Uzasadnienie
Wyrokiem z 28 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2478/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi N. M. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] sierpnia 2019 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku sąd I instancji wskazał m.in. na następujące ustalenia faktyczne:
[...] stycznia 2019 r. Komendant Placówki Straży Granicznej w W. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zobowiązania N. M. do powrotu i tego samego dnia decyzją nr [...] orzekł o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu do R. oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 5 lat od dnia wydania decyzji. Decyzja została doręczona stronie w dniu [...] stycznia 2019 r. [...] lutego 2019 r. do administracji Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. wpłynęło odwołanie strony od tej decyzji. [...] lutego 2019 r. odwołanie to wpłynęło do Komendanta Placówki Straży Granicznej w W., który przesłał je Szefowi Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Po złożeniu ww. odwołania, w dniu [...] lutego 2019 r. i w dniu [...] kwietnia 2019 r. strona złożyła w administracji Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. uzupełnienia odwołania, które zostały przekazane za pośrednictwem organu I instancji organowi odwoławczemu. [...] marca 2019 r. do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców wpłynęło pismo pełnomocnika cudzoziemca wraz z potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopią pełnomocnictwa upoważniającego do reprezentowania cudzoziemca w sprawie. Postanowieniem z [...] czerwca 2019 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców stwierdził uchybienie terminu do wniesienia przez stronę odwołania od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r.
[...] czerwca 2019 r. pełnomocnik strony wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, za pośrednictwem organu I instancji z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. Pełnomocnik wskazał, iż uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy strony, a wniosek o przywrócenie terminu jest złożony w przewidzianym terminie oraz wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z: oświadczenia pani A. C., wydruku maila i odwołania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu z [...] lutego 2019 r. - na okoliczność złożenia przez cudzoziemca w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w P. odwołania w dniu [...] lutego 2019 r. oraz w dniu [...] lutego 2019 r. - odwołania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Ponadto, pełnomocnik strony - na wypadek odmowy wiarygodności okoliczności wskazanych w oświadczeniu pani A. C. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z: przesłuchania w charakterze świadka A. C., ustalenia funkcjonariusza, który udostępnił stronie salę komputerową w dniu [...] lutego 2019 r., a następnie przeprowadzenie dowodu z jego przesłuchania oraz przesłuchania strony na okoliczność złożenia przez cudzoziemca w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w P. odwołania w dniu [...] lutego 2019 r. oraz w dniu [...] lutego 2019 r. odwołania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Uzasadniając zachowanie terminu, o którym mowa w art. 58 § 2 K.p.a. pełnomocnik strony wskazał, że [...] czerwca 2019 r. N. M. dowiedział się, że rzekomo uchybił terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. Tego dnia cudzoziemiec został poinformowany o treści postanowienia Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] czerwca 2019 r. o stwierdzeniu uchybienia terminu na wniesienie odwołania; cudzoziemiec nie miał świadomości rzekomego wcześniejszego uchybienia terminu, bowiem w [...] lutego 2019 r. przekazał odwołanie pracownikom Strzeżonego Ośrodka, a [...] lutego 2019 r. przekazał kolejne odwołanie wraz z ewentualnym wnioskiem o przywrócenie terminu. Ponadto akta sprawy, wbrew obowiązkom wynikającym z kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako k.p.a.) oraz rozporządzenia, prowadzone były w sposób niewłaściwy - nie wszystkie dokumenty zostały do nich prawidłowo wpięte oraz ponumerowane. Strona nie miała tym samym możliwości ustalenia czy w aktach znajdowały się wszystkie dokumenty. Do [...] czerwca 2019 r. cudzoziemiec był przekonany, że w terminie złożył odwołanie, a także odwołanie z ewentualnym wnioskiem o przywrócenie terminu. Jako osoba pozbawiona wolności, która przekazywała korespondencję funkcjonariuszom Straży Granicznej nie miał podstaw, aby sądzić, że przekazane przez niego dokumenty nie zostały poprawnie i w terminie wysłane lub/i dołączone do akt sprawy. W aktach sprawy brak było wcześniej pisemnej informacji o rzekomym terminie złożenia przez stronę odwołań w ośrodku strzeżonym. Pełnomocnik strony podkreślił ponadto, iż cudzoziemiec w dniu [...] lutego 2019 r., co znajduje odzwierciedlenie w podpisanym przez niego odwołaniu, a więc w terminie na złożenie odwołania od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w W., sporządził i według jego słów przekazał pracownikom Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. odwołanie do wysłania. Cudzoziemiec będąc w tym okresie pozbawionym wolności nie miał możliwości samodzielnego wysłania odwołania. Zainteresowany miał wątpliwości czy jego odwołanie zostało przyjęte i wysłane przez pracowników Straży Granicznej w terminie, wobec powyższego skontaktował się z pracownikami Stowarzyszenia [...] (S[...]) w celu uzyskania pomocy. W trakcie rozmowy z pracownikiem S[...] ponownie przekazał informację o tym, że w dniu [...] lutego 2019 r. przekazał do wysłania w Ośrodku Strzeżonym odwołanie. Informacja taka została zawarta w sporządzonym w [...] lutego 2019 r. wniosku do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o zastosowaniu zarządzenia tymczasowego Z ostrożności procesowej pełnomocnik cudzoziemca wysłała do strony odwołanie wraz z ewentualnym wnioskiem o przywrócenie terminu. Odwołanie to wraz z instrukcją jej wysłania wysłała na adres strony, a także na adres Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. z prośbą o pomoc oraz dokładnym wyjaśnieniu, gdzie jakie dokumenty muszą zostać wysłane. Pracownica Stowarzyszenia [...] najprawdopodobniej tego dnia kontaktowała się z funkcjonariuszem Straży Granicznej w P. przekazując jej prośbę z maila i informując, że tego dnia odwołanie musi zostać przyjęte. W wyniku tej rozmowy funkcjonariusz SG zgodził się udostępnić salę komputerową poza godzinami jej otwarcia oraz udzielić pomocy stronie w nadaniu korespondencji. Mimo tego, zgodnie z treścią postanowienia Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, w aktach sprawy nie znajduje się odwołanie strony wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, a data przyjęcia odwołania z dnia [...] lutego 2019 r. jest ostemplowana na późniejszy dzień. Wobec wysłania wskazanych powyżej odwołań, które nie wszystkie znajdują się w aktach sprawy, cudzoziemiec nie wiedział wcześniej o rzekomym uchybieniu przez niego terminu. Tym samym ewentualne uchybienie terminu złożenia odwołania nastąpiło bez jego winy. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców rozpatrując wniosek strony z [...] czerwca 2019 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz materiał dowodowy sprawy stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. w zasadniczym stopniu opiera się na stwierdzeniu, iż cudzoziemiec w rzeczywistości złożył odwołanie z zachowaniem terminu przewidzianego do dokonania powyższej czynności, a mianowicie ostatniego dnia tego terminu, tj. [...] lutego 2019 r., kiedy to przekazał odwołanie administracji Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P., w którym mieści się Areszt dla Cudzoziemców, w którym cudzoziemiec był umieszczony do dnia [...] czerwca 2019 r. Kwestia zachowania przez cudzoziemca terminu do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. została rozstrzygnięta ostatecznym postanowieniem Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] czerwca 2019 r. nr [...] stwierdzającym uchybienie terminu wniesienia przez stronę odwołania. W postanowieniu tym organ odwoławczy stwierdził, że decyzja Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. została doręczona stronie w dniu jej wydania, tj. [...] stycznia 2019 r.; decyzja zawiera prawidłowe pouczenie o terminie i trybie w jakim można złożyć od niej odwołanie, które to pouczenie zostało przetłumaczone stronie przez obecnego w czasie doręczenia decyzji tłumacza języka r.; termin do złożenia odwołania upłynął stronie w dniu [...] lutego 2019 r. (środa). Odwołanie zostało natomiast złożone przez stronę w administracji Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. w dniu [...] lutego 2019 r. o godz. 15:30 (por, pieczęć wpływu odwołania do Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. umieszczona na kopercie), a zatem po upływie terminu przewidzianego do dokonania powyższej czynności. Odnosząc się do wniosku z [...] czerwca 2019 r., o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, w którym pełnomocnik strony wskazał, że cudzoziemiec w dniu [...] lutego 2019 r. przekazał odwołanie administracji Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P., gdzie wówczas przebywał w areszcie mieszczącym się na terenie ośrodka, organ uznał, że okoliczność ta nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym. Organ wskazał, że to, że w górnej części odwołania figuruje data: [...].02.2019 r. nie dowodzi tego, iż również w tym dniu cudzoziemiec przekazał odwołanie administracji Strzeżonego Ośrodka, a jedynie może wskazywać na datę sporządzenia odwołania lub rozpoczęcia sporządzania odwołania przez stronę. Z kolei mając na uwadze argument dotyczący przesłania skanu odwołania pracownikom Stowarzyszenia [...] zauważył, iż z dołączonej przez pełnomocnika strony kopii oświadczenia pani A. C. z dnia [...] czerwca 2019 r. oraz kopii pisma zatytułowanego: "odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu", opatrzonego datą: [...] lutego 2019 r. wynika, iż dopiero w dniu [...] lutego 2019 r., a zatem już po upływie terminu do wniesienia odwołania cudzoziemiec po raz pierwszy nawiązał kontakt ze Stowarzyszeniem [...]. Ponadto pismem z [...] czerwca 2019 r. Naczelnik Wydziału-Kierownik Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. poinformował organ odwoławczy, iż w dniu [...] lutego 2019 r. o godz. 15:30 do administracji ośrodka od N. M., przebywającego w areszcie mieszczącym się na terenie ww. ośrodka wpłynęła prośba o wysłanie korespondencji wraz z załączoną kopertą, zaadresowaną do Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. Dodatkowo pismem z [...] lipca 2019 r. Naczelnik Wydziału-Kierownik Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. poinformował organ odwoławczy, iż na terenie aresztu mieszczącego się w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w P. korespondencja odbierana jest od cudzoziemców bezpośrednio przez pracowników sekcji edukacyjno-wychowawczej, co najmniej dwa razy dziennie, w godzinach 9:00-21:00. Wypracowaną i stosowaną zasadą jest, iż korespondencja odbierana jest w godzinach porannych oraz popołudniowych. Na terenie aresztu najczęściej jest to realizowane w czasie organizowanych zajęć lub pobytu cudzoziemców w sali komputerowej pod nadzorem pracownika sekcji edukacyjno-wychowawczej, a w sytuacjach pilnych korespondencja odbierana jest na prośbę cudzoziemca przez pracowników ww. sekcji - w godzinach jej urzędowania. Koperty z korespondencją urzędową, zaopatruje się w datę i godzinę odbioru, adres strzeżonego ośrodka, w którym cudzoziemiec przebywa, a następnie wysyła bezzwłocznie za pośrednictwem operatora pocztowego. Proceduralnie przyjęcie korespondencji od cudzoziemca (zazwyczaj jest do zaklejona koperta z naniesionym adresatem oraz nadawcą) oznaczana jest pieczęcią wpływu do administracji SOC. Czynność ta jest realizowana przez osobę, która korespondencję od cudzoziemca odbiera. Mając natomiast na uwadze zachowanie terminów odwoławczych, opis pieczęci (w tym data i godzina wpływu korespondencji do administracji) wykonywany jest tego samego dnia co fizyczny odbiór korespondencji od cudzoziemca. Nie jest możliwe, by N. M. przekazał korespondencję do wysłania w dniu [...] lutego 2019 r. a data fizycznego jej wpływu do administracji SOC byłaby inna niż data jej przyjęcia. Mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, organ odwoławczy uznał, że cudzoziemiec dopiero w dniu [...] lutego 2019 r. złożył w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców odwołanie od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. wraz z kopertą zaadresowaną do Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. i skierował prośbę o przesłanie tej korespondencji. Powyższa korespondencja wpłynęła do administracji Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. o godz. 15:30 w dniu [...] lutego 2019 r., a w dniu [...] lutego 2019 r. została przesłana przez administrację Strzeżonego Ośrodka do Komendanta Placówki Straży Granicznej w W., za pośrednictwem operatora pocztowego. Odnosząc się do wniosków dowodowych zgłoszonych we wniosku z [...] czerwca 2019 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, organ odwoławczy wskazał, że przeprowadził dowód z dołączonych do wniosku dokumentów. Organ odwoławczy nie kwestionuje treści oświadczenia A. C. z dnia [...] czerwca 2019 r. w zakresie informacji jakie zostały jej przekazane przez cudzoziemca co do złożenia przez niego odwołania. Jednakże w ocenie organu, A. C. posiada jedynie pośrednią wiedzę (pochodzącą od strony) dotyczącą okoliczności złożenia przez cudzoziemca odwołania. W ocenie organu odwoławczego, przekazana A. C. przez stronę informacja o złożeniu odwołania za pośrednictwem administracji ośrodka w dniu [...] lutego 2019 r. nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. W ocenie organu wniosek dowodowy o przesłuchanie cudzoziemca na okoliczność złożenia przez niego odwołania w dniu [...] lutego 2019 r. nie jest konieczny, gdyż okoliczność dotycząca daty przekazania przez cudzoziemca odwołania od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. wraz z kopertą zaadresowaną do Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. i daty skierowania przez niego prośby o przesłanie tej korespondencji przez administrację Strzeżonego Ośrodka została ustalona w oparciu o opis pieczęci umieszczonej na przekazanej przez cudzoziemca kopercie, jak również w oparciu o pisma Naczelnika Wydziału-Kierownika w/w ośrodka z [...] czerwca 2019 r. i z [...] lipca 2019 r.
W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy ustalił, że w dniu [...] lutego 2019 r. cudzoziemiec złożył w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w P. sporządzone w języku r. odwołanie od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. wraz z kopertą zaadresowaną do ww. Komendanta. Powyższa koperta, zawierająca wyłącznie odwołanie sporządzone przez stronę w języku r. i opatrzone datą: [...].02.2019 r. została wysłana przez administrację Strzeżonego Ośrodka za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu [...] lutego 2019 r. /nr nadawczy R; ([...])/. Następnie w dniu [...] lutego 2019 r. o godz. 14.00 do administracji Strzeżonego Ośrodka wpłynęła skierowana przez stronę do Komendanta Placówki Straży Granicznej W. kolejna przesyłka, zawierająca kserokopię ww. odwołania złożonego uprzednio przez stronę w oryginale w dniu [...] lutego 2019 r., opatrzonego datą: [...].02.2019 r., wydruki zdjęć dokumentów sporządzonych w obcych językach oraz kopię opinii psychologicznej z dnia [...] lutego 2019 r. Organ podkreślił, że przesyłka ta zawierała jedynie kopię ww. odwołania sporządzonego przez stronę w języku r. i złożonego w dniu [...] lutego 2019 r., nie zawierała natomiast kopii pisma opatrzonego datą: [...] lutego 2019 r., zatytułowanego: "odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu", które jak podnosi pełnomocnik strony cudzoziemiec rzekomo złożył w Strzeżonym Ośrodku w dniu [...] lutego 2019 r. Kolejna (trzecia) korespondencja skierowana przez stronę do Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. wpłynęła do administracji Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. w dniu [...] kwietnia 2019 r. o godz. 12.00 i zawierała dodatkowe dokumenty w sprawie. Również ta korespondencja nie zawierała oryginału lub kopii pisma opatrzonego datą: [...] lutego 2019 r., zatytułowanego: "odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu". Z ustaleń organu odwoławczego wynika, iż cudzoziemiec poza wskazaną powyżej korespondencją nie złożył w administracji Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. innej korespondencji skierowanej do Komendanta Placówki Straży Granicznej w W., w szczególności nie złożył pisma opatrzone datą: [...] lutego 2019 r., zatytułowanego: "odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu", którego kopię pełnomocnik strony dołączył do rozpatrywanego obecnie wniosku z [...] czerwca 2019 r.
Organ odwoławczy przytoczył treść pisma Naczelnika Wydziału-Kierownik Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. z [...] lipca 2019 r. z którego wynika, że z chwilą przyjęcia osoby do Strzeżonego Ośrodka lub Aresztu dla Cudzoziemców, jest ona informowana o obowiązujących zasadach pobytu, przysługujących prawach i nałożonych obwiązkach oraz aktualnym porządku dnia funkcjonującym w ośrodku. Informacje te przekazywane są cudzoziemcowi w formie pisemnej, w języku zrozumiałym dla cudzoziemca (wybranym przez cudzoziemca). Fakt otrzymania wyżej wymienionych dokumentów osoba potwierdza złożeniem własnoręcznego podpisu na drugich egzemplarzach wskazanych wyżej tłumaczeń, które pozostają w prowadzonych aktach spraw. W przekazanych cudzoziemcowi dokumentach szczegółowo opisane są zasady m.in. prowadzenia korespondencji, w tym przekazywania administracji ośrodka korespondencji wychodzącej, prywatnej i urzędowej. Zgodnie z treścią przytoczonych wyżej zasad, korespondencja (urzędowa, prywatna oraz wewnętrzna kierowana do administracji ośrodka) odbierana jest od osób umieszczonych za pomocą skrzynek do korespondencji. Na terenie aresztu ww. korespondencja odbierana jest od cudzoziemców bezpośrednio przez pracowników sekcji edukacyjno-wychowawczej. Opróżnianie skrzynek oraz pobieranie korespondencji od osób umieszczonych realizowane jest co najmniej dwa razy dziennie w godz. 9:00-21:00. Na terenie aresztu najczęściej jest to realizowane w czasie organizowanych zajęć lub pobytu cudzoziemców w sali komputerowej pod nadzorem pracownika sekcji edukacyjno-wychowawczej. W sytuacjach pilnych korespondencja odbierana jest na prośbę cudzoziemca przez pracowników w/w sekcji - w godzinach urzędowania sekcji. Zgodnie z przytoczonymi wyżej zasadami, korespondencja odbierana jest od cudzoziemca w czasie godzin urzędowania pracowników sekcji edukacyjno-wychowawczej. W ówczesnym czasie byt to przedział czasowy 9:00-21:00.
N. M. w dniu [...] stycznia 2019 r. został zapoznany przez funkcjonariuszy Ośrodka z zobowiązującym porządkiem dnia, pouczeniem o przysługujących prawach i nałożonych obowiązkach oraz zasadach pobytu osób umieszczonych w areszcie, a fakt ich otrzymania w formie pisemnej (w języku r.) - potwierdził własnoręcznym podpisem.
Odnosząc się do pytania organu odwoławczego, czy w dniu [...] lutego 2019 r. cudzoziemiec korzystał ze stanowiska komputerowego z dostępem do sieci internet Naczelnik Wydziału-Kierownik ww. ośrodka poinformował, że: - oprócz standardowego czasu zaplanowanego na korzystanie przez cudzoziemca z dostępu do internetu w godzinach przedpołudniowych, ponadplanowo udostępniono mu stanowisko, w związku z telefoniczną prośbą pracownika Stowarzyszenia [...] skierowaną do kierownika Ośrodka. Cudzoziemiec korzystał dodatkowo ze stanowiska komputerowego w godz. 14:10-15:00; cudzoziemiec w ww. czasie poprosił o pomoc w wysłaniu dokumentów pocztą elektroniczną, a w powyższych czynnościach asystował mu pracownik Sekcji Edukacyjno-Wychowawczej SOC w P. - sierż. SG A. S. (fakt ten został odnotowany w dokumentacji służbowej sekcji). Obecnie nie jest możliwe odtworzenie wszystkich czynności wykonywanych przez cudzoziemca w tym dniu. Sierż. SG pani A. S. nie jest w stanie sprecyzować czy tego dnia cudzoziemiec drukował jakieś dokumenty. Są to czynności wykonywane tak często, że ich precyzyjne usytuowanie w konkretnym przedziale czasowym nie jest możliwe. Faktem jest, że urządzenie do skanowania, kopiowania i drukowania dokumentów znajduje się bezpośrednio przy stanowisku komputerowym i bez żadnych ograniczeń mogą z niego korzystać osoby pracujące na tym stanowisku.
W odpowiedzi na zawarte w piśmie z [...] lipca 2019 r. pytanie organu odwoławczego - czy N. M. w dniu [...] lutego 2019 r. lub w okresie następującym bezpośrednio po tym dniu przekazywał pracownikom Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. jakiekolwiek dokumenty, celem przesłania ich do Placówki Straży Granicznej w W. lub Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (poza kopertą przekazaną administracji Ośrodka w dniu [...] lutego 2019 r. o godz. 14.00, zaadresowaną do Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. oraz kopertą przekazaną administracji Ośrodka w dniu [...] kwietnia 2019 r. o godz. 12.00 zaadresowaną do Komendanta Placówki Straży Granicznej w W.) - Naczelnik Wydziału-Kierownik Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P., w ww. piśmie wskazał, iż administracja ośrodka jest w posiadaniu potwierdzenia nadania poleconej przesyłki pocztowej o nr ([...], z dnia [...] lutego 2019 r., nadawcą przesyłki był N. M., przesyłka została wysłana przez pracownika Ośrodka w Urzędzie Pocztowym Nr 2 w P., adresatem korespondencji był Komendant PSG w W., ul. [...],[...] W.; poza ww. przesyłką, w okresie od [...] lutego do [...] kwietnia 2019 r. cudzoziemiec nie wysłał korespondencji adresowanej do Placówki Straży Granicznej w W. lub do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. W ocenie organu odwoławczego, z materiału dowodowego wynika, że przesyłka pocztowa o której mowa powyżej, nr ([...] zawierała wyłącznie odwołanie strony, opatrzone datą: [...].02.2019 r., sporządzone w języku r., które cudzoziemiec złożył w administracji Strzeżonego Ośrodka w dniu [...] lutego 2019 r. Dokonane ustalenia wskazują, iż również tej przesyłki pocztowej dotyczyła informacja, którą - jak wynika z treści oświadczenia A. C. z [...] czerwca 2019 r. - pani A. C. przekazał funkcjonariusz Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. w czasie rozmowy telefonicznej (por. ostatnie zdanie w/w oświadczenia, k. 135 akt sprawy nr [...]).
W oparciu o dokonane w sprawie ustalenia, organ odwoławczy uznał, że cudzoziemcowi w dniu [...] lutego 2019 r., na telefoniczną prośbę pracownika Stowarzyszenia [...] udostępniono stanowisko komputerowe z dostępem do internetu i udzielono pomocy w wysłaniu dokumentów pocztą elektroniczną. Cudzoziemiec nie przekazał natomiast w tym dniu, jak również w późniejszym okresie administracji Strzeżonego Ośrodka pisma opatrzonego datą [...] lutego 2019 r., zatytułowanego: "odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu", którego kopia została dołączona do wniosku z [...] czerwca 2019 r. Odnosząc się do treści pisemnego oświadczenia A. C. z [...] czerwca 2019 r., organ odwoławczy wyjaśnił, że nie kwestionuje jego treści w zakresie dotyczącym działań podjętych przez Stowarzyszenie [...], zmierzających do złożenia przez stronę przesłanego jej drogą mailową pisma, opatrzonego datą: [...].02.2019 r., zatytułowanego: "odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu", skierowanego do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców za pośrednictwem Komendanta Placówki Straży Granicznej w W., którego kopia została dołączona do wniosku z [...] czerwca 2019 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Organ odwoławczy nie kwestionuje, iż ww. pismo zostało do strony przesłane drogą mailową, wydrukowane przez stronę, czy podpisane. Zdaniem organu niecelowe i konieczne należy uznać przeprowadzenie dowodu z przesłuchania samej strony, gdyż okoliczność dotycząca tego, czy cudzoziemiec przekazał administracji Strzeżonego Ośrodka pismo opatrzone datą [...].02.2019 r., zatytułowane "odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu" została ustalona w oparciu o inne dowody, w tym o wyjaśnienia Naczelnika Wydziału-Kierownika ww. ośrodka zawarte w piśmie z [...] lipca 2019 r. oraz całość akt sprawy. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż pismo to nie wpłynęło do administracji Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. a w konsekwencji nie wpłynęło również do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Dalej organ odwoławczy zauważył, że postępowanie dotyczące przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest postępowaniem prowadzonym na wniosek strony, które cechuje odformalizowanie. Strona składając wniosek o przywrócenie terminu ma obowiązek uprawdopodobnienia w nim, a nie udowodnienia braku winy w uchybieniu terminowi - w tym przypadku - do wniesienia odwołania. Ciężar uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie, a organ rozpatrujący wniosek o przywrócenie terminu nie jest zobligowany do prowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do wyjaśnienia kwestii braku winy strony w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Odnosząc się do kwestii zachowania terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, który to termin został określony przez art. 58 § 2 K.p.a. organ odwoławczy uznał, że uwzględniając wskazany przez pełnomocnika strony moment ustania przyczyny uchybienia terminu (dzień [...] czerwca 2019 r., w którym zostało doręczone stronie postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] czerwca 2019 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania) oraz fakt, iż wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został złożony w [...] czerwca 2019 r. uzasadnione jest stwierdzenie, iż został on złożony z zachowaniem terminu określonego w art. 58 § 2K.p.a. W ocenie organu odwoławczego strona nie uprawdopodobniła jednak braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. W sprawie nie uprawdopodobniono, iż mamy do czynienia z przeszkodą na drodze złożenia odwołania, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Decyzja Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. zawiera prawidłowe pouczenie o terminie i trybie w jakim można złożyć od niej odwołanie, które to pouczenie zostało przetłumaczone stronie przez obecnego w czasie doręczenia decyzji tłumacza języka r. Ponadto jak wynika z akt sprawy w dniu [...] stycznia 2019 r. strona zgodnie z dyspozycją art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy o cudzoziemcach została pouczona przez organ I instancji w języku dla niej zrozumiałym (języku r.) o zasadach i trybie postępowania oraz o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach (k. 26-29). Pouczenie to zawiera m.in. informację o możliwości złożenia odwołania od decyzji wydanej w sprawie zobowiązania do powrotu, terminie i trybie w jakim odwołanie można złożyć (por. pkt 16 pouczenia). Zgodnie z art. 128 K.p.a. odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, jeżeli z odwołania wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. Przepisy szczególne mogą ustalać inne wymogi co do treści odwołania, jednak w przypadku sprawy zobowiązania cudzoziemca do powrotu dla skutecznego wniesienia odwołania, konieczne jest jedynie zachowanie ogólnej formy podania oraz wskazanie z której decyzji odwołujący się nie jest zadowolony. Z uwagi na odformalizowanie odwołania strona takiego postępowania ma możliwość skutecznego zainicjowania postępowania odwoławczego bez konieczności korzystania z pomocy prawnej, jak zresztą miało to miejsce w tej sprawie. Cudzoziemiec sporządził samodzielnie odwołanie, w zrozumiałym przez siebie języku r. i przekazał je w dniu [...] lutego 2019 r. administracji Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. Z materiału dowodowego oraz treści wniosku z [...] czerwca 2019 r. nie wynika, aby istniały obiektywne przeszkody uniemożliwiające złożenie przez cudzoziemca odwołania w tej formie wcześniej, po doręczeniu mu w dniu [...] stycznia 2019 r. skarżonej decyzji, z zachowaniem terminu przewidzianego do dokonania powyższej czynności. We wniosku z [...] czerwca 2019 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania pełnomocnik strony kwestionuje sam fakt uchybienia przez stronę terminowi do wniesienia odwołania oraz podnosi, iż strona złożyła odwołanie w terminie, natomiast zostało ono ostemplowane "na późniejszy dzień", tym samym ewentualne uchybienie terminu na złożenie odwołania nastąpiło bez jej winy. Odnosząc się do powyższego stwierdzenia organ odwoławczy wskazał, iż z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, iż strona przekazała odwołanie administracji Strzeżonego Ośrodka w dniu [...] lutego 2019 r., a zatem po upływie terminu przewidzianego do dokonania powyższej czynności. Z dołączonej do wniosku z [...] czerwca 2019 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania kopii pisma strony opatrzonego datą [...] lutego 2019 r., zatytułowanego: "odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu" wynika, iż cudzoziemiec świadomie zwlekał ze złożeniem odwołania, gdyż miał nadzieję na uzyskanie "zdalnej pomocy prawnej od prawnika w P.", a następnie z uwagi na nieuzyskanie możliwości takiej pomocy zdecydował się na samodzielne sporządzenie odwołania w języku r.
W ocenie organu odwoławczego powyższe okoliczności uzasadniają stwierdzenie, iż strona, reprezentowana w niniejszym postępowaniu przez pełnomocnika nie uprawdopodobniła, aby uchybienie przez nią terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy, przy dochowaniu należytej staranności. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] sierpnia 2019 r. wniósł N. M.. Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a konkretnie: art. 58 § 1 k.p.a. poprzez błędną odmowę przywrócenia terminu w sytuacji, gdy ze względu na treść obowiązujących norm, pobyt w ośrodku strzeżonym, niezapewnienie stronie nieodpłatnej pomocy prawnej, a także brak znajomości języka polskiego, skarżący nie mógł dochować terminu na złożenie środka odwoławczego bez własnej winy, art. 78 § 1 i 2 k.p.a. poprzez odmowę przeprowadzenia zawnioskowanych dowodów mających na celu ustalenie terminu oraz treści pism złożonych przez skarżącego w administracji ośrodka strzeżonego, co uniemożliwiło stronie skuteczne zakwestionowanie ustaleń poczynionych przez organ dotyczących istotnych okoliczności sprawy, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zebranie niewyczerpującego materiału dowodowego niepozwalającego na rzetelne ustalenie tego czy wnioskodawca wniósł wniosek o przywrócenie terminu datowany na dzień [...] lutego 2019 r. w trakcie pobytu w ośrodku strzeżonym, art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie faktu niewłaściwego prowadzenia akt postępowania przez organ, co mogło skutkować zagubieniem wniosku z dnia [...] lutego 2019 r. o przywrócenie terminu, art. 6 i art. 8 § 1 k.p.a. poprzez przerzucanie negatywnych konsekwencji zaniedbań organów administracji na stronę postępowania.
Skarżący na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wniósł o zwrócenie się przez sąd w trybie pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z następującymi pytaniami prawnymi: 1. Czy art. 13 ust. 4 i 1 Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (dalej: "dyrektywa 2008/115/WE") w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (dalej: "KPP") wymaga, aby obywatel państwa trzeciego na wniosek miał prawo do uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej lub reprezentacji prawnej w celu sporządzenia odwołania od decyzji organu I instancji dotyczącej powrotu? 2. W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej, czy w przypadku braku znajomości języka polskiego oraz polskich przepisów, niezapewnieniu niezbędnej pomocy i reprezentacji prawnej, a także wymaganiom aby odwołanie zostało sporządzone w języku polskim można mówić, aby obywatel państwa trzeciego miał zapewniony skuteczny środek odwoławczy od decyzji dotyczącej powrotu w rozumieniu art. 13 ust. 1 dyrektywy 2008/115/WE? W konsekwencji podniesionych zarzutów, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. ` Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając wniesioną skargę stwierdził, że należało ją oddalić, albowiem zaskarżone postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] sierpnia 2019 r. jest zgodne z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jego wydania. Wyjaśnił, że warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie, że jego uchybienie nastąpiło bez winy zainteresowanego. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Jedną z przesłanek, od zaistnienia której uzależnione jest pozytywne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest uprawdopodobnienie, że uchybienie to nastąpiło bez winy zainteresowanego. Uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Nie oznacza zatem udowodnienia braku winy, ale wskazanie z dużym stopniem prawdopodobieństwa, że dana czynność w określonym przez przepisy prawa czasie nie mogła zostać dokonana z przyczyn nieleżących po stronie zainteresowanego Sąd wojewódzki powołując się na komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego prof. B. Adamiak wyjaśnił, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy można mówi tylko w sytuacji, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przy ocenie braku winy organ administracji publicznej powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Brak winy strony zachodzi tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Sąd I instancji, powołując się na orzecznictwo sądowe podkreślił, że przywrócenie terminu pełni funkcję instytucji wyjątkowej, której zastosowanie jest wyłączone nawet w sytuacji najmniejszego niedbalstwa po stronie skarżącego. Wskazał, że w sprawie bezsporne jest, że decyzja Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. nr [...] orzekająca o zobowiązaniu do powrotu do R. oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 5 lat od dnia wydania decyzji została doręczona skarżącemu w dniu [...] stycznia 2019 r. w lokalu organu I instancji w trybie art. 42 § 2 k.p.a. Decyzja zawiera prawidłowe pouczenie o terminie i trybie wniesienia odwołania. Zgodnie z art. 327 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, organ prowadzący postępowanie w sprawie wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu zapewnia cudzoziemcowi, który nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim, możliwość korzystania z pomocy tłumacza. Organ, który wydał decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, dokonuje w języku zrozumiałym dla cudzoziemca ustnego lub pisemnego tłumaczenia podstawy prawnej decyzji, rozstrzygnięcia oraz pouczenia, czy i w jakim trybie służy odwołanie od decyzji. Skarżący nie kwestionował, że pouczenie zostało przetłumaczone mu przez obecnego w czasie doręczenia decyzji tłumacza przysięgłego języka r.
Zgodnie z art. 129 § i 2 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Skoro decyzja Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. została doręczona skarżącemu [...] stycznia 2019 r., to czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upłynął skarżącemu w dniu [...] lutego 2019 r. Z akt sprawy wynika, że skarżący od dnia [...] stycznia 2019 r. przebywał w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w P. Zgodnie z art. 9a ustawy o cudzoziemcach termin na złożenie pisma w sprawach uregulowanych w ustawie przez cudzoziemca umieszczonego w strzeżonym ośrodku lub w areszcie dla cudzoziemców uważa się za zachowany, jeżeli pismo zostało złożone w administracji tego ośrodka lub aresztu przed upływem terminu. Materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie wskazuje, że skarżący sporządził własnoręcznie, w języku r. odwołanie od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. Odwołanie to opatrzył datą [...] lutego 2019 r. Jednakże korespondencja zawierająca odwołanie została złożona do administracji Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. w dniu [...] lutego 2019 r. o godzinie 15:30, co potwierdza adnotacja dokonana na kopercie, w której odwołanie zostało przekazane administracji. Wbrew stanowisku skarżącego, w sprawie brak jest jakiegokolwiek materiału dowodowego potwierdzającego, że korespondencja zawierająca odwołanie została przekazana administracji ośrodka w dniu [...] lutego 2019 r. W ocenie sądu, skoro skarżący sam sporządził odwołanie, to wbrew zarzutowi skargi mógł je sporządzić. Jednocześnie nie powołał żadnych okoliczności, które uzasadniałyby przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Fakt uchybienia terminu do wniesienia odwołania został udokumentowany w toku postępowania w sposób nie budzący wątpliwości. Z kolei twierdzenie skarżącego, że odwołanie złożył w administracji ośrodka w dniu [...] lutego 2019 r. nie znajduje żadnego potwierdzenia. Żeby skutecznie podważyć działania administracji ośrodka, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, skarżący musiałby legitymować się dowodem podważającym wiarygodność materiału dowodowego, na którym oparł się organ, a takiego dowodu nie powołał. Pracownicy ośrodka, jak wskazuje materiał dowody znają obowiązujące procedury i działają zgodnie z nimi. Skoro skarżący chce podważyć prawidłowość działania pracowników ośrodka przy przyjmowaniu korespondencji musi mieć na to niepodważalny dowód. Skarżący może się skutecznie powoływać tylko na pisma, które wpłynęły do akt sprawy za pośrednictwem organów. Nie może być skutecznym dowodem w sprawie pismo z [...] lutego 2019 r., zatytułowane "odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu", skoro nigdy ono nie wpłynęło do organu, w dacie w jakiej mogło wywierać skutki. Samo korespondowanie skarżącego ze swoim pełnomocnikiem nie wywołuje jeszcze skutków prawnych. Działania te muszą przybrać właściwą formę. Pisma muszą wpłynąć do akt sprawy. Skoro pisma nie wpłynęły do akt sprawy, to niecelowe jest ustalanie terminu oraz treści pism złożonych przez skarżącego w administracji ośrodka, skoro nie ma dowodu, że administracja ośrodka mogła działać nieprawidłowo. Stanowisko skarżącego opiera się na twierdzeniu, że złożył on odwołanie w administracji ośrodka w terminie, tj. [...] lutego 2019 r. Jednakże wpływ korespondencji zawierającej odwołanie został nieprawidłowo odnotowany przez administrację ośrodka dopiero w dniu [...] lutego 2019 r. W ocenie sądu, takie stanowisko skarżącego nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym i nie może być uznane za uprawdopodabniające brak winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. Zaskarżone postanowienie w ocenie Sądu zostało wydane w sposób prawidłowy oraz właściwie uzasadnione. Organ odwoławczy szczegółowo wskazał i wyjaśnił przesłanki faktyczne i prawne jakimi się kierował. Organ w toku postępowania nie naruszył przepisów postępowania wskazanych w skardze. W świetle powyższego sąd wojewódzki uznał, że organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania co skutkowało odmową przywrócenia terminu na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. Zaskarżone postanowienie jest więc zgodne z prawem i brak podstaw do jego uchylenia. Sąd nie znalazł również podstaw do zwrócenia się na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w trybie pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prawnymi wskazanymi w skardze.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył N. M., zaskarżając go w całości i na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a konkretnie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 58 §1 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w całości, pomimo że organ drugiej instancji wadliwie odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania, w sytuacji gdy skarżący nie dochował terminu do złożenia odwołania bez własnej winy, co powinno skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia organu drugiej instancji.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] sierpnia 2019 r. oraz o zasądzenie od organu drugiej instancji na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej skarżący kasacyjnie wniósł o zwrócenie się przez sąd w trybie pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z następującymi pytaniami prawnymi:
1. Czy art. 13 ust. 1 i 4 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (dalej: "dyrektywa 2008/115/WE") w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (dalej: "KPP") wymaga, aby obywatel państwa trzeciego na wniosek miał prawo do uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej lub reprezentacji prawnej w celu sporządzenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji dotyczącej powrotu w przypadku, gdy organ rozpatrujący odwołanie nie posiada przymiotów sądu, natomiast złożenie odwołania do tego organu jest warunkiem niezbędnym umożliwiającym ewentualną sądową kontrolę decyzji nakazującej powrót?
2. W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej, czy w przypadku niezapewnienia w prawie krajowym prawa do uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej lub reprezentacji w celu sporządzenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji dotyczącej powrotu, obowiązek zapewnienia skutecznego środka odwoławczego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 dyrektywy 2008/115/WE oraz art. 47 KPP, wymaga umożliwienia obywatelowi państwa trzeciego złożenie odwołania w terminie późniejszym niż wynika z przepisów prawa krajowego?
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że WSA w Warszawie pomija fakt, że odwołanie sporządzone przez skarżącego w dniu [...] lutego 2019 r. nie czyniło zadość wymogom formalnym tego środka odwoławczego. Przede wszystkim, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 4 ustawy o języku polskim oraz art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach, nie zostało sporządzone w języku polskim, który jest językiem urzędowym. Skarżący- winien tym samym zostać wezwany- w trybie art. 64 §2 k.p.a. do uzupełnienia braków formalnych odwołania poprzez doręczenie jego przysięgłego tłumaczenia pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpoznania. Co więcej, wbrew art. 63 § 2 k.p.a. skarżący nie podał swojego adresu zamieszkania. Nie wskazał także numeru ani dnia wydanej decyzji, co mogło utrudnić o ile nie uniemożliwić jej identyfikację, a tym samym podważa tezę o możliwości samodzielnego sporządzenia przez skarżącego poprawnego środka odwoławczego. Ponadto przygotowane samodzielnie i złożone przez skarżącego odwołanie wykazuje na jego nieporadność i brak możliwości samodzielnego sporządzenia skutecznego pod względem formalnym odwołania. Brak dostępu do pomocy i reprezentacji prawnej, wbrew obowiązkowi wynikającemu z dyrektywy, nieznajomość polskich przepisów prawa oraz języka polskiego faktycznie uniemożliwiła skarżącemu kasacyjnie złożenie środka odwoławczego w zakreślonym ustawowo terminie. Skarżący kasacyjnie podkreślił, że w okresie od wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu do upływu terminu do złożenia odwołania od tej decyzji był zatrzymany lub przebywał w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców, co faktycznie uniemożliwiało mu skuteczne poszukiwanie pomocy prawnej. Skarżący kasacyjnie nie mógł udać się do punktów nieodpłatnej pomocy prawnej, nie mógł też osobiście zwrócić się o pomoc organizacji pozarządowych, ponieważ był pozbawiony wolności. W związku z tym uchybienie terminowi do złożenia odwołania przez skarżącego kasacyjnie było niezawinione. Skarżący kasacyjnie przedstawił także argumentację uzasadniającą wniosek o zwrócenie się przez sąd w trybie pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ze wskazanymi przez niego pytaniami prawnymi. Pismem z [...] sierpnia 2020 r., stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) – dalej jako: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 ustawy, tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna jest zasadna. Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. i nie dostrzegł, że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców nie dokonał wyczerpujących ustaleń w zakresie tego, czy w sprawie została spełniona przesłanka w postaci uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi, co stanowi naruszenie art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Przypomnieć jeszcze raz należy, że przesłanki przywrócenia terminu zawiera art. 58 § 1 i 2 k.p.a. zgodnie z którym w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobniono, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.
Aby więc można było mówić o przywróceniu terminu muszą być spełnione łącznie 4 przesłanki, wskazane w zacytowanym wyżej przepisie: wniesienie prośby o przywrócenie terminu, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, prośba ta musi być wniesiona w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu i dopełnienie czynności dla której określony był termin jednocześnie z wniesieniem prośby - w niniejszej sprawie tj. wniesienie odwołania. Przywrócenie terminu nie zależy od uznania organów administracji bowiem w razie spełnienia wszystkich przesłanek wymienionych w przepisie organ zobligowany jest do przywrócenia terminu. Kluczowa w tej sprawie jest kwestia jednej tylko przesłanki -uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Analiza orzecznictwa sądowego i doktryny prawa wskazuje, że przesłanka ta traktowana jest bardzo rygorystycznie. Z utrwalonego orzecznictwa NSA wynika, że o braku winy zainteresowanego podmiotu w zachowaniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy zainteresowany podmiot działał z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej (por. wyrok NSA OZ w Lublinie z 8 lipca 1998 r., I SA/Lu 727/97 - LexPolonica nr 341817; wyrok NSA OZ w Szczecinie z 2 lutego 2000 r., SA/Sz 2125/98 - LexPolonica nr 350238). W wyroku z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1718/96 natomiast Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że o braku winy strony w niedopełnieniu w ustawowym terminie określonej czynności procesowej można mówić tylko w przypadku uprawdopodobnienia przez nią, że dopełnienie czynności było niemożliwe z powodu przeszkody nagłej i nie do przezwyciężenia, tj. takiej której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego lub jego pełnomocnika zalicza się np. przerwę w komunikacji, powódź, pożar, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inna osobą nawet zwolnienie lekarskie od pracy nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Podsumowując, brak winy – to sytuacja nagła, niezależna od wiedzy i woli zainteresowanego, bliska pojęciu siły wyższej (wyrok NSA z 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2401/17, LEX nr 2480695). Przypomnieć należy, że w niniejszej sprawie niesporne jest, że decyzja Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. nr [...] orzekająca o zobowiązaniu do powrotu do R. oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 5 lat od dnia wydania decyzji została doręczona skarżącemu kasacyjnie w dniu [...] stycznia 2019 r. w lokalu organu i w obecności tłumacza przysięgłego języka r. E. G. Decyzja ta zawiera prawidłowe pouczenie o terminie i trybie wniesienia odwołania (k. 37 akt administracyjnych). N. M. nie kwestionuje, że pouczenie zostało przetłumaczone mu przez tłumacza. Należy zatem przypuszczać, że skarżący kasacyjnie uzyskał wiedzę, że odwołanie od doręczonej mu decyzji wnosi się do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców za pośrednictwem Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. w terminie 14 dni od jej doręczenia. Decyzja Komendanta Placówki Straży Granicznej w W. z [...] stycznia 2019 r. została doręczona skarżącemu kasacyjnie w tym samym dniu, dlatego czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upłynął [...] lutego 2019 r.
Okoliczności niniejszej sprawy są jednak specyficzne. Cudzoziemiec był od [...] stycznia 2019 r. pozbawiony wolności (do [...] czerwca 2019 r. przebywał w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w P.), nie włada językiem polskim. Z opinii psychologicznej sporządzonej [...] czerwca 2019 r. dla Sądu Okręgowego w P. do spraw o sygn. akt [...] i [...] wynika, że N. M. cierpi na zespół stresu pourazowego [...], depresje i fobię – ataki panicznego lęku. W warunkach detencji symptomatyka tych zaburzeń się zaostrzyła i "pacjent cierpi do granic wytrzymałości, jest w kryzysie suicydalnym" (k. 95 opinii znajdującej się w aktach sprawy).
Ta dramatyczna wręcz sytuacja skarżącego kasacyjnie powoduje, że przy ocenie czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, należycie i wnikliwie wyjaśnić wszystkie fakty i ocenić winę strony według obiektywnych mierników jej staranności. Przy ocenie prośby o przywrócenie terminu organ administracji obowiązany jest uwzględniać wynikającą z artykułu 7 k.p.a. zasadę uwzględnienia słusznego interesu obywatela i dochodzenia prawdy obiektywnej (dokładnego wyjaśnienia sprawy) sprowadzających się do weryfikacji wiarygodności okoliczności na które powołał się zainteresowany podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności t.j. złożenia odwołania od decyzji. W przedmiotowej sprawie zaskarżone do sądu wojewódzkiego postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców jest przedwczesne.
Niewątpliwie N. M. będąc pozbawionym wolności nie miał możliwości samodzielnego wysłania odwołania. Twierdzi on jednak, że w dniu [...] lutego 2019 r., a więc w terminie sporządził je i przekazał pracownikom Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. do wysłania. Nie może więc ponosić negatywnych konsekwencji późniejszej rejestracji tego pisma w systemie.
Zarówno sąd I instancji jak i organ odwoławczy uznał, że stwierdzenie, iż odwołanie zostało złożone [...] lutego jest gołosłowne, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przeczy takiemu stanowisku. Rzeczywiście odwołanie znajdujące się w aktach sprawy (k. 10) sporządzone własnoręcznie przez cudzoziemca opatrzone jest datą [...] luty 2019 r. Jednak koperta, w której zostało ono złożone do administracji Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w P. zawiera pieczątkę z napisem " WPŁYNĘŁO dnia [...] 02 2019 r. o godz. 15:30 " (k.9 akt administracyjnych). Należy pamiętać, że cudzoziemiec przekazując pismo pracownikom ośrodka, nie otrzymuje żadnego pokwitowania przyjęcia, a więc nie ma dowodu nadania bo nie może go mieć. Jak zatem ma uprawdopodobnić okoliczność, że dochował terminowi do złożenia odwołania?
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 czerwca 2020 r. (sygn.. akt II OSK 484/20) – przepis art. 58 § 1 k.p.a. nie zwalnia organu administracji publicznej z konieczności podjęcia wszelkich działań, których efektem będzie potwierdzenie przez osobę wnioskującą wiarygodności okoliczności, na które powołała się podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności.
Dlatego w okolicznościach tej sprawy organ winien przesłuchać świadków (osoby przyjmujące korespondencję w ośrodku w dniach [...] i [...] lutego 2019 r.) celem ustalenia daty nadania odwołania i co ważne przesłuchać przede wszystkim samą stronę gdyż jak stanowi art. 86 k.p.a. jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. W sprawie tej organ odwoławczy zaniechał przeprowadzenia tych dowodów, co doprowadziło do przedwczesnego wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
W tym stanie rzeczy stwierdzając, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, zaś istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w następstwie tego do uchylenia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. postanowienia Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] sierpnia 2019 r., znak: [...].
O kosztach w punkcie 2. wyroku orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). Sąd drugiej instancji za niezasadny uznał wniosek zwrócenia się z pytaniem prawnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, albowiem nie zachodzą przesłanki do sformułowania takiego pytania do tego organu. Przedmiotem postepowania jest okoliczność faktyczna – uchybienie terminu do wniesienia odwołania, nie zagadnienie prawne wymagające wykładni prawa wspólnotowego.
UZASADNIENIE
Pismem z 22 marca 2021 r., Europejska Rada ds. Uchodźców i Wygnańców z siedzibą w Brukseli, Belgia wniosła o dopuszczenie do udziału w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
W uzasadnieniu wniosku wskazano m.in., że niniejsza sprawa znajduje się wśród priorytetów ww. organizacji non-profit, ponieważ dotyczy dostępu dla osoby przesiedlonej, przebywającej w detencji w Polsce, do pomocy prawnej i skutecznych środków odwoławczych i mieści się zakresie celów jej działania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, "p.p.s.a."), udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności.
W świetle art. 33 § 2 p.p.s.a. każdy cel działania określony w statucie stowarzyszenia może uzasadniać wystąpienie z żądaniem dopuszczenia do postępowania sądowego, jeżeli przedmiot postępowania wkracza w zakres działań organizacji społecznej, czy to ze względu na czynności postępowania, czy też ze względu na jego wynik. Celem wymienionym w statucie, uzasadniającym dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu sądowym może być nie tylko obrona indywidualnych interesów i praw swoich członków, ale także na przykład propagowanie określonej działalności czy pewnych idei, ochrona wartości materialnych i niematerialnych, zapobieganie niekorzystnym zjawiskom społecznym lub ekonomicznym (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt II OZ 440/18, LEX nr 2485599).
Przedmiotowa sprawa dotyczy odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji orzekającej o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen we wskazanym w niej okresie.
Jak wynika z dołączonego do wniosku statutu organizacji, jej cele statutowe obejmują analizę prawną i zaangażowanie w postępowania sądowe dotyczące ochrony i promowania praw uchodźców, osób ubiegających się o status uchodźcy oraz innych osób przesiedlonych.
W związku z powyższym, porównując także całokształt działalności organizacji z przedmiotem postępowania, w niniejszej sprawie dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu jest więc uzasadnione.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.