Uzasadnienie
II OSK 2444 / 13
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę W. D. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia [...] lutego 2013 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie choroby zawodowej.
Powyższy wyrok zapadł na tle następujących okoliczności faktycznych i prawnych sprawy.
W. D. w latach 1970-1980 zatrudniony był w Zakładach [...] w L. (zakład zlikwidowany) przy produkcji włókien celulozowych jako operator urządzeń dozujących i pakujących. Pracował w narażeniu na disiarczek węgla (CS2). W 1981 r. orzeczeniem komisji lekarskiej uznano jego czasowe inwalidztwo z powodu ogólnego stanu zdrowia. Jest pod stałą opieką Poradni Neurologicznej oraz Poradni Psychiatrycznej.
Na wniosek zainteresowanego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Łodzi w 2011 r. skierował go na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej wynikającej z pracy w narażenia na przewlekłe działanie disiarczku węgla (CS2). Orzeczeniem lekarskim z dnia 17 maja 2012 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Łodzi stwierdził brak podstaw do rozpoznania u strony choroby zawodowej pod postacią przewlekłego zatrucia disiarczkiem węgla. Zdaniem Ośrodka, strona nie pracowała w narażeniu na CS2 przekraczającym normatywy higieniczne. Rozpoznane zmiany pod postacią zespołu psychoorganicznego z zaburzeniami w procesie pamięci i chwiejnością emocjonalną oraz niewielki stopień zaburzeń gospodarki lipidowej nie mogą być wystarczającą przesłanką do przyjęcia zawodowego charakteru zatrucia dwusiarczkiem węgla. Wobec wniosku o ponowne przeprowadzenie badania Instytut Medycyny Pracy w Łodzi wydał w dniu 25 lipca 2012 r. orzeczenie lekarskie, w którym orzeczono o braku podstaw do rozpoznania u strony choroby zawodowej i stwierdzono, że wykonane podczas hospitalizacji badania neurologiczne nie ujawniły u badanego cech toksycznej encefalopatii lub polineuropatii. Instytut przyjął, iż badany pracował w narażeniu na CS2. Badaniem psychiatrycznym i psychologicznym rozpoznano jednocześnie organiczną chwiejność emocjonalną.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Łodzi na podstawie art. 104 § 1 i 2 K.p.a. i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 ze zm.) nie stwierdził u W. D. choroby zawodowej pod postacią zatrucia ostrego albo przewlekłego lub ich następstwa wywołanego przez substancje chemiczne, wymienionej w poz. 1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869 ze zm.).
Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., po rozpatrzeniu odwołania W. D., utrzymał w mocy skarżoną decyzję. Zdaniem organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy, a przede wszystkim treść orzeczeń lekarskich nie pozwalają na odmienne wnioski niż o braku podstaw do stwierdzenia u strony choroby zawodowej. Jak wyjaśnił organ odwoławczy, chorobę zawodową przewlekłego zatrucia disiarczkiem węgla charakteryzuje wielopostaciowość obrazu klinicznego. Podstawą jej rozpoznania jest stwierdzenie zmian w ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym pod postacią przewlekłej encefalopatii i polineuropatii. Do objawów uzupełniających obraz kliniczny zalicza się zmiany w narządzie wzroku, układzie sercowo- naczyniowym i układzie równowagi.
Stwierdzenie istnienia jednego objawu ze strony układu nerwowego przy braku istnienia w stanie zdrowia innych odchyleń świadczących o przewlekłym zatruciu disiarczkiem węgla nie jest okolicznością pozwalającą na stwierdzenie bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że jest on wyłącznie następstwem szkodliwego działania disiarczku węgla. W niniejszej sprawie jak wynika z ustaleń jednostek orzeczniczych, w przypadku skarżącego badaniem neurologicznym nie stwierdzono zmian w układzie nerwowym pod postacią encefalopatii i/lub polineuropatii, dających podstawę do rozpoznania przewlekłego zatrucia disiarczkiem węgla. Stwierdzony badaniem psychologicznym zespół psychoorganiczny nie może być wystarczającą przesłanką do przyjęcia zawodowego zatrucia dwusiarczkiem węgla, bowiem przewlekłe zawodowe zatrucie tym związkiem objawia się nie jako izolowane schorzenie, ale jako zespół odchyleń w stanie zdrowia spowodowany uszkodzeniem wielu układów organizmu.
Zespół psychoorganiczny nie jest charakterystyczny wyłącznie dla zatrucia dwusiarczkiem węgla. Jest natomiast zaburzeniem o charakterze czynnościowym, którego przyczyną może być wiele różnych czynników (uszkodzenia struktur korowych w obrębie ośrodkowego układu nerwowego w przebiegu urazów, stanów zapalnych, miażdżycy, nadciśnienia).
Jak zaznaczył organ odwoławczy, u badanego stwierdzono lewostronny niedowład pochodzenia ośrodkowego z zaburzeniami czucia najprawdopodobniej spowodowany przebytym przed laty mikrozatorem do tętniczki wzgórzowej prawej, obustronny odbiorczy ubytek słuchu większy w uchu lewym, astygmatyzm nadwzroczny złożony obu oczu, podejrzenie jaskry. Schorzenia te jednak w ocenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy nie są symptomatologiczne dla narażenia na disiarczek węgla. Również stopień i czas narażenia na disiarczek węgla nie były wystarczające dla wywołania zmian w stanie zdrowia charakterystycznych dla przewlekłego zatrucia tym związkiem. Za istotne narażenie, czyli takie, które stwarza ryzyko powstania ujemnych następstw w stanie zdrowia pracownika na disiarczek węgla uważa się wieloletnie narażenie w stężeniach przekraczających normatywy higieniczne. W niniejszej sprawie warunki te nie są spełnione.
Przypadki objawów przewlekłego zatrucia CS2 zaczynają manifestować się najwcześniej po kilkunastu latach pracy w narażeniu. W przypadku W. D. czas narażenia na disiarczek węgla obejmował okres ośmiu lat, a od zakończenia narażenia na substancję toksyczną minęło ponad 32 lata.
Skargę na powyższą decyzję złożył W. D., podkreślając, że jego choroba i schorzenia, na które cierpi do dzisiaj powstały w Zakładach [...] w L. podczas produkcji włókien celulozowych, gdzie na różnych odcinkach produkcji pracował w bezpośrednim kontakcie z CS2 i wieloma substancjami chemicznymi jak chlor, soda, ług i inne. W narażeniu przepracował 10 lat, a nie 8. Zdaniem skarżącego normy dopuszczalnych stężeń substancji chemicznych były przekraczane i często pracownicy byli przenoszeni przez lekarza zakładowego na inne odcinki produkcji. Nadto nie zgodził się z organami, które nie wzięły pod biorą faktycznego stężenia CS2, jakie występowało na oddziale wytwórni.
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał wniesioną skargę za niezasadną. Wskazując na definicję choroby zawodowej (art. 235¹ K.p.), Sąd zaznaczył, iż aby doszło do jej stwierdzenia schorzenie, na które cierpi strona musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz musi być ono spowodowane występowaniem w pracy czynników szkodliwych dla zdrowia albo w związku ze sposobem wykonywania pracy (narażenie zawodowe), przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym winien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż w niniejszej sprawie organy obu instancji oparły decyzje na orzeczeniach lekarskich wydanych przez uprawnione jednostki orzecznicze. Orzekające w sprawie placówki medyczne zgodnie wykluczyły u skarżącego chorobę zawodową w postaci przewlekłego zatrucia lub jego następstwa wywołanego przez substancję chemiczną disiarczku węgla.
Zdaniem Sądu organy zasadnie przyjęły, opierając się na wydanych w sprawie orzeczeniach lekarskich, że skarżący przez okres 8 lat pracował w bezpośrednim narażeniu na substancje chemiczne m. in. CS2 (protokół i karta oceny narażenia zawodowego). W ocenie Sądu nie ma racji skarżący, że ten okres trwał 10 lat, bowiem na ponad 2 lata został przeniesiony na stanowisko robotnika magazynowego, gdzie nie miał bezpośredniego kontaktu z tymi substancjami. Nadto okoliczność ta nie ma tak doniosłego znaczenia, bowiem przypadki przewlekłego zatrucia CS2 zaczynają dawać pierwsze symptomy najwcześniej po kilkunastu latach pracy w narażeniu, a w przypadku skarżącego od narażenia minęło już ponad 32 lata.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż organ dokonał wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego. Konkludując, Sąd uznał, że stan faktyczny został ustalony w sposób rzetelny i na jego podstawie wydano decyzje znajdujące oparcie w przepisach prawa materialnego. Zdaniem Sądu nie doszło w przedmiotowej sprawie do naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 K.p.a. oraz § 6 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
Z przedstawionych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.) oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył W. D., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:
- 1. przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. naruszenie § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez jego niezastosowanie polegające na nieuwzględnienie braku pełnej dokumentacji sprawy, a tym samym błędne uznanie, iż nie zostały spełnione przesłanki do stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie nie występuje przypadek choroby zawodowej;
- 2. przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt, 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77, art. 107 oraz art. 8 K.p.a. poprzez brak przyjęcia, iż nie doszło do naruszenia przepisów, gdyż sąd błędnie przyjął, iż nie naruszono zasady oficjalności oraz, że nie doszło do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności sprawy, a tym samym postępowanie prowadzone było w sposób budzący zaufania obywateli do organów państwa, gdyż organ administracyjny nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego do czego zobowiązuje art. 77 § 1 K.p.a.
Wskazując na powyższe zarzuty kasacji, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu kasacji podkreślono, że w dokumentacji pracowniczej pojawiło się wiele nieścisłości, które interpretowane w sposób błędny mogły spowodować niewłaściwe zakwalifikowanie przypadku skarżącego. Jak wynika z akt sprawy, Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy zwrócił się do Powiatowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej z wnioskiem o wskazanie analizy ilości CS2 na stanowisku pracy, na jakim pracował skarżący. Dane, jakie otrzymał dotyczyły jednak jedynie 1979 i 1980 r. i wyłącznie działów, bez uwzględnienia poszczególnych stanowisk. Ww. Ośrodek ponowił swoją prośbę w dniu 29 marca 2012 r., otrzymując odpowiedź w dniu 5 kwietnia 2012 r. bez przedstawienia rzeczywistego stężenia CS2 na stanowisku pracy skarżącego. Brak powyższej dokumentacji uniemożliwia prawidłową i pozbawioną wad ocenę stanu faktycznego sprawy. Jak zwrócił również uwagę skarżący w piśmie Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej jest mowa, iż już sześciogodzinny wymiar pracy na stanowisku, które zajmował skarżący świadczy o ciągłym narażeniu na pary CS2. Nadto powszechnie znaną okolicznością jest także to, iż w latach siedemdziesiątych XX w nie przestrzegało się zasad bezpieczeństwa i higieny pracy w tak dużym stopniu, jak obecnie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi, wnosząc o jej oddalenie jako niezasadnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Oceniając niniejszą kasację w granicach określonych art. 183 § 1 P.p.s.a. i nie dostrzegając przy tym przesłanek nieważności postępowania, o których mowa w § 2 tego przepisu, podkreślić przede wszystkim należało, iż w okolicznościach niniejszej sprawy przyczynę odmowy uznania, iż zdiagnozowane u skarżącego schorzenie stanowi chorobę zawodową, był brak rozpoznania jej zawodowej etiologii przez uprawnione jednostki medyczne. Sąd pierwszej instancji podkreślał, eksponując przy tym związanie organów inspekcji sanitarnej orzekających w sprawie choroby zawodowej orzeczeniami uprawnionych jednostek medycznych, mających charakter opinii biegłego (art. 84 § 1 k.p.a.), iż jednostki te zgodnie wykluczyły u skarżącego istnienie schorzenia, o którym mowa w poz. 1 wykazu chorób zawodowych (załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych).
Przypomnieć trzeba, iż uznanie określonego schorzenia za chorobę zawodową nie zostało pozostawione ani swobodnemu uznaniu organu orzekającego w sprawie, ani nie odbywa się na zasadzie słuszności, czy na zasadzie sprawiedliwości społecznej. Jest to materia uregulowana normatywnie i tylko taka jednostka chorobowa może zostać uznana za zawodową, jeżeli została za taką uznana przez prawodawcę w stosownym akcie prawnym. Zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy "za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonania pracy (...)". Z treści powyższej definicji pojęcia "choroby zawodowej" wynika zatem, iż do jej stwierdzenia koniecznym jest wystąpienie dwóch pozostających ze sobą w związku przyczynowym przesłanek, tj. aby:
- 1. choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych była rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia oraz aby
- 2. choroba spowodowana została działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.
Ponieważ w toku przedmiotowego postępowania zostało wykluczone spełnienie przesłanki pierwszej, stąd też bez wpływu na wynik sprawy pozostawała argumentacja kasacji odnoszącą się do narażenia zawodowego. Obraz kliniczny zdiagnozowanego u skarżącego przez uprawnione do tego podmioty obu instancji schorzenia nie odpowiadał jednostce chorobowej wymaganej dla stwierdzenia przewlekłego zatrucia lub jego następstwa wywołanego przez substancję chemiczną – disiarczek węgla (CS2). Niezależnie jednak od tego, przypomnieć należało, iż w niniejszej sprawie nie budził wątpliwości Sądu pierwszej instancji fakt, iż skarżący pracował w narażeniu zawodowym na działanie CS2. W przyjętym stanie faktycznym sprawy ustalono, że skarżący w latach 1970- 80, pracując na stanowisku operatora urządzeń dozujących i pakujących, pozostawał w narażeniu na dwusiarczek węgla, z pominięciem okresu od 1977 r. do 30 czerwca 1979 r., gdy pracował na stanowisku robotnika magazynowego, bez narażenia.
Podkreślić także trzeba, iż jak wynika z pisma Powiatowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w Łodzi z dnia 5 kwietnia 2012 r. dotyczącego uzupełnienia oceny narażenia zawodowego, na które to pismo zresztą powołuje się również autor niniejszej kasacji, przesłane wyniki analiz wykonanych na zawartość związku CS2 w bezpośrednim środowisku pracy skarżącego są jedynymi wynikami, jakie znajdują się w archiwum PSSE w Łodzi. Nadto w piśmie tym podkreślono, iż z uwagi na likwidację stanowiska pracy, nie ma możliwości precyzyjnego ustalenia dziennego czasu narażenia na ww. związek chemiczny. Z tych też przyczyn, formułowanie przez stronę wnoszącą niniejszą kasację twierdzeń odnośnie braku pełnej dokumentacji medycznej skarżącego, pozostawało nieuprawnione, a przy tym zbyteczne. Nawet, bowiem odmienne ustalenia, co do rzeczywistego stężenia ww. związku chemicznego na stanowisku pracy skarżącego, przekraczającego wartości normatywne nie pozwoliłyby na zmianę sposobu rozstrzygnięcia sprawy i stwierdzenia u niego choroby zawodowej.
Wykluczenie w sprawie przez uprawnione jednostki medyczne obrazu klinicznego przewlekłego zatrudnia dwusiarczkiem węgla (zespołu zmian w stanie zdrowia spowodowanego uszkodzeniem wielu układów organizmu), wyłączyło możliwość wydania przez organy inspekcji sanitarnej decyzji zgodnej z wnioskiem skarżącego.
W związku z powyższym, jako niezasadne należało ocenić postawione w kasacji zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt, 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77, art. 107 oraz art. 8 K.p.a. oraz § 6 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.
Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił wniesioną kasację.