Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 5 listopada 2010r. sygn.akt II SA/Po 523/10 oddalił skargę [...] " [...]" w K. Spółka Akcyjna na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2010r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2009r. II OSK 1229/09 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 maja 2009r. sygn.akt IV SA/Po 507/08 oraz decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] września 2008r. Nr [...] i decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Koninie z dnia [...] lutego 2008r. Nr [...].
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niedopuszczalne zastosowanie w niniejszej sprawie § 2 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawie zgłaszania podejrzenia rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach w sytuacji obalenia domniemania konstytucyjności niniejszego aktu wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008r. syg.akt P 23/07. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że powyższe przepisy tracą moc z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przepis uznany przez TK za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i ten fakt musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego przez Sąd. Odroczenie na podstawie art.190 ust.3 Konstytucji RP wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, że przepis uznany za niekonstytucyjny musi być stosowany do wskazanej przez Trybunał daty.
Zatem rozstrzygając sprawę należy mieć na względzie również sytuację skarżącego, czyli strony, która od początku postępowania nie zgadzała się z orzeczeniami lekarskimi, jak i decyzjami organów obu instancji, na podstawie których orzeczono o chorobie zawodowej. Sąd administracyjny jest bowiem upoważniony do odmowy zastosowania aktu podustawowego w toku rozpoznawania sprawy, jeżeli uzna jego niekonstytucyjność. Takie uprawnienie Sądu przekształca się w obowiązek w momencie obalenia przez Trybunał Konstytucyjny domniemania konstytucyjności takiego aktu. Zważywszy na nieuwzględnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu niezgodności z Konstytucją RP rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. i zastosowanie niniejszego aktu, w szczególności jego § 2 ust.1 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził naruszenie prawa materialnego i orzekł jak w sentencji wyroku. Wskazał, że obowiązkiem organów będzie ponowne rozpoznanie sprawy w oparciu o nową regulację, tj.przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz.869)
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Koninie decyzją z [...] lutego 2010r. znak: [...] na podstawie § 8 ust.1 i § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych oraz art. 104 kpa stwierdził u M. K. chorobę zawodową – obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem wymienioną w poz.21 wykazu chorób zawodowych określonych w powołanym rozporządzeniu.
Organ ustalił, że M. K. zatrudniony był w [...] "[...]" w K. od 17.05.1982r. do 31.12.2006r. na stanowisku ślusarza-spawacza gazowego i elektrycznego, w tym od 17.05 1982r. do 31.08.1998r. w oddziale PM-2 i od 01.09.1998r. do 31.12.2006r. w oddziale JM-1. W czasie zatrudnienia wykonywał prace na odkrywce i w warsztacie. Natomiast zadania służbowe polegały na: wykonywaniu w zespole prac remontowych stacji napędowych – demontażu uszkodzonej części, jej naprawie a następnie montażu.
W uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo przedstawił i opisał czynności, które wykonywał M. K. np. w celu wyciągnięcia elementu z gąsienicy należało wybić młotem bolec łączący elementy płytowe. Płytę z części gąsienicowej należało podgrzać palnikiem i bić młotem do sprostowania, a następnie po wykonaniu spawania należało zamontować element przy użyciu m.in. młota o wadze do 5 kg do 8 kg. Stacje napędowe w czasie demontażu elementu nie pracowały, jednakże w trakcie wykonywania prac występował duży hałas powodowany pracą stacji w ogóle i wykonywanymi czynnościami. M. K. wykonywał prace związane z remontami bieżącymi i kapitalnymi maszyn górniczych. Remonty kapitalne wykonywano na wyłączonej maszynie. Remonty bieżące wykonywane były przy załączonej jak i wyłączonej maszynie. Przy wymianie płyt gąsienicowych lub sworzni łączących te płyty praca odbywała się z zastosowaniem spychacza, który naciągał liny i dopychał płyty.
W trakcie tych prac występował hałas powodowany pracą spychacza i uderzeniami łomem w sworzeń. Duży hałas występował w trakcie naprawy wiader lub zębów przy wiadrach, które trzeba było nabić młotem, a następnie przyspawać. Na jednej hali pracowali pracownicy różnych oddziałów. Opisane czynności M. K. wykonywał na przestrzeni całej swojej pracy zawodowej. Charakter wykonywanej pracy organ ustalił na podstawie wyjaśnień M. K. oraz zeznań świadków. Organ stwierdził, ze brak jest pomiarów hałasu wykonanych na stanowisku pracy M. K. podczas wykonywania prac na odkrywce i w warsztacie. KWB "[...]" przedstawiła pomiary hałasu z lat 1985-2005, które w ocenie organu nie uwzględniają stricte prac wykonywanych na stanowisku M. K. w terenie (na odkrywce). Badania te nie wykazują przekroczeń NDN hałasu. Pomiary te wykonano wyłącznie w pomieszczeniach warsztatowych bez uwzględnienia narażenia na hałas, które występowało w trakcie prac na odkrywkach.
Z kolei organ podał, że dysponuje wynikami pomiarów hałasu, wykonanymi przez swoje laboratorium, na stanowiskach pracy, które były usytuowane w tej samej hali, w której pracował M. K., w latach 1982-1998 na stanowisku spawacza. Wyniki pomiarów hałasu na stanowisku pracy w Oddziale WW-1 (w pomieszczeniu warsztatowym PM-2) wykazują, że poziom hałasu podczas: odbijania zgorzeliny po spawaniu z płyt gąsienicy młotkiem o wadze 1 kg wynosił 101 dB, prostowania płyty młotkiem o wadze wynosił 117 dB, podczas nabijania tulei młotkiem o wadze 5 kg wynosił 110 dB, przypalania tulei palnikiem cecetylenowo-tlenowym wynosił 97 dB. Nie było możliwe wyłączenie się M. K. od powyższego hałasu w trakcie wykonywania czynności zawodowych.
Zatem już sam hałas powstający w wyniku prac prowadzonych w Oddziale WW1, przekraczał NDN i dodatkowo obciążał pracowników w tym M. K.. Fakt okresowego narażenia M. K. na hałas potwierdził również zakład pracy w piśmie z dnia 13.03.2007r..
Organ oceniając warunki pracy M. K. stwierdził, iż istnieje wysokie prawdopodobieństwo występowania w środowisku pracy hałasu, w tym przekraczającego NDN. Nie uwzględnił przy tym wniosku pracodawcy o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, uznając, że uprawniony jest do samodzielnej oceny zebranego materiału. Ponadto Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu – Ośrodek w Koninie w orzeczeniu lekarskim Nr [...] z 10.12.2007r. rozpoznało u M. K.: obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem o wielkości większej niż 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnie arytmetyczne dla częstotliwości audiometrycznych 1,2,3 kHz i orzekło o rozpoznaniu choroby zawodowej wymienionej pod pozycją 21 powołanego rozporządzenia. W orzeczeniu uzupełniającym z dnia 04.08.2008r. podtrzymano treść orzeczenia z 10.12.2007r. Nie stwierdzono ponadto innych przyczyn pozazawodowych, które miałyby wpływ na uszkodzenie słuchu M. K..
W ocenie Centrum istnieje wysokie, przeważające prawdopodobieństwo związku przyczynowego między rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy M. K.. Organ stwierdził, że nie mógł uwzględnić wniosku pracodawcy o ponowne badanie M. K. przez Instytut Medycyny w Łodzi, albowiem z wnioskiem o ponowne przeprowadzenie badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia może wystąpić wyłącznie pracownik, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego. Organ powołał się na § 11 ust.1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych zgodnie z którym do postępowań wszczętych i nie zakończonych stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. Organ podał, że wziął pod uwagę argumentacje zawartą w wyroku NSA z dnia 13 listopada 2009r. sygn.akt II OSK 1229/09. Jednak z zebranych w sprawie dowodów oraz opinii medycznej jednostki orzeczniczej wynika, ze pomiędzy warunkami pracy M. K. a rozpoznanym schorzeniem istnieje związek przyczynowy, stąd też stwierdzono chorobę zawodową w postaci obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowaną hałasem.
[...] "[...]" wniosła odwołanie od powyższej decyzji zarzucając naruszenie przy jej wydaniu: § 8 ust.1 ust.2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009r. poprzez stwierdzenie choroby zawodowej bez dokładnego wyjaśnienia sprawy, art.7, 77 kpa poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w odniesieniu do stanowisk na których faktycznie pracował M. K., lecz do stanowisk do których są pomiary hałasu, nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność charakteru pracy, wykonywanych czynności i zagrożeń hałasem na stanowisku pracy M. K.. Naruszenie art.84 § 1 kpa poprzez niewystąpienie o opinię do innej placówki w sytuacji gdy orzeczenie zawiera lakoniczne stwierdzenie, niezastoswanie się do zaleceń NSA zawartych w wyroku z dnia 13.11.2009r.
Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] czerwca 2010r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ II instancji dokonał oceny materiału dowodowego zebranego przez organ i instancji i stwierdził, że postępowanie dowodowego zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami wynikającymi z art.7, art.77, art.80 kpa. Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie postępowania dowodowego co do stanowisk, na których faktycznie pracował M. K., a nie stanowisk co do których są pomiary hałasu organ II instancji podkreślił, że w piśmie z dnia 15.12.2007r. Kopalnia poinformowała, że w okresie zatrudnienia M. K. na stanowisku spawacza w oddziale PM-2 (17.05.1982r.-31.08.1998r.) oraz starszego spawacza w oddziale JM-1 (01.09.1998r.-31.12.2006r.) przy wykonywaniu prac remontowych maszyn podstawowych na odkrywce nie wykonywano pomiarów na hałas, zatem przeprowadzenie postępowania dowodowego w odniesieniu do stanowisk, na których faktycznie pracował (w tym również na odkrywce) – jest niemożliwe.
Dalej organ wskazał, że przedstawione przez Kopalnie pomiary hałasu z lat 1985-2005, nie uwzględniają prac wykonywanych na odkrywce, a dopiero suma tych zagrożeń dałaby pełna ocenę narażenia zawodowego. Organ II instancji podkreślił, że organ i instancji dysponował wynikami pomiarów natężenia hałasu, wykonanymi przez swoje laboratorium na stanowiskach pracy, które były usytuowane w tej samej hali, w której pracował M. K.. Wyniki pomiarów hałasu na stanowiskach pracy w oddziale WW-1 (usytuowanym w pomieszczeniu warsztatowym PM-2) wykazuje, poziom hałasu podczas niektórych czynności wykonywanych przez M. K. zdecydowanie przekraczał normatywy higieniczne. Skoro M. K. wykonywał czynności zawodowe w tej samej hali, to nie miał możliwości uniknięcia hałasu.
Zatem już sam hałas powstający w wyniku prac prowadzonych na oddziale WW-1 przekraczał dopuszczalne normy. Organ odwoławczy odniósł się również do zeznań wszystkich świadków. Nadto organ odwoławczy zwrócił się do WCMP w Poznaniu ośrodek w Koninie o zweryfikowanie opinii i ewentualne uzupełnienie orzeczenia lekarskiego Nr [...] z dnia 10.12.2007r pod katem czy jednostka chorobowa zawarta w poz.21 wykazu chorób zawodowych określona w rozporządzeniu z dnia 30.06.2009r. odpowiada jednostce chorobowej zawartej w poz.21 wykazu chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia z dnia 30.07.2002r. Opinią uzupełniającą z dnia 20.05. 2010r. podtrzymano treść orzeczenia lekarskiego z dnia 10.12.2007r. wraz z opinią uzupełniająca z dnia 04.08.2008r. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że nie stwierdzono innych przyczyn pozazawodowych, które miałyby wpływ na uszkodzenie słuchu u M. K..
W ocenie Centrum stwierdzono istnienie wysokiego, przeważającego prawdopodobieństwa związku przyczynowego między rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy M. K.. Tym samym organ II instancji uznał za spełnione przesłanki warunkujące stwierdzenie u M. K. choroby zawodowej.
Skargę na powyższą decyzję złożyła [...] "[...]" podnosząc w skardze zarzuty tożsame z zawartymi w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto skarżąca podniosła, że nie może zgodzić się z twierdzeniem, ze przeprowadzenie dowodów na stanowiskach, na których pracował M. K. nie jest możliwe, ponieważ nie istnieją podobne stanowiska pracy, co nie zostało ustalone. Ponadto w przekonaniu skarżącej istotne jest ustalenie w jakiej wielkości nastąpił ubytek słuchu od momentu zaprzestania pracy do wydania zaskarżonej decyzji, ponieważ uszkodzenie słuchu wywołane hałasem jest trwałe i nie ulega poprawie ani progresji po ustaniu narażenia na hałas. Pogorszenie ubytku słuchu po ustaniu narażenia zawodowego ma miejsce wyłącznie z przyczyn pozazawodowych.
W odpowiedzi na skargę Wielkopolski Państwowy Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie. Organ zaznaczył, że NSA uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 maja 2009r., ze podstawą jego uchylenia oraz uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej decyzji organu I instancji, było uznanie zarzutu wydania ich w oparciu o przepisy niekonstytucyjnego rozporządzenia z dnia 30.07.2002r. w sprawie chorób zawodowych. Na rozprawie w dniu 5 listopada 2010r. pełnomocnik skarżącej Kopalni wniósł jak w skardze oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania. Pełnomocnik organu wniósł o uchylenie własnej decyzji jako wydanej z naruszeniem z art.28 kpa w zw. z art.138 § 1 kpa podnosząc, że skarżący nie ma przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej (tak m.in. w wyroku z 08.10.2010 II SA/Po 422/10)..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę. Sąd wskazał na art.170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w niniejszej sprawie związany jest wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2009r. sygn.akt II OSK 1229/09. W powołanym wyroku NSA stwierdził, że zastosowanie przez Sąd I instancji rozporządzenia z 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych..., w sytuacji obalenia domniemania konstytucyjności tego aktu wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008r., było nieprawidłowe, a obowiązkiem organów będzie ponowne rozpoznanie sprawy w oparciu o nowa regulację tj. przepisy rozporządzenia z 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. Zgodnie z art.235 1 Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ja wywołująca jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w wykazie chorób zawodowych. Objawy tej choroby mogą wystąpić zarówno w okresie trwania zatrudnienia jak również po jego ustaniu.
W ocenie Sądu organy orzekające w sposób wyczerpujący wykazały rozpoznanie u M. K. jednostki chorobowej w związku z wykonywaniem pracy zawodowej w KWB "[...]" w okresie od maja 1982r. do końca 2006r. na stanowisku spawacza i starszego spawacza. Sąd wskazał, że zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Pozbawiony racji jest zarzut skarżącej spółki jakoby organy orzekające nie zastosowały się do wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazywanie przez stronę skarżącą na zdanie z uzasadnienia wyroku NSA iż "rozstrzygając sprawę należy mieć na względzie również sytuację skarżącego czyli strony, która od początku postępowania nie zgadzała się z orzeczeniami lekarskimi jak i decyzjami organów obu instancji na podstawie których orzeczono o chorobie zawodowej " zostało wyjęte z kontekstu uzasadnienia wyroku, który w tym fragmencie odnosi się do kwestii niekonstytucyjności rozporządzenia z 30 lipca 2002r.
Jak podnosi Sąd I instancji zdanie to znaczy jedynie tyle, że rozstrzygając ponownie sprawę należy wziąć pod uwagę nie tylko stanowisko M. K., opinie lekarskie, zeznania świadków, lecz także stanowisko skarżącej Kopalni. Nie oznacza to jednak, by NSA w jakikolwiek sposób przesądził, ze argumentacja skarżącej w zakresie w jakim podważała rozpoznanie u M. K. choroby zawodowej była zasadna. Sąd nie podzielił również zarzutu skarżącej, że organy nie ustaliły w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy. Wskazano, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym, zaś regulacje zawarte w rozporządzeniu z 2009r. stanowią lex specialis wobec przepisów kpa. Przedstawiając przebieg tego postępowania Sąd I instancji podkreślił, że tylko pracownik (i były pracownik, nie zaś pracodawca) badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia.
Zaznaczono, że orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są opiniami w rozumieniu art.84 § 1 kpa, czyli stanowią dowód w sprawie podlegający ocenie zgodnie z regułami zawartymi w art.80 kpa. Sąd I instancji przedstawił również jak w świetle przepisów przeprowadza się ocenę narażenia zawodowego. Odnosząc zaś powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy Sąd i instancji stwierdził, że brew twierdzeniom skarżącej, zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia kwestii, że stwierdzony u M. K. trwały ubytek słuchu powstał na skutek hałasu podczas wykonywania pracy na stanowisku spawacza i starszego spawacza w KWB "[...]".
Sąd podkreślił, że ustalenia co do stwierdzenia u M. K. choroby zawodowej ze względu na trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem znalazły potwierdzenie w orzeczeniu lekarskim wydanym w dniu 10 grudnia 2007r. przez lekarza K. K. z Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu Ośrodek w Koninie. Ponadto w piśmie z dnia 4 sierpnia 2008r. lekarz specjalista otolaryngolg J. R. z Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu Ośrodek w Koninie stwierdziła, że podtrzymuje treść powyższego orzeczenia oraz stwierdziła, że u M. K. wykazano lokalizacje uszkodzenia narządu słuchu typowa dla długotrwałego działania hałasu. Przy czym nie stwierdzono innych przyczyn pozazawodowych, które miałyby wpływ na uszkodzenie słuchu.
Mając na względzie niekonstytucyjność przepisów rozporządzenia z 30 lipca 2002r. organ II instancji zwrócił się w dniu 22 kwietnia 2010r. do Centrum Medycyny o zweryfikowanie orzeczenia z 10 grudnia 2007r. i stanowiska zawartego w piśmie z dnia 4 sierpnia 2008r. w kontekście obowiązującego nowego rozporządzenia. W odpowiedzi z 20 maja 2010r. lekarz internista specjalista medycyny przemysłowej K. K. z Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu Ośrodek w Koninie potwierdziła, ze jednostka ujęta pod pozycja 21 wykazu będącego załącznikiem do rozporządzenia z 2002r. odpowiada jednostce chorobowej określonej pod pozycją 21 załącznika do rozporządzenia z 2009r.
W ocenie Sądu organy trafnie uznały, że orzeczenie lekarskie z10 grudnia 2007r. było kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Bez znaczenia jest zaś, że od chwili jego wydania do chwili wydania zaskarżonej decyzji upłynął okres przeszło dwóch lat. Zważywszy, że stwierdzony ubytek słuchu ma według ustaleń lekarskich charakter trwały organy słusznie nie widziały konieczności – wbrew wnioskowi Kopalni- by potwierdzić stopień ubytku słuchu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Sąd szczegółowo odniósł się również do poczynionych przez organy ustaleń dowodowych dotyczących charakteru pracy, czynności wykonywanych w pracy, warunków pracy, a więc spełnienia przesłanki narażenia zawodowego.
Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że organy sanitarne w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały zebrany materiał dowodowy, opierając swe rozstrzygnięcie na wiarygodnej opinii lekarza orzecznika i zeznaniach świadków.
Odpowiadając zaś na wniosek pełnomocnika organu złożony na rozprawie o uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na brak po stronie KWB "[...]" przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym stwierdzenia choroby zawodowej, Sąd I instancji uznał, że Kopalnia jako były pracodawca M. K. miała interes prawny upoważniający ja do udziału w sprawie. Sąd wskazał na art.16 ust.3 w zw. z ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.u z 2009r. Nr 205, poz.1585 ze zm.) zgodnie z którym składki na ubezpieczenie wypadkowe m.in. pracowników finansują w całości z własnych środków płatnicy składek. Przepis art.4 pkt 1lit.a powołanej ustawy stanowi, że płatnikami składek są m.in. pracodawcy.
Tym samym KWB "[...]" jako pracodawca jest płatnikiem składek na ubezpieczenie wypadkowe swych pracowników. Z kolei przepisy ustawy z dnia 30 października 2002r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 Nr 167, poz.1322 ze zm.) określają w jaki sposób ustala się stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe. W myśl art.30 ust.1 ustawy stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe dla grupy działalności ustala się w zależności od kategorii ryzyka ustalonej dla danej grupy. Ilość stwierdzonych chorób zawodowych w danej grupie działalności ma wymierny wpływ na wysokość składek na ubezpieczenie wypadkowe, do których zobowiązany jest pracodawca. Przytoczone przepisy świadczą o istnieniu interesu prawnego Kopalni do występowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej byłego pracownika.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła [...] "[...]" SA w K., opierając skargę na naruszeniu przepisów postępowania tj. na podstawie art.174 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła:
- 1) naruszenie art.153 ustawy p.p.s.a. przez nie uwzględnienie oceny prawnej wyrażonej w wyroku NSA z dnia 13 listopada 2009r.
- 2) nie zastosowanie art.145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a i nie uwzględnienie, że zaskarżona decyzja naruszyła:
a)§ 8 ust.1 i ust.2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. poprzez stwierdzenie choroby zawodowej u M. K. bez dokładnego wyjaśnienia sprawy i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, b)art.7, art.77 kpa poprzez: nie przeprowadzenie postępowania dowodowego w odniesieniu do stanowisk na których faktycznie pracował M. K., lecz do stanowisk co do których są pomiary hałasu, nie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność charakteru pracy, wykonywanych czynności i zagrożeń hałasem na stanowisku pracy M. K., nie ustalenie w jakiej wielkości nastąpił ubytek słuchu od zaprzestania pracy do wydania zaskarżonej decyzji, nie ustalenie w jakiej wielkości nastąpił ubytek słuchu od poprzedniego badania, mimo, że upłynęły już trzy lata, ograniczono postępowanie do zmiany podstawy prawnej w decyzji c)art.84 § 1 kpa poprzez nie wystąpienie o opinię do innej placówki które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy
Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o uchylenie decyzji Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2010r. Nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Koninie z dnia [...] lutego 2010r. Nr [...], zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art.183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu badając jedynie czy w sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Wynikająca z tego przepisu zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza, że Sąd jest związany wnioskiem skarżącego wynikającym ze skargi kasacyjnej, określającym przedmiot zaskarżenia oraz podstawy zaskarżenia określone w art.174 p.p.s.a.. Wskazane w tym przepisie podstawy zaskarżenia determinują kierunek działalności kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który nie może z własnej inicjatywy podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych poza podniesionymi w skardze kasacyjnej, wad zaskarżonego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Zgodnie z art.174 pkt 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, albo zgodnie z pkt 2 art.174 na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawy nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na podstawie art.174 pkt 2 p.p.s.a. czyli zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania. Skarżąca wskazała na naruszenie art.145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z § u ust.1 rozporządzenia rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, w zw. art.7, 77, 84 kpa poprzez niewłaściwie przeprowadzone postępowanie dowodowe, a w konsekwencji niedokładne wyjaśnienie sprawy. Zarzuciła również naruszenie art.153 p.ps.a.. przez nie uwzględnienie oceny prawnej wyrażonej w wyroku NSA z dnia 13 listopada 2009r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione zarzuty są niezasadne, albowiem Sądowi I instancji nie można przypisać zarzutu przeprowadzenia niewłaściwej kontroli zaskarżonych decyzji, a organom orzekającym w sprawie zarzutu niewłaściwie przeprowadzonego postępowania dowodowego, a w konsekwencji nie wyjaśnienia sprawy. Zgodnie z § 11 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych do postępowań w sprawie chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne.
Jak stanowi § 8 ust.1 powołanego rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. W rozpoznawanej sprawie w orzeczeniu lekarskim wydanym w dniu 10 grudnia 2007r. w sposób jednoznaczny stwierdzono u M. K. występowanie obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem. W ocenie Centrum istnieje wysokie, przeważające prawdopodobieństwo związku przyczynowego między rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy M. K. W orzeczeniu uzupełniającym z dnia 04.08.2008r. podtrzymano treść orzeczenia z 10.12.2007r., a nadto stwierdzono wyraźnie, że innych przyczyn pozazawodowych, które miałyby wpływ na uszkodzenie słuchu M. K. nie stwierdzono.
W ocenie Centrum istnieje wysokie, przeważające prawdopodobieństwo związku przyczynowego między rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy M. K.. Mając na uwadze treść orzeczenia lekarskiego w którym nie tylko rozpoznano obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, ale jednocześnie stwierdzono, że inne poza zawodowe przyczyny uszkodzenia słuchu nie występują, a także fakt, że nie tylko objawy, ale rozpoznanie choroby zawodowej nastąpiło w okresie dwóch lat od zakończenia narażenia zawodowego, brak podstaw prawnych do kwestionowania tego orzeczenia lekarskiego. Zgodnie z § 7 ust.1 powołanego rozporządzenia tylko pracownik lub były pracownik badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Ewentualnie, zgodnie z § 8 ust.2 rozporządzenia, jeżeli organ sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji może żądać od lekarza który wydał orzeczenie dodatkowego uzasadnienia lub zwrócić się do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację. Natomiast takiego wniosku nie może skutecznie złożyć pracodawca, czy były pracodawca, czego domagała się strona skarżąca.
Niezasadny jest również zarzut podnoszony przez stronę skarżącą o konieczności przeprowadzenia ponownego badania lekarskiego z uwagi, że od poprzedniego badania minęło trzy lata. Niezasadność tego zarzutu uzasadnia fakt, że dla rozpoznania tej choroby zawodowej wymaganą prawnie przesłanką jest, aby obustronny odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego miał charakter trwały. Brak cech trwałości, nawet przy wystąpieniu pozostałych przesłanek powodowałby niemożność stwierdzenia tej choroby zawodowej. Stąd też przesłanka trwałości musi być spełniona już na etapie orzekania o obustronnym odbiorczym ubytku słuchu typu ślimakowego, a nie w okresie następującym po wydaniu orzeczenia.
Bezzasadna jest również ta część zarzutów dotyczących elementu faktycznego sprawy związanym z ustaleniem narażenia zawodowego M. K.. Dla ustalenia narażenia zawodowego istotne jest ustalenie miejsca wykonywanej pracy, rodzaju i charakteru wykonywanych czynności, a także występowanie określonych negatywnych czynników, w tym przypadku hałasu. Ta ocena narażenia zawodowego dokonywana jest – zgodnie z § 6 ust.3 powołanego rozporządzenia – na trzech różnych etapach: w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, w trakcie ustalania rozpoznania choroby zawodowej, w trakcie podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej, a dokonują jej zarówno lekarz jak i organ sanitarny.
W niniejszej sprawie ustalenie narażenia zawodowego dokonane zostało w oparciu o różne środki dowodowe dostępne w trakcie orzekania. Zebrane dowody takie jak: dokumentacja dotycząca przebiegu zatrudnienia, wyjaśnienia M. K., zeznania świadków. Organ stwierdził, że brak jest pomiarów hałasu wykonanych na stanowisku pracy M. K. podczas wykonywania prac na odkrywce i w warsztacie. KWB "[...]" przedstawiła pomiary hałasu z lat 1985-2005, które w ocenie organu nie uwzględniają stricte prac wykonywanych na stanowisku M. K. w terenie (na odkrywce). Badania te nie wykazują przekroczeń NDN hałasu. Pomiary te wykonano wyłącznie w pomieszczeniach warsztatowych bez uwzględnienia narażenia na hałas, które występowało w trakcie prac na odkrywkach.
Z kolei organ dysponował wynikami pomiarów hałasu, wykonanymi przez swoje laboratorium, na stanowiskach pracy, które były usytuowane w tej samej hali, w której pracował M. K., w latach 1982-1998 na stanowisku spawacza. Zatem już sam hałas powstający w wyniku prac prowadzonych w Oddziale WW1, przekraczał NDN i dodatkowo obciążał pracowników w tym M. K.. Fakt okresowego narażenia M. K. na hałas potwierdził również zakład pracy w piśmie z dnia 13.03.2007r.. Zebrane materiały dowodowe jak i dokonana ich ocena pozwalały na ustalenie istnienia narażenia zawodowego w formie hałasu. Podnoszony w skardze kasacyjnej zarzut nieprzeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność: charakteru pracy wykonywanej przez M. K., rodzaju wykonywanych czynności i zagrożeń spowodowanych hałasem jest niezasadny. Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego zasadne jest wówczas gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne.
Takiego charakteru nie mają wiadomości dotyczące miejsca pracy M. K., czynności które wykonywał, sposób w jaki je wykonywał, jak również okoliczności dotyczące organizacji i wyposażenia technicznego ówczesnego pracodawcy. Ustaleń tych biegły nie mógłby uczynić w oparciu o posiadaną specjalistyczną wiedzę, ale w oparciu o istniejące i dostępne dowody. W takich okolicznościach zarzut dotyczący niepowołania biegłego dla ustalenia powyższych okoliczności jest bezzasadny.
Niezasadny jest również powoływany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art.153 p.p.s.a.. Zarzut ten był również przedmiotem skargi i Sąd I instancji odnosząc się do tego zarzutu trafnie wskazał, że art.153 p.p.s.a. nie został naruszony. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powoływanie się przez stronę skarżącą na zawarte w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 13 listopada 2009r. zdanie, oznacza jedynie tyle, że rozstrzygając ponownie sprawę należy wziąć pod uwagę nie tylko stanowisko M. K., opinie lekarskie, zeznania świadków, lecz także stanowisko skarżącej Kopalni. Nie oznacza to jednak, by NSA w jakikolwiek sposób przesądził, że argumentacja skarżącej w zakresie w jakim podważała rozpoznanie u M. K. choroby zawodowej była zasadna, a tym samym by wskazywała lub sugerowała treść orzeczenia jakie miało zostać podjęte.
Wobec powyższego brak było podstaw prawnych pozwalających na uznanie, że postępowanie przed organami administracji było przeprowadzone z takim naruszeniem art.138 § 1 pkt 2 kpa. I pkt 21 wykazu chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, które można by uznać za mające wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji nie można postawić Sądowi pierwszej instancji zarzutu dokonania niewłaściwej kontroli.
Z przedstawionych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.