania choroby zawodowej.

Ponadto, w orzeczeniu z [...] lipca 201 r. lekarze orzecznicy ponownie oparli się na stanowisku Konsultanta Krajowego w dziedzinie medycyny pracy, zgodnie z którym w przypadkach skutecznie wyleczonych chorób, przy istnieniu niebudzącego wątpliwości rozpoznania klinicznego i przy spełnieniu innych koniecznych warunków orzeczniczych należy je uznać za schorzenia zawodowe. Nie zastosowanie się do tych wytycznych skutkowałoby bowiem brakiem możliwości uznawania za choroby zawodowe wielu uleczalnych schorzeń. Pogląd ten nie może znaleźć zastosowania w sprawie, gdyż jest sprzeczny z wiążącą dla organów wykładnią prawa, dokonaną przez sąd administracyjny. Organ II instancji przyjął ww. stanowisko wbrew wyraźnym wytycznym zawartym w wyroku z dnia 8 lutego 2017 r., w którym Sąd wskazał na sprzeczność stanowiska Konsultanta Krajowego w dziedzinie medycyny pracy z oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku sądu.

Organ zaniechał też ustalenia, czy do powstania choroby nie przyczyniły się czynniki pozazawodowe. Ponadto Sąd I instancji uznał za prawidłowe postępowanie organu w zakresie odmowy przeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącą dowodów, mimo, iż odmowa ta nie została prawidłowo uzasadniona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera uzasadnionych podstaw zaskarżenia.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia art. 235¹ Kodeksu pracy poprzez jego błędną wykładnię. Zgodnie z tym przepisem za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych - art. 2352 Kodeksu pracy. Wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 1367).

Podkreślić należy, iż ustawodawca w art. 235¹ Kodeksu pracy wprost wskazał na dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z "wysokim prawdopodobieństwem". W tym stanie prawnym należy uznać, że przesłanka stwierdzenia z "wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 748/12 - LEX nr 1216762).

Na gruncie art. 2351 Kodeksu pracy nie jest zatem wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym"), a stwierdzonym schorzeniem. Ponadto wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych nie jest równoznaczne z rozpoznaniem choroby. Rozpoznanie choroby zawodowej (art. 2352 Kodeksu pracy) może nastąpić w późniejszym okresie od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, niż okres ustalony w wykazie chorób zawodowych - stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367) - pod warunkiem, że w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych wystąpiły objawy chorobowe i objawy te są udokumentowane (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 1872/13, publ. CBOSA). Zaznaczenia wymaga, iż w postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej ustala się w których zakładach pracy występowało narażenie zawodowe, lecz nie ustala się, czy narażenie zawodowe w określonym zakładzie pracy było przyczyną powstania danej choroby zawodowej.

Jak podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozstrzygnięcie kwestii, który pracodawca ponosi wyłączną (bądź wspólnie z innymi) odpowiedzialność odszkodowawczą za skutki związane z rozpoznaną chorobą, pozostaje poza właściwością inspektora sanitarnego; do rozpoznawania tego rodzaju spraw - w razie powstania sporu w tym zakresie - powołane są sądy powszechne - sądy pracy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 września 1999 r., II SA/Ka 2111/97, Pr. Pracy 2000/11/37, z dnia 8 czerwca 2001r., I SA 1780/00, LEX nr 77662, z dnia 18 sierpnia 1998, I SA 823/98, LEX nr 45821).

Należy także podnieść, że wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 1994 r., SA 1640/93, ONSA 1995/1/28). Możliwe jest bowiem uznanie choroby za zawodową, gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że powstanie choroby w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 1982 r., III SA 372/82, ONSA /1982 /1/33).

Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana /wyłącznie/ przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami.

Z powyższych przyczyn pozbawione zasadności są także twierdzenia skarżącej Spółki o konieczności jednoznacznego wykluczenia wpływu pozazawodowych czynników mogących mieć wpływ na powstanie schorzenia u D. S..

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się również naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. jak i w związku z art. 80 i art. 84 k.p.a.

Jak stanowi art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kryterium zaś kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018r., poz.2107), który stanowi, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola legalności zaskarżonych decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji.

W świetle tych przepisów wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są zarówno akta sądowe, jak i przedstawione sądowi administracyjnemu akta administracyjne. Podstawą orzekania przez ten sąd jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed organami. Powyższe zatem oznacza, że sąd administracyjny rozpoznaje sprawę na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Skoro Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego.

I tak też w niniejszej sprawie postąpił Sąd pierwszej instancji. Do kompetencji Sądu administracyjnego nie należy bowiem rozstrzyganie sprawy administracyjnej co do jej meritum. Zadaniem Sądu administracyjnego jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu i przeprowadzonego postępowania administracyjnego, w tym ocena, czy organ administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Sąd pierwszej instancji nie ustalał stanu faktycznego sprawy, a oceniał prawidłowość jego wyjaśnienia i ustalenia przez organy administracji publicznej.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sądowi pierwszej instancji w tym zakresie nie można skutecznie zarzucić wadliwości i twierdzić, że Sąd winien uwzględnić skargę, gdyż organy ustaliły stan faktyczny niezgodnie ze stanem rzeczywistym. Stan faktyczny sprawy odzwierciedla przeprowadzone przez organy postępowanie w zakresie narażenia na powstanie choroby zawodowej i jej rozpoznania przez właściwe jednostki medyczne. Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że zostały zgromadzone i dołączone do akt sprawy dokumenty niezbędne do rozpoznania niniejszej sprawy.

Sąd pierwszej instancji dokonał oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy w oparciu o całość akt administracyjnych przekazanych przy skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i doszedł do prawidłowego wniosku, że organy administracji publicznej wyjaśniły należycie okoliczności istotne dla rozpatrzenia tej sprawy.

W niniejszej sprawie należy mieć na względzie, że zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach trafnie uznał, iż organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Rozpoznanie chorób zawodowych należy do właściwości jednostek medycznych określonych w § 5 rozporządzenia i organy inspekcji sanitarnej nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały one wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 marca 2015r., sygn. akt II OSK 1872/13; z dnia 28 stycznia 2015r., sygn. akt II OSK 1567/13 – CBOSA; z dnia 24 lutego 1998r., I SA 1520/97, ONSA 1998/4/150, z dnia 23 lipca 2003r., I SA 108/03, LEX nr 160259, z dnia 24 maja 2001r., SA 1801/00,LEX nr 77663, z dnia 2 czerwca 1998r., I SA 225/98, LEX nr 45827).

Generalną zasadą postępowania w sprawie chorób zawodowych jest to, aby jednostki medyczne wydawały orzeczenia posiadając wiedzę o zagrożeniach zawodowych, przebiegu i charakterze pracy. Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w § 8 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia, jest niewystarczający do wydania decyzji, może – stosownie do § 8 ust. 2 rozporządzenia żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.

W przedmiotowej sprawie jednostki medyczne dysponowały oceną narażenia zawodowego D. S., z której wynikał rodzaj czynności wykonywanych przez nią na zajmowanych stanowiskach pracy. D. S. podczas jej zatrudnienia - w latach [...]-[...]w [...] w [...] na stanowisku uczennicy kuśnierskiej; w roku [...] w [...] na stanowisku pracownika produkcyjnego; w latach [...] - [...] w [...] na stanowisku krawcowej; w latach [...] - [...]w [...] na stanowiskach robotnik w przemyśle przetwórczym i pracownik przetwórni pieczarek; w latach [...] - [...] w [...] sp. z o.o. w [...] na stanowisku pracownik 100% kontroli jakości; w latach [...] do nadal w L. sp. z o.o. w [...] na stanowiskach pracownik 100% kontroli jakości, krojczy (kontrola jakości), szwaczka (kontrola jakości poszyć) - wykonywała pracę monotypową, obciążającą kończyny górne w stawach nadgarstkowych, co stwarzało możliwość powstania choroby zawodowej, tj. przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

W niniejszej sprawie w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] w oparciu o ocenę narażenia środowiskowego, dane z wywiadu chorobowego, badanie przedmiotowe, konsultację neurologiczną, ortopedyczną, analizę dokumentacji medycznej oraz aktualny wynik badania elektroneurograficznego rozpoznał u D. S. chorobę zawodową - przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka, tj. chorobę zawodową wymienioną w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 1367). Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...], na wniosek organu I instancji, wydał także uzupełniające orzeczenie lekarskie z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], w którym stwierdzono brak podstaw do zmiany treści orzeczenia lekarskiego nr [...].

Ponadto, realizując wytyczne zawarte w wydanym w sprawie wyroku z dnia 8 lutego 2017 r. (sygn. akt IV SA/Gl 761/16) organ II instancji zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] o wyjaśnienie kwestii, czy po przeprowadzonej operacji u D. S. w dalszym ciągu występuje przedmiotowe schorzenie, czy też zostało ono wyleczone. W wydanym orzeczeniu lekarskim z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] stwierdził, że nie można twierdzić, że przedmiotowe schorzenie zostało u D. S. wyleczone. W uzasadnieniu tego orzeczenia wyczerpująco wyjaśniono etiologię zawodową przedmiotowego schorzenia, a także wskazano na rozpoznane u D. S. inne schorzenia i przebyty zabieg odbarczania prawego nerwu pośrodkowego w lutym 2014r. Wskazano także na istnienie pozazawodowych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka, zaznaczając, że warunki pracy zawodowej były dominującym czynnikiem etilogicznym i wyjaśniono przyczyny przyjęcia z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii choroby.

Zaznaczono, że stanowisko to jest zgodne z orzeczeniem lekarskim jednostki I stopnia. Wskazano także, że operacyjne odbarczenie nerwu pośrodkowego nie naprawia tego uszkodzenia, a jedynie zapobiega dalszej destrukcji nerwu. Leczenie operacyjne spowodowało poprawę w zakresie dolegliwości i parametrów przewodnictwa nerwu pośrodkowego, jednak nie spowodowało całkowitego wyleczenia. Niektóre dolegliwości pojawiające się w okresie późniejszym po zabiegu, takie jak np. ból w rzucie nadgarstka, mogą być spowodowane np. przez tworzącą się w bezpośrednim sąsiedztwie nerwu bliznę pozabiegową.

Z tych przyczyn nie można podzielić stanowiska skarżącej Spółki o konieczności wykluczenia pozazawodowej etiologii schorzenia i braku należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wydane w sprawie orzeczenia lekarskie zawierały elementy merytoryczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i wskazują, że stwierdzić można z wysokim prawdopodobieństwem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stwierdzaną chorobą a sposobem wykonywania pracy – tak jak tego wymaga art. 235¹ Kodeksu pracy. Podkreślenia wymaga przy tym, że o wartości merytorycznej orzeczenia lekarskiego decyduje zawartość merytoryczna odnosząca się do istoty sprawy.

Mając powyższe okoliczności na względzie stwierdzić należało, że Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw do zakwestionowania postępowania przeprowadzonego przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Organy administracji związane są orzeczeniami jednostek medycznych określonych w § 5 rozporządzenia i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia pracownika kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących postawę orzeczeń lekarskich. Wobec spełnienia w niniejszej sprawie przesłanek ustawowych choroby zawodowej z art. 2351 Kodeksu pracy organ był zatem zobowiązany do podjęcia takiego jak kontrolowane w sprawie rozstrzygnięcie, a ocena Sądu pierwszej instancji w tym zakresie jest prawidłowa. Argumenty przedstawione w skardze kasacyjnej nie poddały w wątpliwość wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich.

Zgodnie z § 6 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje się na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników chemicznych i fizycznych - rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i średni czas narażenia zawodowego - § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego lekarz występuje o ich uzupełnienie do podmiotów wskazanych w § 6 ust. 5 pkt 1-5. W niniejszej sprawie orzekające jednostki medyczne dysponowały dostateczną dokumentacją i nie zwróciły się o jej uzupełnienie.

Z powyższych względów Sądowi pierwszej instancji nie można też skutecznie przypisać zarzutu naruszenia § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Za nieuzasadniony uznać należy również podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji dokonał wnikliwej oceny legalności postępowania przeprowadzonego przed organami obu instancji i w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wypowiedział się co do argumentów podniesionych przez stronę skarżącą. Przypomnieć należy, iż przedstawienie w uzasadnieniu wyroku Sądu administracyjnego podstawy prawnej wyroku oraz jej wyjaśnienie polega zarówno na wskazaniu przepisów regulujących rozpatrywany stan faktyczny jak i wyjaśnieniu, dlaczego w konkretnej sytuacji prawnej mają zastosowanie powołane przepisy. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji oceniając legalność zaskarżonej decyzji wyjaśnił motywy leżące u podstaw podjętego rozstrzygnięcia i ustosunkował się do istotnych zarzutów i argumentacji skarżącej oraz argumentów podniesionych przez organ. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd jest odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej.

Z uwagi na powyższe należy uznać, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.