Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 września 2010 r. sygn. akt II SA/Gd 433/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zwany dalej WSA, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku, zwane dalej Kolegium, z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości – skargę oddalił.
W uzasadnieniu przedstawiono następującą argumentację faktyczną i prawną: decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Wójt Gminy Czarna Dąbrówka ustalił T. i L. B. opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości na skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Decyzja ta została wysłana skarżącym jedną przesyłką na wspólny adres i odebrał ją L. B. w dniu 25 maja 2009 r. Odwołanie od tej decyzji skarżący nadali w urzędzie pocztowym 10 czerwca 2009 r. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r. Kolegium, na podstawie art. 134 k.p.a., stwierdziło uchybienie przez skarżących terminu do wniesienia odwołania wskazując, że przesyłkę nadano w urzędzie pocztowym 10 czerwca 2009 r., czyli po terminie, który upłynął 8 czerwca 2009 r.
W skardze do WSA skarżący przyznali, że uchybili terminowi do wniesienia odwołania o dwa dni, jednakże usprawiedliwiali to silnym stresem związanym ze śmiercią matki w dniu 25 maja 2009 r. oraz obowiązkami z tym związanymi, w tym koniecznością wyjazdu do Poznania, gdzie mieszkała zmarła. Tymi samymi przyczynami skarżący usprawiedliwiali niezłożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Na tej podstawie wnieśli o przywrócenie tego terminu.
W odpowiedzi na skargę SKO w Słupsku wniosło o jej oddalenie.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA oddalił skargę T. B. uznając ją za nieuzasadnioną; skarga L. B. została prawomocnie odrzucona postanowieniem z 18 listopada 2009 r. WSA podkreślił, że skarżąca nie kwestionuje uchybienia terminu, natomiast podnoszone przez nią okoliczności mające usprawiedliwiać to uchybienie nie mogą być wzięte pod uwagę, gdyż Sąd kontroluje zgodność z prawem postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu, a nie decyduje o jego przywróceniu, do czego właściwy był organ odwoławczy (art. 59 § 2 k.p.a.). Nie jest również władny orzec o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, gdyż wyklucza to art. 58 § 3 k.p.a. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia WSA wskazał, że bez wpływu na wynik sprawy pozostaje sposób doręczenia skarżącym decyzji organu administracji I instancji. Skarżąca nie kwestionuje bowiem, że skarżący L. B. jest jej domownikiem, co wynika także z podawanego przez nią adresu.
Zatem doręczenie L. B. pisma adresowanego do skarżącej jest skuteczne, gdyż art. 43 k.p.a. przewiduje możliwość doręczenia pisma w razie nieobecności adresata dorosłemu domownikowi. WSA zauważył też, że gdyby decyzję z dnia [...] maja 2009 r. wysłano w dwóch pismach, jednym adresowanym na skarżącą, a drugim na L. B., to w razie odebrania obu tych pism przez L. B., z uwagi na treść tego artykułu, nie powstałyby żadne wątpliwości co do skuteczności doręczenia pisma skarżącej. Ponadto w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się (tak na przykład B. Adamiak w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H.BECK Warszawa 2005 r., teza 4 do art. 129), że w razie pozbawienia strony udziału w postępowaniu (co przejawia się też niedoręczeniem jej decyzji), termin do wniesienia odwołania dla takiej strony liczy się od dnia doręczenia decyzji stronie, która w postępowaniu brała udział.
Odniesienie tego do rozpoznawanej sprawy oznacza, że w przypadku uznania doręczenia decyzji tylko L. B., termin do wniesienia odwołania przez skarżącą rozpoczął bieg w tym dniu, a więc i tak wspólne odwołanie zostało wniesione po terminie. Z tych wszystkich względów skarga została oddalona.
W skardze kasacyjnej T. B., reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając:
- 1. naruszenie przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. polegające na nie uchyleniu zaskarżonego postanowienia mimo, iż istnieją podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego wynikające z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a w przypadku nieuwzględnienia tego zarzutu:
- 2. naruszenie przepisów postępowania art. 1 § 2 ustawy o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. polegające na nie uchyleniu zaskarżonego postanowienia mimo, iż zostało ono wydane z naruszeniem art. 134 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
- 3. dokonanie błędnej wykładni art. 40 § 1 k.p.a. w zw. z art. 43 oraz art. 10 § 1 k.p.a. polegające na bezpodstawnym przyjęciu, iż stronie T. B. doręczono decyzję Wójta Gminy Czarna Dąbrówka,
- 4. naruszenie przepisów postępowania art. 190 p.p.s.a. polegające na dokonaniu wykładni przepisów postępowania sprzecznej z wykładnią zawartą w postanowieniu NSA z dnia 19 maja 2010 r.
Na tej podstawie pełnomocnik sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku, przy zasądzeniu kosztów postępowania, wraz z wynagrodzeniem dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że T. B. bez swojej winy nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym. W jego toku wszelkie doręczenia były dokonywane w taki sposób, że na przesyłce, jako odbiorców wskazywano dwie strony postępowania. Ponieważ przesyłki te odbierał L. B., tym samym skarżącej nie doręczono żadnego pisma, przez co została ona pozbawiona możliwości udziału w tym postępowaniu. Skarżąca kasacyjnie w toku postępowania podejmowała co prawda czynności (m.in. złożyła odwołanie), jednakże wobec uznania przez organ II instancji jego wniesienia po terminie, nie można tej czynności uznać za udział w postępowaniu, gdyż działania te zostały podjęte w sytuacji, w której zdaniem organu decyzja stała się ostateczna.
Gdyby nawet przyjąć brak podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia w związku z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., to i tak powinno zostać ono uchylone na podstawie art. 1 § 2, z uwagi na nieprawidłowe doręczenie decyzji Wójta Gminy oraz pozostałe doręczenia w postępowaniu administracyjnym. NSA postanowieniem z dnia 19 maja 2010 r. sygn. II OSK 947/10 uznał, że pismo skierowane do obojga małżonków B. a odebrane przez L. B., zostało skutecznie doręczone tylko jemu. Mimo, że badane przez WSA doręczenia Wójta Gminy Czarna Dąbrówka zostały dokonane w oparciu o przepisy k.p.a. a nie p.p.s.a., to sytuacja jest w zasadzie identyczna i nie można przyjmować na podstawie art. 43 k.p.a. skuteczności doręczenia wobec drugiego ze współmałżonków pisma skierowanego do obydwojga z nich. Doręczenie do rąk dorosłego domownika w trybie tego przepisu jest możliwe jedynie w wypadku nieobecności osoby, do której pismo zostało skierowane, a nie można zakładać, że T. B. nie była obecna w domu w momencie odebrania przesyłki przez L. B..
Art. 40 § 1 k.p.a. wskazuje na obowiązek organu dokonywania doręczeń stronie postępowania, a nie stronom grupowo. Tym samym nie można przyjmować, że doręczenie skuteczne wobec jednej ze stron postępowania może wywierać skutki dla innej jego strony. Aby mogło dojść do skutecznego doręczenia L. B. dwóch przesyłek (jednej adresowanej do niego, a drugiej do żony), musiałyby zostać spełnione wszystkie warunki z art. 43 K.p.a., tj. nieobecność adresata oraz zobowiązanie odbiorcy przesyłki do oddania jej adresatowi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ponieważ w niniejszej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności nie występuje, dlatego NSA związany był granicami skargi kasacyjnej.
Zgodnie z porządkiem wskazanym w skardze kasacyjnej, w pierwszej kolejności odniesienia wymaga zarzut naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., polegający na nie uchyleniu zaskarżonego postanowienia, mimo istnienia - zdaniem skarżącego kasacyjnie - podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim wskazać należy, że T. B. w trakcie całego postępowania sądowoadministracyjnego nie podnosiła, że nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym. Natomiast w skardze, zdając sobie sprawę z uchybienia terminu, zawarła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Nieujawnienie przez T. B. na etapie postępowania przed WSA w jakikolwiek sposób braku udziału w postępowaniu, a więc istnienia przesłanki wznowienia z art. 145 § 1 pkt 4) k.p.a., nie mogło spowodować uwzględnienia skargi z tej przyczyny. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że aby odnieść skutek w postaci uchylenia decyzji z tej przyczyny /art. 145 § 1 pkt 4) k.p.a./, kwestia braku udziału podmiotu będącego lub mogącego być stroną w danym postępowaniu, winna być przezeń w jakikolwiek sposób ujawniona /por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2009 r. sygn. II OSK 1781/08, LEX nr 589041/. Ponieważ skarżąca kasacyjnie w postępowaniu przed WSA w żaden sposób nie sygnalizowała podstawy wznowieniowej, dlatego w realiach sprawy opisany zarzut jest nieusprawiedliwiony.
Również pozostałe zarzuty nie mogą odnieść zamierzonego skutku. I tak, w odniesieniu do naruszenia art. 190 p.p.s.a. polegającego na dokonaniu wykładni przepisów postępowania sprzecznej z wykładnią zawartą w postanowieniu NSA z dnia 19 maja 2010 r. należy zauważyć, że sprawa sygn. II OSK 947/10 była inną sprawą w znaczeniu materialnym. Otóż postanowieniem z dnia 18 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 605/09, WSA orzekł o odrzuceniu skargi T. B. i L. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia [...] lipca 2009 r., nr SKO.41/VII-8331/120/09 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, z uwagi na brak uiszczenia wpisu w zakreślonym terminie. Na skutek skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 maja 2010 r. uchylił zaskarżone postanowienie w części odrzucającej skargę T. B. i w tej sprawie zajął stanowisko, które wiązało WSA /w zakresie wezwania o wpis/.
Natomiast przy rozpoznawaniu skargi na postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania wyrażony pogląd nie był wiążący, gdyż przedmiotem rozpoznania przez WSA była inna sprawa w znaczeniu materialnym.
Jeśli chodzi o zarzut błędnej wykładni art. 40 § 1 k.p.a. w zw. z art. 43 oraz art. 10 § 1 k.p.a. polegający na bezpodstawnym przyjęciu, iż stronie T. B. doręczono decyzję Wójta Gminy Czarna Dąbrówka, to ma raję WSA stwierdzając, że bez wpływu na wynik sprawy pozostaje sposób doręczenia skarżącej decyzji organu administracji I instancji, skoro T. B. nie kwestionuje, że L. B. jest jej domownikiem. Zatem doręczenie L. B. pisma adresowanego do skarżącej było skuteczne, gdyż art. 43 k.p.a. przewiduje możliwość doręczenia pisma w razie nieobecności adresata dorosłemu domownikowi.
W konsekwencji nie można zarzucić WSA naruszenia art. 134 k.p.a., skoro z akt administracyjnych w sposób nie budzący wątpliwości wynika fakt wniesienia odwołania przez T. B. - przy uwzględnieniu daty doręczenia decyzji organu I instancji do rąk L. B. - z uchybieniem terminu. Zresztą okoliczność tą przyznaje w skardze T. B., składając wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, w oparciu o przepis art. 184 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 250 – 261 p.p.s.a.