Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 14 lipca 2015 r., sygn. akt II OSK 3241/14

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej również WSA w Gliwicach) wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2014 r. sygn. akt IV SAB/Gl 47/14, po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. S.A. w M. (dalej również Huta lub Spółka) na bezczynność Marszałka Województwa Śląskiego (dalej również Marszalek) w przedmiocie zwrotu nadpłaty za korzystanie ze środowiska, oddalił skargę.

Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

H. S.A. z siedzibą w M. w piśmie z dnia 18 grudnia 2013 r. wniosła do WSA w Gliwicach skargę na bezczynność Marszałka Województwa Śląskiego w przedmiocie zwrotu nadpłaty z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska w II półroczu 2006 r. oraz I półroczu 2007 r. wraz z należnym oprocentowaniem. Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wskazała, że do chwili wniesienia skargi organ nie zrealizował obowiązku wynikającego z treści art. 77 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.

W związku z powyższym Huta wniosła o:

1. 1. zobowiązanie Marszałka do zwrotu nadpłaty w łącznej wysokości 980.178,00 zł wraz z należnym oprocentowaniem w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi prawomocnego orzeczenia;
2. 2. stwierdzenie, że bezczynność Marszałka Województwa Śląskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
3. 3. wymierzenie Marszałkowi grzywny;
4. 4. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi Spółka wskazała, że Marszałek decyzjami z dnia [...] sierpnia 2012 r. wymierzył jej opłaty za korzystanie ze środowiska w przedmiotowym okresie w łącznej wysokości 980.178,00 zł, w tym decyzją:

1. 1. nr [...] opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci wprowadzania gazów i pyłów do powietrza w II półroczu 2006 r. w wysokości 337.593,00 zł;
2. 2. nr [...] opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci składowania odpadów w II półroczu 2006 r. w wysokości 17.429,00 zł;
3. 3. nr [...] opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi w II półroczu 2006 r. w wysokości 22.474,00 zł;
4. 4. nr [...] opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci poboru wód podziemnych w II półroczu 2006 r. w wysokości 103.602,00 zł;
5. 5. nr [...] opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci wprowadzania gazów i pyłów do powietrza w I półroczu 2007 r. w wysokości 345.893,00 zł;
6. 6. nr [...] opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci składowania odpadów w I półroczu 2007 r. w wysokości 34.016,00 zł;
7. 7. nr [...] opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi w I półroczu 2007 r. w wysokości 34.911,00 zł;
8. 8. nr [...] opłatę za korzystanie ze środowiska w postaci poboru wód podziemnych w I półroczu 2007 r. w wysokości 84.260,00 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach prawomocnymi decyzjami: [...] uchyliło w całości ww. decyzje Marszałka i przekazało sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Marszałek Województwa Śląskiego, ponownie rozpatrując sprawy decyzjami z dnia 24 kwietnia 2013 r.: nr [...], umorzył postępowania administracyjne. Decyzje te wobec niewniesienia odwołań stały się ostateczne i prawomocne.

Huta wskazała następnie, że zgodnie z art. 77 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Ordynacja podatkowa nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji o zmianie, uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, z zastrzeżeniem § 3. Zdaniem Spółki, wobec umorzenia wymienionych wyżej postępowań, opłaty za korzystanie ze środowiska wniesione na rachunek Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego w łącznej wysokości 980.178,00 zł stały się nadpłatami. Trzydziestodniowy termin zwrotu tych nadpłat rozpoczął zaś bieg w dniu uchylenia decyzji określających wysokość opłat za korzystanie ze środowiska przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, tj. odpowiednio w dniu 25 i 27 lutego oraz 14 marca 2013 r. Zatem trzydziestodniowy termin zwrotu tych nadpłat upłynął odpowiednio z końcem dnia 24, 26 marca oraz 13 kwietnia 2013 r. Marszałek Województwa Śląskiego, pomimo upływu ustawowego terminu do zwrotu nadpłaty wynikającej z uchylonych decyzji z dnia 16 sierpnia 2012 r., nie zwrócił Spółce nadpłaty, nie wydał też postanowienia na podstawie art. 76b ustawy Ordynacja podatkowa - skarżąca nie ma zaległości w opłatach za korzystanie ze środowiska.

W związku z brakiem zwrotu nadpłaty Spółka w piśmie z dnia [...] maja 2013 r. wskazała rachunek bankowy, na który organ winien dokonać zwrotu opłat za korzystanie ze środowiska za okres II półrocza 2006 r. oraz I półrocza 2007 r. w łącznej wysokości 980.178,00 zł. Następnie, pismem z dnia 19 czerwca 2013 r. Spółka zwróciła się o wskazanie terminu zwrotu nadpłaty. Dodatkowo, w piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. zwróciła się do Marszałka z wnioskiem o podjęcie interwencji w sprawie zwrotu nadpłaty. Pomimo ww. pism Marszałek nie zrealizował obowiązku wynikającego z art. 77 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Ordynacja podatkowa, tj. nie zwrócił nadpłaty.

W związku z powyższym skarżąca, w piśmie z dnia [...] września 2013 r., wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie i wyznaczenie Marszałkowi terminu zwrotu nadpłaty wraz z należnym oprocentowaniem oraz zarządzenie wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, a także zarządzenie podjęcia środków zapobiegających naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. uznało zażalenie za niezasadne.

W odpowiedzi na skargę Marszałek Województwa Śląskiego wniósł o jej pozostawienie bez rozpoznania, bądź o odrzucenie skargi albo też o oddalenie jej w całości.

Sąd pierwszej instancji, w piśmie z dnia [...] stycznia 2014 r., wezwał pełnomocnika skarżącej do jednoznacznego sprecyzowania przedmiotu skargi poprzez wskazanie, czy Spółka skarży bezczynność Marszałka polegającą na niedokonaniu zwrotu nadpłaty opłaty za korzystanie ze środowiska, czy też bezczynność w zakresie niewydania decyzji w sprawie zwrotu nadpłaty.

W piśmie z dnia 5 lutego 2014 r., Spółka wskazała, że skarży bezczynność organu polegającą na niedokonaniu czynności materialno-technicznej zwrotu nadpłaty wraz z należnym oprocentowaniem. Jej zdaniem w przypadku wydania decyzji uchylającej decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego nadpłata podlega zwrotowi w ciągu 30 dni.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r. sygn. akt II SAB/Gl 6/14 WSA w Gliwicach odrzucił wniesioną skargę z uwagi na jej niedopuszczalność.

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Huty, postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. sygn. II OSK 1215/14, uchylił postanowienie z dnia [...] lutego 2014 r., uznając, że czynność materialno-techniczna zwrotu nadpłaty stanowi czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, ponownie rozpoznając sprawę, wywiódł w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 sierpnia 2014 r. sygn. akt II SAB/Gl 47/14, że skarga nie mogła zostać uwzględniona, ponieważ w sprawie nie można dopatrzyć się jakiejkolwiek bezczynności po stronie zaskarżonego organu.

Sąd stwierdził, że skarżąca Spółka, jak jednoznacznie wynika z treści skargi, uznaje za bezczynność niewypłacenie stronie należnej jej zdaniem kwoty nadpłaty, podczas gdy w rzeczywistości istnienia nadpłaty nie wykazała, a żadne postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty nie zostało nawet wszczęte. Strona nie złożyła bowiem wniosku o stwierdzenie nadpłaty, nie dokonała korekty złożonego w przeszłości wykazu, nie nastąpiło stwierdzenie nadpłaty, a tym samym żądanie zwrotu nie posiada umocowania w przepisach prawa.

Sąd podkreślił, że jak wynika z akt sprawy, w przedmiotowym okresie Spółka korzystała ze środowiska (fakt ten przyznał w trakcie rozprawy przed Sądem pierwszej instancji także pełnomocnik Spółki). W konsekwencji, w przewidzianych prawem terminach Spółka przedłożyła stosowne wykazy oraz uiściła wyliczone w nich opłaty. Po latach, odnosząc się do szeregu uiszczonych w przeszłości w różnych okresach opłat, Spółka zakwestionowała prawidłowość przekazanych wykazów, nie jednak z uwagi na ewentualną niewłaściwość kwot w nich wskazanych, a tylko ze względu na to, że nie zostały one podpisane przez wystarczającą liczbę członków zarządu.

W konsekwencji Marszałek wszczął postępowania administracyjne i ustalił należne opłaty za korzystanie ze środowiska w poszczególnych okresach (część z tych spraw była przedmiotem orzekania przez WSA w Gliwicach), w tym wszczął postępowania administracyjne także w odniesieniu do opłat z tytułu korzystania ze środowiska w II półroczu 2006 r. i I półroczu 2007 r. Jednak w wyniku rozpatrzenia odwołań Spółki Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, uchyliło decyzje organu pierwszej instancji, odnoszące się do przedmiotowego okresu, a kolejnymi rozstrzygnięciami organ I instancji umorzył wszczęte postępowania z powodu wygaśnięcia zobowiązania z uwagi na uiszczenie opłat.

Sąd wywiódł dalej, że jak wynika z akt sprawy, zdaniem Spółki, fakt uchylenia przez Kolegium decyzji pierwszoinstancyjnych, a następnie umorzenia postępowań administracyjnych w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska automatycznie powoduje, że uiszczona w przeszłości kwota stanowi nadpłatę i stosownie do art. 77 Ordynacji podatkowej organ winien z urzędu dokonać jej zwrotu.

Sąd uznał powyższe stanowisko za błędne. Wskazał, że zobowiązanie z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska powstaje z mocy prawa, tj. w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z Ordynacja podatkowa w zw. z art. 284 ustawy Prawo ochrony środowiska. Stosownie bowiem do art. 284 ust. 1 Prawa ochrony środowiska "podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego".

Zobowiązanie Spółki do uiszczenia opłat za korzystanie ze środowiska nie powstało zatem na skutek jakiejkolwiek decyzji administracyjnej, a z mocy prawa, wskutek okoliczności faktycznych, jakie stanowi korzystanie ze środowiska. Tym samym dla powstania i bytu samego zobowiązania pozbawionym znaczenia jest fakt umorzenia przez Marszałka postępowania w sprawie opłat, bowiem jedną z przyczyn umorzenia był właśnie fakt uiszczenia opłat, których wysokości Spółka nie zakwestionowała. W konsekwencji, przywoływany przez skarżąca art. 77 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w ogóle nie znajduje w sprawie zastosowania, bowiem odnosi się do sytuacji, w której obowiązek podatkowy powstał z mocy decyzji, który to akt został następnie zmieniony, uchylony bądź unieważniony. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2011 r. sygn. II OSK 1730/10, Sąd zauważył, że obowiązek uiszczenia opłaty z tytułu korzystania ze środowiska, który został w 2007 r. przez stronę spełniony poprzez uiszczenie wyliczonych przez Spółkę kwot, powstał z mocy prawa, a decyzja o wymierzeniu opłaty z tego tytułu, wydana na podstawie art. 288 Prawa ochrony środowiska, miała charakter jedynie deklaratoryjny.

W konsekwencji, jak dalej wywiódł Sąd, stosownie do art. 75 § 2 pkt 1b Ordynacji podatkowej, konieczną przesłanką złożenia zasadnego wniosku o stwierdzenie nadpłaty z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska jest wskazanie, że określona w złożonym wykazie i zapłacona opłata była nienależna lub należna w niższej wysokości niż została uiszczona przez podmiot korzystający ze środowiska. Jak natomiast wynika z akt sprawy, przed wniesieniem skargi Huta nie złożyła korekty wykazu za II półrocze 2006 r. i I półrocze 2007 r. Nigdy nie podniosła też, by opłaty zostały wyliczone i zapłacone w wysokości większej od należnej, nie przedstawiła również dowodów, które wskazywałyby na to, że opłata została uiszczona w niewłaściwej wysokości.

Nadto, mimo zapytania ze strony organu wyrażonego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r., nie zwróciła się o stwierdzenie nadpłaty z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska, a wyłącznie o wypłatę nadpłaty. Błędne jest stanowisko Spółki, że skoro postępowanie w sprawie opłaty zostało umorzone w roku 2012, to znaczy, że cała uiszczona przed laty kwota, pomimo faktu korzystania ze środowiska, winna jej zostać zwrócona.

Sąd zauważył na koniec, że poprawnie organ pierwszej instancji udzielił stronie obszernych wyjaśnień w piśmie z dnia [...] lipca 2013 r., wskazując iż Spółka nie posiada stwierdzonej nadpłaty za II półrocze 2006 r. oraz I półrocze 2007 r., a postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty nie zostało wszczęte z uwagi na brak stosownego wniosku.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę kasacyjną wniosła H. S.A. w M. Spółka zaskarżyła powołany wyrok w całości, zarzucając:

1. I) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – naruszenie przez WSA w Gliwicach przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
2. 1. art. 149 § 1 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi na podstawie błędnie zastosowanego art. 151 P.p.s.a., pomimo stwierdzenia niedopełnienia przez organ administracji obowiązku nadpłaty daniny wynikającego z przepisów prawa materialnego (art. 77 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Ordynacja podatkowa), a tym samym oczywistego naruszenia przez organ tych przepisów,
3. 2. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. i w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu wyroku dostatecznego przedstawienia stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności dotyczących braku podstawy przypisania wpłaconych przez skarżącą na konto organu kwot pieniężnych,
4. 3. art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez niedokonanie prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego;
5. II) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. – naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie art. 77 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 77 § 3 i 4 ustawy Ordynacja podatkowa pomimo, że w przedmiotowej sprawie brak jest możliwości skonkretyzowania wysokości należnych od skarżącej opłat za korzystanie ze środowiska za okresy: II półrocze 2006 r. oraz I półrocze 2007 r., a tym samym wpłacone przez skarżącą kwoty pieniężne nie mogą być przez organ na poczet tych opłat przypisane i rozliczone, zaś skarżąca w tej sytuacji nie była zobowiązana do ich poniesienia;

i w konsekwencji błędne uznanie, że skarga na bezczynność, dotycząca niedokonania zwrotu nadpłaty, stanowiącej czynność materialno-techniczną, nie podlega uwzględnieniu.

Podnosząc powyższe zarzuty, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się zaistnienia enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania, zatem przedmiotową skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach zakreślonych podniesionymi w jej treści zarzutami.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna wniesiona przez H. S.A. w M. nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Wnoszący skargę kasacyjną postawił zarówno zarzut naruszenia prawa materialnego, jak i zarzut naruszenia prawa procesowego.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, to jest: 1) art. 149 § 1 P.p.s.a.;

1. 2) art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. i w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. oraz 3) art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a.

Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Stosownie do treści art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

Jak zaś stanowi art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z kolei zgodnie z art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wydając zaskarżony wyrok, nie naruszył żadnego z powołanych przepisów postępowania.

Analiza uzasadnienia zarzutów naruszenia przepisów postępowania pozwala stwierdzić, że wnosząca skargę kasacyjną usiłuje przeforsować dwie tezy. Po pierwsze, twierdzi, że dla zwrotu środków, które jej zdaniem stanowią nadpłatę z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska, nie jest konieczne złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty i wydanie w tym przedmiocie odrębnej decyzji stwierdzającej nadpłatę. Po drugie, wywodzi, że skoro decyzje w przedmiocie wymierzenia jej opłat z tytułu korzystania ze środowiska zostały uchylone, to uiszczone opłaty stanowią nadpłatę, która podlega zwrotowi.

Przedstawiając takie stanowisko Spółka wywodzi naruszenie art. 149 § 1 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie. Podnosi, że skoro Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Marszałek nie dokonał na jej rzecz zwrotu nadpłaty w postaci kwot uiszczonych opłat za korzystanie ze środowiska (za II półrocze 2006 r. i I półrocze 2007 r.), to powinien był zastosować ten przepis, ponieważ Marszałek zobowiązany był do zwrotu nadpłaty zgodnie z art. 77 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.), dalej powoływane również jako O.p., bądź do wdania decyzji o odmowie zwrotu.

Dalej natomiast, uzasadniając zarzuty naruszenia art. 141 § 4 w. zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. Spółka wywodzi, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do podnoszonej przez nią kwestii braku możliwości dysponowania przez organ administracji uiszczonymi przez nią opłatami wobec uchylenia decyzji w przedmiocie wymierzenia opłat i umorzenia następnie postępowań w przedmiocie określenia wysokości należnych opłat oraz faktu, że złożone przez nią wykazy dotyczące opłat za wskazane okresy zostały przez organ zakwestionowane ze względu na niepodpisanie ich zgodnie z zasadami reprezentacji. Odwołując się do tych samych okoliczności, Spółka zarzuca też błędną ocenę zabranego materiału dowodowego w zakresie ustalenia podstawy do konkretyzacji opłat.

Zarzut naruszenia art. 149 § 1 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie jest niezasadny, ponieważ Sąd pierwszej instancji nie stwierdził bezczynności Marszałka, co jednoznacznie wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Sąd wyraźnie wskazał, że "w sprawie nie można (...) dopatrzeć się jakiejkolwiek bezczynności po stronie zaskarżonego organu". W tej sytuacji nie mogło dojść do naruszenia art. 149 § 1 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, ponieważ sąd administracyjny zobowiązany jest do wydania wyroku zgodnie z jego treścią tylko wtedy, gdy uwzględnia skargę na bezczynność.

Uzasadnienie zarzutu naruszenia wskazanego przepisu pozwala stwierdzić, że wnosząca skargę kasacyjną, w istocie dąży za jego pomocą do podważenia dokonanej przez Sąd wykładni art. 77 O.p., zatem przepisu prawa materialnego. Prawidłowość zastosowania tego przepisu zostanie poddana ocenie w dalszej części uzasadniania, odnoszącej się do zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Zarzuty naruszenia art. 141 § 4 w. zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. są zaś niezasadne z tego względu, że podnoszone przez Spółkę okoliczności, dotyczące bezprawnego – w ocenie Spółki - dysponowania przez organ administracji uiszczonymi przez nią opłatami, przy braku podstawy do konkretyzacji tych opłat (podczas gdy decyzje w przedmiocie wymierzenia opłat zostały uchylone, a postepowania w przedmiocie określenia wysokości należnych opłat umorzone, zaś złożone przez Spółkę wykazy dotyczące opłat za wskazane okresy zostały przez organ zakwestionowane), nie miały znaczenia dla ustaleń Sądu pierwszej instancji, co do tego, czy Marszałek pozostawał w bezczynności, czy też nie.

Sąd pierwszej instancji nie musiał oceniać, czy uiszczone przez Spółkę opłaty za wskazane wyżej okresy stanowią nadpłatę. Jednoznacznie stwierdził bowiem, że strona nie złożyła wniosku o stwierdzenie nadpłaty, a żadne postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty nie zostało nawet wszczęte. Skoro zaś nie nastąpiło stwierdzenie nadpłaty, to żądanie zwrotu kwoty wpłaconej tytułem opłaty nie posiada umocowania w przepisach prawa.

Wobec takiej konstatacji Sądu pierwszej instancji bez znaczenia dla orzeczenia w przedmiocie bezczynności organu administracji w zakresie zwrotu opłaty było ustalenie, czy wpłacone przez Spółkę i pozostające na rachunku organu administracji środki pieniężne w rzeczywistości stanowią nadpłatę.

Przyjęcie takiego – zasadnego - założenia było zaś możliwe dzięki dokonanej przez Sąd pierwszej instancji prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego zawartych w dziale III ustawy Ordynacja podatkowa, które – mocą art. 281 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2013 r., poz. 1232 ze zm. – dalej również P.o.ś.) - mają odpowiednie zastosowanie do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska.

Przedstawiona w uzasadnieniu zarzutu naruszenia prawa materialnego wykładnia art. 77 § 1 pkt 1 O.p. jest nieprawidłowa, a tym samym zarzut ten także okazał się niezasadny.

Otóż Spółka wywodzi, że w przypadku uiszczonych przez nią opłat za korzystanie ze środowiska zbędne było składanie wniosku o stwierdzenie nadpłaty i wydanie decyzji stwierdzającej nadpłatę. Twierdzi, że ze względu na uchylenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzji Marszałka w przedmiocie wymierzenia opłat za korzystanie ze środowiska w II półroczu 2006 r. I półroczu 2007 r., uiszczone opłaty podlegają zwrotowi na podstawie art. 77 § 1 pkt 1 lit. b O.p.

Zgodnie ze wskazanym przepisem nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji o zmianie, uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego.

Wykładnia normy prawnej zawartej we wskazanym przepisie, w realiach przedmiotowej sprawy, wymaga w pierwszej kolejności wyjaśniania formy powstania obowiązku uiszczenia opłaty z tytułu korzystania za środowiska. Będzie miała ona bowiem zastosowanie tylko w sytuacji, gdy źródłem obowiązku zapłaty będzie decyzja organu podatkowego (w przedmiotowej sprawie marszałka województwa), która następnie zostanie zmieniona, uchylona, bądź zostanie stwierdzona jej nieważność.

W świetle art. 21 O.p. (zawartym w dziale III) tej ustawy zobowiązanie może powstać z mocy prawa, poprzez wystąpienie określonego w przepisach zdarzenia (pkt 1), na przykład przez osiągnięte dochodu (zobowiązanie podatkowe) lub emisję do środowiska (zobowiązanie z tytułu opłaty za korzystanie ze środowiska) albo przez wydanie i doręczenie przez właściwy organ administracji decyzji ustalającej wysokość zobowiązania (pkt 2).

Zobowiązanie do uiszczenia opłaty za korzystanie ze środowiska następuje w pierwszy z wymienionych sposobów (z mocy prawa), co jednoznacznie wynika z art. 284 ust. 1 P.o.ś., zgodnie z którym podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego, a także z kolejnych przepisów P.o.ś., określających szczegółowe obowiązki podmiotu korzystającego ze środowiska w zakresie dokumentowania korzystania ze środowiska, naliczania i uiszczania opłat z tego tytułu. Właśnie korzystanie ze środowiska jest w tym przypadku zdarzeniem w rozumieniu art. 21 pkt 1 O.p., którego konsekwencją jest powstanie zobowiązania do uiszczenia opłaty.

Wprawdzie w następstwie niedopełnienia obowiązku przedłożenia wykazu zawierającego informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat lub wypełnieniu tego obowiązku w sposób nasuwający zastrzeżenia, marszałek województwa (tak jak miało to miejsce w przedmiotowe sprawie), w oparciu o art. 288 ust. 1 P.o.ś. wymierza, w drodze decyzji, na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, opłatę w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą należną a wynikającą z wykazu, jednakże wydanie takiej decyzji następuje w sposób następczy, czyli właśnie z powodu uchybienia obowiązkowi wynikającemu z sprawa. Jest to zatem decyzja o charakterze deklaratoryjnym, która nie kształtuje w sposób konstytutywny sytuacji podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłaty (por. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2011 r. sygn. II OSK 1730/10. Niepublikowany. Dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jego zobowiązanie powstało bowiem z mocy prawa w momencie, kiedy podejmował działanie kwalifikowane jako korzystanie ze środowiska.

Z powyższych względów powoływany przez wnoszącą skargę kasacyjną art. 77 § 1 pkt 1 lit. b O.p. nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie. Zobowiązanie Spółki do uiszczenia opłaty za korzystanie ze środowiska powstało bowiem z mocy prawa, w momencie podjęcia czynności stanowiących korzystanie ze środowiska. Spółka zobowiązana była do samodzielnego ustalenia wysokości należnej opłaty i wniesienia jej na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. Uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzja Marszałka, wydana na podstawie art. 288 ust. 1 i 2 P.o.ś., była wyłącznie konsekwencją stwierdzenia przez organ administracji uchybień, o których mowa w art. 288 P.o.ś. Decyzja ta nie jest więc decyzją określającą wysokość zobowiązania, bowiem powstało ono z mocy prawa.

Na marginesie należy zauważyć, że wydane w oparciu o art. 288 P.o.ś. decyzje Marszałka zostały uchylone przez organ odwoławczy (Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach) na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej powoływane również jako K.p.a. Analiza treści art. 77 O.p. wskazuje natomiast, że nie odnosi się on do uchylenia decyzji w postępowaniu odwoławczym, tylko w trybie nadzwyczajnym (po wznowieniu postępowania, lub na podstawie art. 253a O.p., bądź art. 155 K.p.a.). Jak bowiem wynika z art. 77 § 3 i § 4 O.p. w przypadku uchylenia m.in. decyzji ustalającej wysokość zobowiązania, jeżeli następnie, w terminie 3 miesięcy od dnia uchylenia przez organ podatkowy, zostanie wydana decyzja w tej samej sprawie, nadpłata, którą stanowi różnica między podatkiem wpłaconym a podatkiem wynikającym z tej decyzji, podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania nowej decyzji (§ 3). W przypadku niewydania nowej decyzji w terminie, o którym mowa w § 3, nadpłata stanowiąca kwotę wpłaconą na podstawie decyzji uchylonej, podlega zwrotowi bez zbędnej zwłoki (§ 4).

W świetle przywołanej treści art. 77 § 3 i § 4, zakładając racjonalność ustawodawcy, nie sposób przyjąć, że dopuszcza on możliwość niewydania przez organ pierwszej instancji decyzji w przypadku przekazania mu sprawy do ponownego rozpatrzenia w trybie art. 233 § 2 O.p., czy art. 138 § 2 K.p.a., bądź też, że dopuszcza prowadzenie ponownego postępowania przez organ pierwszej instancji przez 3 miesiące, wbrew zasadom wynikającym z 139 § 1 O.p., bądź z art. 35 § 3 K.p.a.

Z powyższych względów, wykładnia art. 77 § 1 pkt 1 lit. b jest nieprawidłowa, a tym samym postawiony przez Spółkę zarzut naruszenia prawa materialnego jest niezasadny.

Sąd pierwszej instancji, w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, zasadnie przyjął więc, że żądanie zwrotu środków uważanych przez Spółkę za nadpłatę nie ma umocowania w przepisach prawa, a w konsekwencji, że Marszałkowi Województwa Śląskiego nie można przypisać bezczynności w tym zakresie.

Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.