Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. K. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] maja 2014 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie choroby zawodowej.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Orzeczeniami lekarskimi z dnia 16 maja 2011 r. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Katowicach oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia 16 grudnia 2011 r. stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u A. K. choroby zawodowej wymienionej w pkt 22 wykazu chorób zawodowych zamieszczonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869 – zwanym dalej rozporządzeniem) tj. zespołu wibracyjnego. Zdaniem ww. jednostek orzeczniczych z dokumentacji, w tym dochodzenia epidemiologicznego nie wynikało, że badany był narażony na drgania mechaniczne jak również brak ewidentnych zmian w dodatkowych badaniach nie dał podstaw do rozpoznania ww. choroby zawodowej.
W związku z powyższym decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Rudzie Śląskiego z dnia 21 września 2011 r. o braku podstaw do stwierdzenia u A. K. choroby zawodowej wymienionej w poz.
22. Decyzja ta została następnie uchylona przez Wojewódzki Sądu Administracyjnego w Gliwicach wyrokiem z dnia 20 grudnia 2012 r. (sygn. akt IV SA/Gl 139/12) z uwagi na konieczność uzupełnienia ustaleń dotyczących narażenia zawodowego. Na skutek ww. wyroku organ odwoławczy decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji.
Ponownie prowadząc postępowanie, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny sporządził kolejną kartę oceny narażenia zawodowego, z której wynika, że A. K. pracował w latach w 1979 – 2011 w [...] na stanowisku konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla na powierzchni jako ślusarz na powierzchni, gdzie wykonywał pracę w ekspozycji na drgania mechaniczne o działaniu ogólnym średnio przez 4 godziny na zmianę roboczą. Dodatkowo używał również elektronarzędzi takich jak szlifierki i wiertarki elektryczne, a prace z ich użyciem były wykonywane kilka razy w miesiącu przez czas 3,5 – 4 godzin na zmianę roboczą.
Orzeczeniem lekarskim uzupełniającym z dnia 12 grudnia 2013 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Katowicach ponownie stwierdził brak podstaw do rozpoznania u A. K. choroby zawodowej z pkt 22 wykazu chorób zawodowych. Jak wskazano w powyższym orzeczeniu, przeprowadzone badanie palestezjometryczne ujawniło występowanie zaburzeń czucia wibracji niewielkiego stopnia w ręce prawej, zaś w lewej czucie wibracji było w granicach normy. Próby oziębienia wypadły ujemnie. W obrazie rtg kości stawów nadgarstkowych nie stwierdzono zmian. Rtg stawów łokciowych uwidocznił znaczne wyostrzenie i zagęszczenie wyrostków dziobiastych obu kości łokciowych oraz nawarstwienia okostnowe na główkach kości promieniowych. Zmiany patologiczne w obrębie stawów łokciowych mogłyby być rozpatrywane jako następstwo narażenia na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, jednakże aktualnie nadesłane informacje dotyczące obsługi narzędzi wytwarzających drgania mechaniczne nie dają podstaw do rozpoznania postaci kostnostawowej zespołu wibracyjnego.
Wymienione w pozycji 22 wykazu chorób zawodowych postacie choroby są związane z narażeniem na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym. Uwzględniając zatem zarówno analizę narażenia zawodowego, jak i dane z wywiadu chorobowego, badanie przedmiotowe, konsultację ortopedyczną, neurologiczną oraz wyniki dodatkowych badań, ponownie nie znaleziono podstaw do rozpoznania zespołu wibracyjnego – zarówno w postaci naczyniowo – nerwowej, jak i kostno – stawowej.
Również Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego orzeczeniem lekarskim z dnia 7 lutego 2014 r. nie stwierdził podstaw do rozpoznania u strony przedmiotowej choroby zawodowej. Jak wskazał Instytut przeprowadzono u pacjenta diagnostykę ukierunkowaną na wykrycie ewentualnych następstw zdrowotnych jego narażenia zawodowego na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym. Wykonane próby oziębieniowe wypadły ujemnie, podobnie jak objaw białej plamy i Levis – Prusika. Pomiary w trakcie termometrii skórnej wykazały wydłużenie odnowy termicznej jedynie w temperaturze +14°C. W badaniu palestezjometrycznym nie stwierdzono istotnych zaburzeń czucia wibracji. Na podstawie danych z wywiadu i dostępnej dokumentacji lekarskiej, oceny narażenia zawodowego na wibrację miejscową oraz wykonanych aktualnie badań, zwłaszcza ujemnych wyników prób oziębieniowych oraz konsultacji neurologicznej nie znaleziono podstaw do rozpoznania u pacjenta postaci naczyniowo – nerwowej zespołu wibracyjnego.
Z kolei badanie ortopedyczne i analiza radiogramów układu kostno – stawowego kończyn górnych i kręgosłupa szyjnego wykazała zaistnienie zmian, które mają charakter samoistny i nie figurują w wykazie chorób zawodowych. Nadto stwierdzane zmiany radiologiczne są symetryczne, zaś za etiologią przemawia niesymetryczny rozwój zmian w stawach łokciowych.
Decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Rudzie Śląskiej na podstawie 104 K.p.a. oraz art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. Nr 212, poz. 1263 ze zm.) odmówił stwierdzenia u A. K. choroby zawodowej w postaci zespołu wibracyjnego, wymienionej w poz. 22 wykazu chorób zawodowych.
Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny po rozpatrzeniu odwołania A. K. decyzją z dnia [...] maja 2014 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 235¹ Kodeksu pracy oraz § 8 rozporządzenia utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że strona była badana w dwóch kompetentnych placówkach diagnostycznych, gdzie lekarze specjaliści uznali, że brak jest podstaw diagnostyczno – medycznych do rozpoznania choroby zawodowej zespołu wibracyjnego (wszystkich jego postaci). Orzeczenia te organ odwoławczy uznał za uzasadnione w stopniu pozwalającym na przyjęcie ich za podstawę swojego rozstrzygnięcia.
Skargę na powyższą decyzję złożył A. K., wnosząc o stwierdzenie choroby zawodowej, gdyż przez wiele lat pracował w narażeniu na drgania o działaniu miejscowym, co miało bezpośredni wpływ na jego zachorowanie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Rozpoznając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał ją za niezasadną. Zdaniem Sądu badane decyzje wydane zostały po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie narażenia zawodowego skarżącego w środowisku pracy na czynnik szkodliwy, przy uwzględnieniu wytycznych zawartych w wyroku z dnia 20 grudnia 2012 r. i po uzyskaniu orzeczeń uzupełniających właściwych jednostek I i II stopnia.
Wskazując na przebieg pracy zawodowej skarżącego, wydane orzeczenia lekarskie oraz ustalenia dotyczące stanowiska pracy, źródła drgań z uwzględnieniem jego kierunku oraz charakteru według oceny higienicznej, Sąd pierwszej instancji wskazał, że jako przyczynę choroby zawodowej uznano drgania mechaniczne o ogólnym działaniu, kilka razy w miesiącu od 3,5 do 4 godzin dziennie na zmianę roboczą, których źródło stanowiło wykonywanie prac przy użyciu szlifierek i wiertarek (wiercenie w metalu), kiedy to występują drgania miejscowe. Skarżący był poddany badaniu w dwóch jednostkach medycznych uprawnionych do orzekania w zakresie chorób zawodowych i każda z tych jednostek wypowiadała się odnośnie choroby zawodowej – zespołu wibracyjnego w postaci naczyniowo – nerwowej, kostno – stawowej oraz mieszanej: naczyniowo – nerwowej i kostno – stawowej, ale ich nie rozpoznała. W sprawie brak jest zatem przesłanki stwierdzenia choroby w sensie medycznym.
Badania i konsultacje nie wykazały objawów zespołu wibracyjnego, nie notowano zmian patologicznych charakterystycznych dla tej choroby, przemawiających za jej rozpoznaniem. Tym samym, zdaniem Sądu organy uczyniły zadość wymaganiom z art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. Ponieważ orzeczenia lekarskie wydane przez uprawnione do tego jednostki mają charakter opinii biegłego, a organ nie jest uprawniony do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, odmiennej od tych orzeczeń, to brak przesłanki rozpoznania choroby zawodowej uniemożliwia stwierdzenie jej u skarżącego.
Z przedstawionych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył A. K., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:
- 1. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 2351 Kodeksu pracy w związku z poz. 22 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. 2013, poz. 1367) wydanego na podstawie przepisów art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 Kodeksu pracy poprzez uznanie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – zespołu wibracyjnego, w sytuacji gdy u skarżącego występuje choroba zawodowa wymieniona w poz. 22, gdyż schorzenie posiadane przez skarżącego jest wymienione w wykazie chorób zawodowych, a praca skarżącego była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej,
- 2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.) i oddalenie skargi, mimo że zaskarżona decyzja ŚPWIS w Katowicach została wydana z naruszeniem:
- a. art. 7 K.p.a. poprzez wydanie decyzji negatywnych na rzecz skarżącego przez organy administracji publicznej pomimo nieprawidłowego ustalenia istniejących na zakładzie pracy skarżącego warunków pracy oraz przeprowadzenia błędnej oceny ryzyka zawodowego, co spowodowało, że wnioski opinii lekarskich, a co za tym idzie podstawy decyzji wydanych przez organy administracji publicznej były błędne, niekompletne oraz w niektórych przypadkach sprzeczne między sobą. Wskutek powyższego organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;
- b. art. 77 K.p.a. poprzez wydanie decyzji przez organy administracji publicznej na podstawie sprzecznego materiału dowodowego zebranego w sprawie przez co nastąpiło niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego przez organy administracji publicznej.
Wskazując na powyższe zarzuty kasacji, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że sprawa winna być rozpatrzona zarówno pod kątem oddziaływania wibracji miejscowej, jak i ogólnej. Dlatego też ustalenia muszą odnosić się zarówno do narzędzi używanych bezpośrednio przez skarżącego, jak i do urządzeń w zasięgu oddziaływania, którymi wykonywał swoją pracę. Ponadto należy przedstawić wielkości występujących wibracji w stosunku do wartości dopuszczalnych, mając jednak na uwadze, że przekroczenie najwyższych dopuszczalnych norm nie jest bezwzględnym warunkiem do stwierdzenia wystąpienia narażenia. Przy wydawaniu orzeczenia lekarskiego nie uwzględniono konsultacji ortopedycznej z dnia 24 listopada 2011 r. oraz nastąpiła rozbieżność między kartą oceny narażenia zawodowego, a uzasadnieniem opinii lekarskich.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Oceniając wniesioną kasację w granicach określonych treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. i nie dostrzegając przy tym przesłanek nieważności postępowania, stwierdzić trzeba, że w świetle przepisów art. 2351 Kodeksu pracy w związku z § 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia, wydając decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej, organy inspekcji sanitarnej mają na względzie to, czy rozpoznana choroba znajduje się w wykazie chorób zawodowych i czy została stwierdzona orzeczeniem lekarskim, a wyniki oceny warunków pracy pozwalają na stwierdzenie bezpośrednie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba spowodowana została narażeniem zawodowym. Brak tylko jednego z tych elementów powoduje wydanie decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
Podkreślić przy tym trzeba, że narażenie zawodowe to czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy albo ze względu na sposób wykonywania pracy mogące bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem spowodować jedną z chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych. W postępowaniu w sprawie choroby zawodowej wystarczające jest ustalenie, że praca skarżącego była związana z narażeniem zawodowym. W okolicznościach niniejszej sprawy, jak wynika z karty oceny narażenia zawodowego istnienia tego narażenia nikt nie kwestionował, wskazując przede wszystkim na ekspozycje skarżącego na drgania ogólne.
Wbrew jednak stwierdzeniom autora skargi kasacyjnej nie można dopatrzeć się pomiędzy oceną narażenia zawodowego sporządzoną przez organ i tą wykorzystywaną przez jednostki orzecznicze znaczących rozbieżności. Co więcej, Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego (orzeczenie z dnia 7 lutego 2014 r.) wprost odwoływał się do narażenia zawodowego pacjenta "ustalonego w ponownym dochodzeniu epidemiologicznym organu Inspekcji Sanitarnej", zaś Wojewódzki Ośrodek Medycyny w Katowicach do "aktualnie nadesłanych informacji dotyczących obsługi narzędzi wytwarzających drgania mechaniczne o działaniu miejscowym – jedynie kilka razy w miesiącu – nie dają podstaw do rozpoznania postaci kostno – stawowej zespołu wibracyjnego" (orzeczenie z dnia 12 grudnia 2013r.).
Również wbrew wywodom skarżącego nie musiał on być badany pod kątem oddziaływania wibracji ogólnej, skoro jak wskazywał Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w ww. orzeczeniu "postaci zespołu wibracyjnego, wymienione w poz. 22 wykazu chorób zawodowych są związane z narażeniem na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym". Z tych też powodów u skarżącego przeprowadzono diagnostykę "ukierunkowaną na wykrycie ewentualnych następstw zdrowotnych jego narażenia zawodowego na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym", jak wskazał Wojewódzki Ośrodek Medycyny w Katowicach.
Rację ma strona skarżąca, że przekroczenie najwyższych dopuszczalnych norm nie jest bezwzględnym warunkiem do stwierdzenia wystąpienia narażenia, jednakże zaznaczyć trzeba, że na taką okoliczność nie powoływały się w sprawie ani organy inspekcji sanitarnej, ani orzekające jednostki medyczne.
Nie sposób również dopatrzeć się rozbieżności w zakresie opisu narażenia zawodowego stwierdzonego w karcie (z dnia 9 lipca 2013 r.) z narażeniem przedstawionym w orzeczeniach lekarskich. Kilkurazowe w miesiącu narażenie na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, do którego odwoływał się Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy, dotyczyło używania narzędzi mechanicznych. Jak ustalono bezspornie w niniejszej sprawie, skarżący "używał również elektronarzędzi takich jak szlifierki i wiertarki elektryczne, a prace z ich użyciem były wykonywane kilka razy w miesiącu 3,5 – 4 godzin na zmianę roboczą".
Zauważyć należy, iż wskazując na konsultację ortopedyczną skarżącego z dnia 24 marca 2011 r. zarówno Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy, jak i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego powołując się na badania ortopedyczne, wykluczyły zaistnienie zmian tego typu, które świadczyłyby o wystąpieniu schorzenia wymienionego w poz. 22 rozporządzenia.
Ze wskazanych wyżej przyczyn, jako niezasadne należało ocenić zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 K.p.a. Skarżący nie zdołał bowiem podważyć ustalenia o kompletności zebranego w sprawie materiału dowodowego, a tym samym podważyć prawidłowości przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji kontroli.
Podobnie nie podlegał uwzględnieniu zarzut naruszenia art. 2351 oraz art. 237 § 1 pkt 3 – 6 i § 11 Kodeksu pracy, skoro na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego słusznie uznano, że stwierdzone u skarżącego schorzenia nie spełniają cech choroby zawodowej wymienionej w poz. 22 wykazu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.